Εξι πρωτοποριακές γυναίκες που εκφράστηκαν με την αφαίρεση, έξι εμβληματικές προσωπικότητες που διεύρυναν τα όρια αυτού του επαναστατικού εικαστικού κινήματος, εμβαθύνοντας σε ζητήματα μνήμης, ταυτότητας, πολιτικής, πολιτιστικής κληρονομιάς. Τα έργα της Οπυς Ζούνη αποτελούν τον κεντρικό άξονα της νέας έκθεσης «Γεωμετρική Αφαίρεση» που παρουσιάζονται στο Ιδρυμα Εικαστικών Τεχνών και Μουσικής Β. & Μ. Θεοχαράκη και βρίσκονται σε διάλογο με πέντε καλλιτέχνιδες από τον αραβικό και ισλαμικό κόσμο. Μία ιδιαίτερη, μη δυτικού τύπου γεωμετρική αφαίρεση, με τις υπογραφές των Etel Adnan, Samia Halaby, Saloua Raouda Choucair, Ebtisam Abdulaziz και Lubna Chowdhary.
«Εξι γυναίκες καλλιτέχνιδες με συναρπαστικές και τόσο διαφορετικές μεταξύ τους διαδρομές ζωής, με το ίδιο όμως πάθος για την τέχνη, έρχονται να μιλήσουν με σχήματα και χρώματα σε συνθέσεις που αποτυπώνουν τη δυναμική, την αλήθεια, τις εικαστικές αξίες, τις ποιότητες, τον πειραματισμό και το πνευματικό υπόβαθρο της δουλειάς τους. Η κάθε μια δίνει τη δική της εκδοχή για τη γεωμετρική αφαίρεση, με τα έργα τους να διαμορφώνουν ένα ενιαίο, πολυεπίπεδο περιβάλλον και να επικοινωνούν με μια διεθνή οπτική γλώσσα που παραμένει επίκαιρη και διαχρονική» επισημαίνει ο επιμελητής της έκθεσης, ιστορικός τέχνης Γιάννης Μπόλης, στον δίγλωσσο κατάλογο.
Εάν οι δυτικές θεωρήσεις συχνά αντιλαμβάνονται την αφαίρεση ως γραμμική εξέλιξη, αυτή η έκθεση «αναγνωρίζει και αναδεικνύει τις ιδιαίτερες γενεαλογίες της αφαίρεσης στον αραβικό κόσμο, όπου η ισλαμική αισθητική -με τη γεωμετρία, την επανάληψη και την καλλιγραφία- λειτουργεί όχι ως διακοσμητική επιφάνεια, αλλά ως σύστημα σκέψης και ερμηνείας του κόσμου. Η έννοια του μορφολογικού μοτίβου επαναπροσδιορίζεται, φέρνοντας στο επίκεντρο το νοηματικό και φιλοσοφικό βάρος του», σύμφωνα με τον γενικό διευθυντή του Ιδρύματος, Στέλιο Βασιλάκη.
Μυστικισμός
Οι συνθέσεις της Choucair, που έζησε στη Βηρυτό (1916-2017), χαρακτηρίζονται από τις αρθρωτές δομές, «αναφέρονται στον άνθρωπο και στην κοινωνία, στην εμπειρία και στη ζωή», σημειώνει ο Γ. Μπόλης, ενώ επιβάλλονται μεταξύ άλλων με την ενέργεια και τον ρυθμό τους, τη γεωμετρία και την οργανική τους μορφή, την ποιητική και τον μυστικισμό τους.
Η Adnan, που έφυγε από τη ζωή το 2021, γεννήθηκε το 1925 στη Βηρυτό από Τούρκο πατέρα και Ελληνίδα μητέρα, σπούδασε στη Γαλλία και στις ΗΠΑ και εγκαταστάθηκε από το 1958 στην Καλιφόρνια αναπτύσσοντας πολύπλευρο έργο ως συγγραφέας, εικαστικός, φιλόσοφος. Υπήρξε ελεύθερο και ακτιβιστικό πνεύμα, με τα φωτεινά τοπία της να αιωρούνται ανάμεσα στη μορφή και την αφαίρεση.
Η 91χρονη Halaby, εκτοπισμένη το 1948 από την Παλαιστίνη με την οικογένειά της, κατέφυγε στην Αμερική όπου σπούδασε τέχνη, δίδαξε σε πανεπιστήμια και δημιούργησε ένα πολυδιάστατο ζωγραφικό έργο, «δυναμικές συνθέσεις μιας αφαίρεσης που την έλκει συναισθηματικά και διαισθητικά», με την πίστη ότι η αφαίρεση γεννήθηκε από την ταξική πάλη.
Η Chowdhary γεννήθηκε στην Τανζανία το 1964 και «η πρακτική της κινείται σε ένα γόνιμο πεδίο μεταξύ του διακοσμητικού και του εννοιολογικού, επιτρέποντάς της να ανοίξει έναν διάλογο για την υλικότητα της κεραμικής ως όχημα πολιτιστικής διευρεύνησης».
Η 50χρονη Abdulaziz είναι μια πολύπλευρη καλλιτέχνιδα από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η οποία ζει στην Αμερική. «Περφόρμανς, ζωγραφική, εγκαταστάσεις, βίντεο, φωτογραφία είναι τα εικαστικά της μέσα στο ευρύ θεματικό πεδίο της τέχνης της που εκτείνεται από ζητήματα ταυτότητας και προσδιορισμού, ιστορίας και φύλου έως τις σύγχρονες κοινωνικές και πολιτικές, οικονομικές και πολιτισμικές πραγματικότητες…», σημειώνει ο Γ. Μπόλης.
Ομως και η Οπυ Ζούνη (1941-2008), γεννημένη στην Αίγυπτο, ενσωμάτωσε από νωρίς τα οπτικά ιδιώματα της ισλαμικής τέχνης, εντάσσοντας το έργο της σε έναν διαπολιτισμικό διάλογο. «Η δημιουργία της Οπυς Ζούνη διεκδικεί με αξιώσεις τη δική της ξεχωριστή θέση στις διεθνείς τάσεις της μεταπολεμικής αφαίρεσης», συνεχίζει ο ίδιος. «Η πραγματικά εντυπωσιακή παραγωγή της εκτείνεται από ζωγραφικές συνθέσεις, κατασκευές και γλυπτά μέχρι περιβάλλοντα και εγκαταστάσεις, επιβεβαιώνοντας την εικόνα μιας πολύπλευρης εικαστικού, ολοκληρωτικά προσηλωμένης στην τέχνη της. Από τις πρώτες χαραγμένες ανάγλυφες συνθέσεις και τις επίτοιχες κατασκευές με τα γεωμετρικά σχήματα, τα επάλληλα επίπεδα, τα πλακάτα χρώματα και τις οπτικές εντυπώσεις, η Οπυ Ζούνη οδηγείται στις μελέτες μιας δέσμης φωτός, για να καταλήξει στις απεικονίσεις χώρων – από τις πιο εμβληματικές εικόνες της».
Πολυφωνική γλώσσα
Η ανάδειξη των γυναικών καλλιτεχνών εγείρει επίσης το ζήτημα της ορατότητας. «Οι συνεισφορές τους επισκιάστηκαν συχνά από τους άνδρες καλλιτέχνες, τόσο σε τοπικό όσο και σε διεθνές επίπεδο. Φέρνοντας τις πρακτικές τους μαζί, η έκθεση αναδεικνύει όχι μόνο τα μοναδικά τους επιτεύγματα αλλά και την αναγκαιότητα επανεξέτασης του ιστορικού κανόνα μέσα από μια πιο συμπεριληπτική προοπτική», τονίζει ο Στέλιος Βασιλάκης. «Συνολικά, αυτά τα έργα προτείνουν ένα αντι-αφήγημα: η αφαίρεση δεν είναι αποκλειστικά δυτική επινόηση αλλά μια παγκόσμια πολυφωνική γλώσσα, που αναδύεται εξίσου από τη Βηρυτό, το Κάιρο και τη Σάρτζα όσο και από το Παρίσι ή τη Νέα Υόρκη. Εδώ, η αφαίρεση δεν αποτελεί απλώς την επιδίωξη της καθαρότητας αλλά και έναν τρόπο αντίστασης, ένα ποιητικό μέσο και ένα όχημα πολιτιστικής συνέχειας».
Τα έργα προέρχονται από τις συλλογές του Ιδρύματος Ωνάση, της Ειρήνης Παναγοπούλου, του Barjeel Art Foundation, του Saloua Raouda Choucair Foundation και της Ebtisam Abdulaziz, καθώς και από ιδιωτικές συλλογές.
ℹ️ Διάρκεια έως 22 Φεβρουαρίου. Ιδρυμα Θεοχαράκη, Βασιλίσσης Σοφίας 9, τηλ. 21 0361 1206.
