Σεργιάνι… στην καθημερινότητα του Γιάννη Μόραλη

Αριστοκρατικός, κομψός, ευγενικός, σεμνός, πνευματώδης, ο Γιάννης Μόραλης, κορυφαίος Ελληνας ζωγράφος του 20ού αιώνα και αγαπημένος δάσκαλος της Καλών Τεχνών, που διαμόρφωσε γενιές καλλιτεχνών, σπάνια έδινε συνεντεύξεις – απέφευγε τη δημοσιότητα.

Οι παλαιοί Κολωνακιώτες τον θυμούνται να κατηφορίζει από το σπίτι του στην οδό Δεινοκράτους, όπου διατηρούσε και το ατελιέ του, προς την γκαλερί Ζουμπουλάκη, φορώντας μια μπεζ καπαρντίνα, μπερεδάκι και κρατώντας, τα τελευταία χρόνια της ζωής του, μπαστούνι. Αυτά τα χαρακτηριστικά, προσωπικά του αντικείμενα παρουσιάζονται από χθες στο Μουσείο Μπενάκη Ελληνικού Πολιτισμού, σε μια αναπαράσταση του αθηναϊκού εργαστηρίου του που έγινε ειδικά για την έκθεση «Χώρος ιδιωτικός».

Λάτρης της ομορφιάς και της αρμονίας ήταν ο Γιάννης Μόραλης (1916-2009). Κι αυτό αντανακλάται στον πιο ιδιωτικό καλλιτεχνικό του χώρο από το 1960, στο αθηναϊκό εργαστήριό του, όπου περνούσε τις περισσότερες ώρες της ημέρας, ανάμεσα σε καβαλέτα, σχεδιαστήρια, πάγκους, πολυάριθμα βιβλία τέχνης και έπιπλα σχεδιασμένα από τον ίδιο.

Ολα αυτά, αλλά και καμβάδες, σωληνάρια με μπογιές, πινέλα, παλέτες, φύλλα με προσχέδια, όπως ακριβώς τα είχε αφήσει, γίνονται τώρα προσιτά στους επισκέπτες της έκθεσης, μαζί με προσωπικά του αντικείμενα: τα γυαλιά, οι ταμπακέρες και οι πίπες του, ένα δαχτυλίδι-οικογενειακό κειμήλιο. Σε μια προθήκη η κάρτα που είχε στείλει στη μητέρα του όταν ήταν φαντάρος, ζωγραφισμένη από τον ίδιο: το πρόσωπό του σε μια κόκκινη καρδιά που την τρυπά η ελληνική σημαία και μια άγκυρα, και δίπλα ένας βαθύς αναστεναγμός «Αχ! Βαχ!». Το χιούμορ δεν έλειπε από τον σπουδαίο ζωγράφο κι αυτό αποδεικνύει ένα ακόμη έκθεμα: οι καρτ-βιζίτ που είχε κάνει όταν ήταν πλέον καταξιωμένος και περιζήτητος, όπου με δικά του γράμματα ενημέρωνε τους ενδιαφερόμενους: «Δεν φιλοτεχνώ πλέον προσωπογραφίες»!

Η έκθεση που αναδίδει την αύρα του αθηναϊκού ατελιέ του Μόραλη -γιατί είχε και ένα άλλο στην Αίγινα, όπου έμενε τα καλοκαίρια, σχεδιασμένο από τον φίλο του αρχιτέκτονα Αρη Κωνσταντινίδη- οργανώνεται σε συνεργασία με τη νεοσύστατη Εταιρεία Μελέτης, Ερευνας και Προβολής της Νεοελληνικής Τέχνης-Εργαστήριο Γιάννης Μόραλης.

Οπως είπε η πρόεδρός του Χριστίνα Μόραλη, ανιψιά του καλλιτέχνη, σε χθεσινή συνάντηση με τα ΜΜΕ, «έχει στόχο να προστατέψει, να καταγράψει, να μελετήσει και να προβάλει κάθε τεκμήριο που έχει σχέση με τον Γιάννη Μόραλη». Η έδρα είναι στην οδό Δεινοκράτους 9 στο εργαστήριο του Γιάννη Μόραλη, που ανακαινίστηκε πρόσφατα, ωστόσο ακόμα δεν είναι επισκέψιμο. Ευχής έργον να γίνει και ο πλήρης κατάλογος των έργων του, που είχε ξεκινήσει, με εντολή στη διαθήκη του, το Μορφωτικό Ιδρυμα Εθνικής Τραπέζης.

Ακόμη δύο ενότητες περιλαμβάνει η έκθεση για τον πρωτοποριακό ζωγράφο της γεωμετρικής αφαίρεσης, με περισσότερα από 100 έργα, πολλά από τα οποία, ιδίως τα πρώιμά του, παρουσιάζονται για πρώτη φορά. Η πρώτη ενότητα αναφέρεται στην οικογένεια και την παιδική και νεανική του ηλικία στην Αρτα όπου γεννήθηκε και από μικρός άρχισε να σχεδιάζει, ζηλεύοντας τη θεία του που ζωγράφιζε. Το 1927 μετακομίζει με την οικογένειά του στην Αθήνα στο Παγκράτι και μόλις στα 15 του γίνεται δεκτός στη Σχολή Καλών Τεχνών. Ενα παιδικό τετράδιό του με τοπία στην ακροθαλασσιά και καρικατούρες, οι προσωπογραφίες της αδελφής του Ολγας και του αδελφού του Γιώργου, ο πρώτος του έρωτας, η Λίντα, μια αυτοπροσωπογραφία του από το 1929, σκηνές στην εξοχή αλλά και τοπία με επιρροές από τον δάσκαλό του Παρθένη ξεχωρίζουν ανάμεσα στα εκθέματα.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και μια σειρά με έργα μικρών διαστάσεων με πολεμική θεματολογία, που φιλοτέχνησε το 1941, έπειτα από παραγγελία των Ταχυδρομικών Υπηρεσιών, και απεικονίζουν ένστολους όλων των Σωμάτων, όπως έναν αεροπόρο να χαιρετά πριν από την απογείωση κι έναν ναύτη που κρατά οβίδα.

Η τρίτη και τελευταία εκθεσιακή ενότητα επικεντρώνεται στη «μετάβαση στην ωριμότητα» και στις σχέσεις του με φίλους και συνεργάτες, όπως οι Γιάννης Τσαρούχης, Χρήστος Καπράλος, Νίκος Νικολάου, Γιάννης Παππάς, Νίκος Χατζηκυριάκος-Γκίκας, Νίκος Εγγονόπουλος, Αγλαΐα Λυμπεράκη, Ναταλία Μελά, κ.ά. Πολυτάλαντος καλλιτέχνης, στράφηκε τη δεκαετία του ’50 στις τέχνες που είχαν «λαϊκή απήχηση», δημιούργησε εξώφυλλα δίσκων και βιβλίων, κοστούμια και σκηνικά, συνεργάστηκε μεταξύ άλλων με τον Μάνο Χατζιδάκι, τον Μίκη Θεοδωράκη, τον Κάρολο Κουν.

Στην έκθεση παρουσιάζονται και μελέτες για ζωγραφικές, κεραμικές και ανάγλυφες συνθέσεις, καθώς και λιθογραφίες και ταπισερί, που έκανε ήδη από τη δεκαετία του ’60, για τα ξενοδοχεία Χίλτον, Μον Παρνές, Corfu Palace, τον ΟΛΠ, το κέντρο αναψυχής «Διόνυσος», την Τράπεζα της Ελλάδος, κ.ά. – έργα που δείχνουν το πέρασμά του από τον ιδιωτικό στον δημόσιο χώρο.

Την έκθεση έχει σχεδιάσει ο Σπύρος Νάσαινας. Η επιμέλεια είναι της Νίκης Δάφνη και του Τάσου Κουτσουρή, οι οποίοι υπογράφουν και τα κείμενα του καταλόγου μαζί με τον Κωνσταντίνο Φιολάκη και τον διευθυντή του Μουσείου Μπενάκη, Γιώργη Μαγγίνη.

? ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ: Μουσείο Μπενάκη Ελληνικού Πολιτισμού, Κουμπάρη 1. Τηλ. 210 3671000/benaki.org. Μέχρι 8 Ιανουαρίου 2023.