Περίπου σε ενάμιση μήνα, στις 10 Μαρτίου, συμπληρώνεται ένας χρόνος από την «αποφράδα» ημέρα της βεβήλωσης των έργων του Χριστόφορου Κατσαδιώτη στην Εθνική Πινακοθήκη, από την ακροδεξιά επίθεση του Νίκου Παπαδόπουλου. Ο γνωστός χαράκτης, ο οποίος έχει καταθέσει αγωγή -όπως και η Εθνική Πινακοθήκη- εναντίον του πρώην βουλευτή της Νίκης (και νυν ανεξάρτητου) ζητώντας αποζημίωση 200.000 ευρώ, ετοιμάζεται, όπως μαθαίνουμε να «γιορτάσει» την επέτειο με τον μοναδικό, ανατρεπτικό και γκροτέσκο τρόπο που χαρακτηρίζει και τα έργα του. Δεν μας αποκαλύπτει λεπτομέρειες, δεν θέλει να χαλάσει την έκπληξη, ωστόσο μέχρι τότε δεν παραμένει άπραγος. Συμμετέχει σε ένα διεθνές καλλιτεχνικό γεγονός που αποτελεί ορόσημο της ελευθερίας της έκφρασης, στο Salon des Indépendants, που οργανώνεται στο υποβλητικό Μουσείο Grand Palais του Παρισιού από τις 12 έως τις 15 Φεβρουαρίου, στο πλαίσιο του ιστορικού θεσμού Art Capital.
Εκεί θα παρουσιάσει μια ενότητα τεσσάρων χαρακτικών έργων «τύπου εικονίσματος», τα οποία αντλούν τη θεματολογία τους από τη βυζαντινή εικονογραφία και την παράδοση της αγιογραφίας. Ενα από αυτά (χαρακτικό εικόνισμα Νο. 17) που θα εκτεθούν στο Grand Palais είχε σπάσει ο Νίκος Παπαδόπουλος στην Εθνική Πινακοθήκη και είχε βρεθεί στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης και αντιπαράθεσης, μετά το περιστατικό βανδαλισμού και το παραλήρημα του ακροδεξιού πολιτευτή, ο οποίος έβλεπε στο «εικόνισμα» την Παναγία με το Θείο Βρέφος…
Ελευθερία έκφρασης
Οπως είναι γνωστό, ο Χριστόφορος Κατσαδιώτης έχει ιδιαίτερους δεσμούς με το Παρίσι, αφού εκεί βρίσκεται το εργαστήριό του και εκεί περνάει τους περισσότερους μήνες του χρόνου. Να προσθέσουμε πως σημαντικά γαλλικά μέσα ενημέρωσης είχαν καταγράψει τον βανδαλισμό στην Εθνική Πινακοθήκη στηλιτεύοντας το πλήγμα κατά της ελευθερίας έκφρασης και το σκοταδιστικό κλίμα που επικρατούσε, ενώ Γάλλοι ομότεχνοί του στάθηκαν στο πλευρό του Ελληνα δημιουργού. Γι’ αυτό και η συμμετοχή του στο «Σαλόνι των ανεξάρτητων», που εντάσσεται σε ένα διεθνές καλλιτεχνικό πλαίσιο, μπορεί να διαβαστεί και ως μια αναγνώριση της αξίας του και του αγώνα του ενάντια στη χειραγώγηση και στην προσπάθεια φίμωσης της καλλιτεχνικής δημιουργίας.
Ασφαλώς, δίνει μια ευκαιρία και στο γαλλικό κοινό να γνωρίσει καλύτερα τον πολυβραβευμένο δημιουργό, να μυηθεί στο εικαστικό του λεξιλόγιο και να εμβαθύνει στις ιδέες που εκφράζει. Τα έργα που εκθέτει έχουν υπόβαθρο την ιστορία της Τέχνης, αξιοποιούν συνειδητά την εκφραστική παραμόρφωση, μια αισθητική πρακτική με ιστορικές ρίζες ήδη από την καταλανική ζωγραφική της ρωμανικής περιόδου (11ος–12ος αιώνας), όπου κυριαρχούν στη θρησκευτική ζωγραφική (τοιχογραφίες και αγιογραφίες) οι σχηματοποιημένες και παραμορφωτικές μορφές με έντονο συμβολισμό, καθώς και επιρροές από τη βυζαντινή τέχνη και τις τοπικές λαϊκές παραδόσεις. Ο Κατσαδιώτης αυτήν την ιστορική εικαστική γλώσσα τη μετασχηματίζει στο σήμερα, ως προσωπική γραφή και εξατομικευμένη αισθητική επιλογή.
Νοηματικά, όπως επισημαίνουν οι διοργανωτές, «αποτυπώνει την αγωνία του μέσου ανθρώπου, ο οποίος δεν είναι αναμεμειγμένος σε κυβερνητικά σχήματα και κύκλους συμφερόντων, καθώς αντιλαμβάνεται την παγκόσμια αστάθεια, την όλο και αυξανόμενη εξοπλιστική λογική και μια προετοιμασία διεθνούς προπολεμικής ψυχολογίας και προπαγάνδας, την ηθική κατάρρευση αλτρουιστικών αξιών και τα “παιχνίδια” που οδηγούν σε γεωπολιτικές κινήσεις, δημιουργώντας όλο και περισσότερες συγκρούσεις, μετακινήσεις συνόρων και πληθυσμών, άρα φορέων αδράνειας, δυστυχίας και φτώχειας, οδηγώντας σε ένα κλίμα διαρκώς επιδεινούμενης αστάθειας και έντασης».
Με τη θρησκευτική θεματολογία επίσης «καταθέτει εναγωνίως ερωτήματα γύρω από τη σχέση ιερού και ανθρώπινου, τη σχέση μνήμης και εικόνας, καθώς και για τη μεθοδευμένη και συστηματική πλέον χρήση μιας θρησκευτικής ορολογίας από πολιτικά πρόσωπα σε διεθνές επίπεδο».
Σαφώς, η ενότητα των έργων αυτών «καθρεφτίζει την εποχή μας και εξετάζει κριτικά τον τρόπο με τον οποίο, σε παγκόσμιο επίπεδο, η θρησκευτική γλώσσα εργαλειοποιείται από συγκεκριμένες πολιτικές και αισθητικές κατευθύνσεις (εθνικιστικές, ιεραποστολικές, ευρωσκεπτικιστές, ρητορικές διχόνοιας και μίσους) με στόχο τη χειραγώγηση κοινωνικών ομάδων και την απόσπαση “εν λευκώ” συγκατάβασης της κοινωνικής μάζας, στην ουσία εκπλήρωσης πολιτικών κινήσεων και συμφερόντων».
Η κριτική
Οπως ξεκαθαρίζουν οι διοργανωτές, «η κριτική των έργων στρέφεται στον θεσμό της θρησκείας – και όχι στα προσωπικά πιστεύω του κάθε ανθρώπου. Επισημαίνοντας τον ρόλο της, ως μηχανισμού ενοχοποίησης, κοινωνικού ελέγχου και εγκλωβισμού, ως στοιχείο που διαχωρίζει τους ανθρώπους σε καλούς, κακούς, ανήθικους, αλλόθρησκους, κοινωνικού ελέγχου και ενεργής καθοδηγητικής εμπλοκής σε πολιτικές κατευθύνσεις χωρών και κοινωνιών».
Το «Σαλόνι των Ανεξάρτητων» είναι μία από τις πιο σημαντικές και ιστορικές εκθέσεις τέχνης στο Παρίσι, που ιδρύθηκε το 1884 με τη ρητή αρχή «χωρίς κριτική επιτροπή, χωρίς βραβεία», για να δώσει βήμα σε κάθε καλλιτέχνη, γνωστό ή άγνωστο, χωρίς περιορισμούς επιλογής έργων. Αυτή η ελευθερία πρόσβασης αποτέλεσε επαναστατικό βήμα στην τέχνη, καθώς εκεί εκτέθηκαν για πρώτη φορά πρωτοποριακά έργα των Σερά, Σινιάκ, Σεζάν, Γκογκέν, Τουλούζ-Λοτρέκ και άλλων δημιουργών που είχαν απορριφθεί από τα επίσημα σαλόνια της εποχής και βοήθησε στην ανάδειξη νέων ρευμάτων όπως ο ιμπρεσιονισμός, ο φοβισμός και ο κυβισμός.
Σήμερα, το Salon des Indépendants αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του Art Capital που φιλοξενείται στο επιβλητικό κτίριο του Grand Palais στο Παρίσι, συγκεντρώνοντας χιλιάδες καλλιτέχνες από όλο τον κόσμο και χιλιάδες επισκέπτες κάθε χρόνο. Με τη μακρά του παράδοση και τη συνεχιζόμενη δέσμευση στην ελευθερία έκφρασης, το Σαλόνι παραμένει ένα σημαντικό σημείο συνάντησης για τη σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία και τον διάλογο μεταξύ νέων και καταξιωμένων καλλιτεχνών. Οργανώνεται από τη «Société des Artistes Indépendants», μια συλλογική ένωση ανεξάρτητων καλλιτεχνών, που ιδρύθηκε το 1884.
