Την Κυριακή το μεσημέρι η θαλαμηγός του συλλέκτη Δάκη Ιωάννου κατέπλευσε στο λιμάνι της Υδρας προκαλώντας για πολλοστή φορά ποικίλα σχόλια καθώς την εξωτερική της όψη, με γεωμετρικά σχέδια και ποπ χρώματα, έχει φιλοτεχνήσει ο εκκεντρικός εικαστικός Τζεφ Κουνς. Η ιέρεια των Sonic Youth Κιμ Γκόρντον κατέβηκε πρώτη κρατώντας αντί για δάδα το κινητό της, με το οποίο τραβούσε συνεχώς βίντεο από το κοσμικό νησί. Και μια «πομπή» από καλλιτέχνες, επιμελητές, πανεπιστημιακούς, φιλότεχνους κατευθύνθηκε προς τα παλιά Σφαγεία, στην άκρη της πόλης.
Η Κιμ Γκόρντον, που αυτόν τον καιρό εκθέτει τις εικαστικές της ανησυχίες στο Μουσείο Μπενάκη, έκλεψε την παράσταση κι ας μην πρωταγωνιστεί στην καθιερωμένη καλοκαιρινή έκθεση του Ιδρύματος ΔΕΣΤΕ στην Υδρα. Ο πραγματικός πρωταγωνιστής είναι ένας αρχαίος γνώριμος, ο… Πλάτωνας, καθώς το ελάχιστα γνωστό και αμφιλεγόμενο έργο του «Ιππίας Ελάσσων» αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για τον φημισμένο Αμερικανό, γεννημένο στο Χονγκ Κονγκ, καλλιτέχνη Πολ Τσαν.
Οι τρεις μορφές του πλατωνικού έργου, ο Σωκράτης, ο Ιππίας και ο Εύδικος, βρίσκονται στην ταράτσα των Σφαγείων της Υδρας, μεταλλαγμένοι σε σύγχρονο έργο τέχνης. Τρία λευκά συνθετικά υφάσματα, που φουσκώνουν με την παροχή αέρα, όμοια με μπαλόνια με προεξοχές σαν δάχτυλα υψώνονται ανάλαφρα προς τον ουρανό, γέρνουν προς τη γη, αγγίζονται και απωθούνται. Συνεχίζουν αέναα τον φιλοσοφικό τους διάλογο περί ψεύδους και αλήθειας, για τον Αχιλλέα που λέει ακούσια ψέματα και για τον πανούργο Οδυσσέα που έχει επίγνωση του ψεύδους.
«Ο Σωκράτης που πιστεύει ότι καλός άνθρωπος είναι εκείνος που εν γνώσει του κάνει λάθη και αδικίες είναι πιο βαρύς και επιβλητικός. Ο Ιππίας έχει την επιδειξιομανία του σοφιστή, ενώ ο Εύδικος βρίσκεται στο κέντρο σε ρόλο διαιτητή», μας λέει ο Πολ Τσαν, του οποίου οι εικαστικές δράσεις έχουν φιλοσοφικό ή ακτιβιστικό χαρακτήρα.
«Οταν το περασμένο καλοκαίρι επισκέφτηκα πρώτη φορά την Υδρα, αμέσως κατάλαβα ότι ήθελα να κάνω ένα έργο σε υπαίθριο χώρο, γιατί για εμάς που ζούμε στη Νέα Υόρκη το έξω σημαίνει απλώς ότι βγαίνεις από τον υπόγειο σταθμό του μετρό. Η ταράτσα των Σφαγείων είναι μέρος του τοπίου και μου αρέσει που η εγκατάστασή μου είναι ευάλωτη, εκτεθειμένη στη θάλασσα, στους ανέμους, στο φως, στα βράχια του νησιού».
Το έργο συνεχίζεται εντός κι εκτός. Καλώδια που ξεκινούν από την οροφή εισχωρούν στο εσωτερικό των Σφαγείων και ενώνονται με παπούτσια «ζωντανά ή πεθαμένα», αναλόγως με την ενέργεια των προσώπων που τα φορούσαν. Ενα τραπεζάκι με δύο καρέκλες πάνω στα βράχια, στο χείλος της θάλασσας, προσφέρεται για ρομαντικές φιλοσοφικές συζητήσεις. Μια νέα απόδοση του έργου «Ιππίας Ελάσσων» στα αγγλικά από τη Σάρα Ρούντεν με εισαγωγικά κείμενα του Ρίτσαρντ Φλέτσερ και του Πολ Τσαν έρχεται να βάλει τα πράγματα στη θέση τους για όσους είναι «χαμένοι στη μετάφραση».
Δηλαδή, ενώ η προηγούμενη μετάφραση του πλατωνικού έργου είχε υπότιτλο «Η τέχνη του ψέματος» (lie), η τωρινή επιλέγει τον όρο «cunning», που σημαίνει πολύτροπος, πολυμήχανος, επιτήδειος, έξυπνος, όσα δηλαδή και τα χαρακτηριστικά του Οδυσσέα. «Τα σπουδαία έργα τέχνης επιδέχονται παρερμηνείες και παρανοήσεις στο πέρασμα του χρόνου», υποστηρίζει ο Πολ Τσαν, ο οποίος πιστεύει ότι ο καλλιτέχνης πρέπει να είναι «πολύτροπος», ένας σύγχρονος Οδυσσέας, ελεύθερος, περιπετειώδης, ικανός να μαγεύει, να κεντρίζει, ακόμα και να παραπλανά τον κόσμο.
Μικροκαμωμένος, με παιδικό πρόσωπο, δεν δείχνει τα 42 του χρόνια. Ούτε φαντάζεσαι πως έχει μια τρίχρονη κόρη, «το πιο πολυμήχανο πλάσμα στον κόσμο, αφού χρησιμοποιεί χίλιους τρόπους για να με πείσει ότι έχει δίκιο και να της κάνω τα χατίρια».
Οπως φαίνεται, το μήλο πέφτει κάτω από τη μηλιά για τον Πολ Τσαν, ο οποίος διαβάζει φιλοσοφία από μικρός, καθημερινά, παντού, ακόμα και στην τουαλέτα, όπως λέει γελώντας. Αλλωστε ο Αντόρνο, ο Νίτσε, ο Μπέκετ, ο Γκρας, ο Μαρκήσιος ντε Σαντ και άλλοι διανοητές και συγγραφείς τον εμπνέουν. Μάλιστα το 2010 ίδρυσε τον δικό του εκδοτικό οίκο, που κυκλοφορεί ρηξικέλευθα κείμενα, μέχρι και τους λόγους του Σαντάμ Χουσέιν.
Τα έργα του συχνά έχουν πολιτικές προεκτάσεις και αναφορές στην αμερικανική Αριστερά, την 11η Σεπτεμβρίου ή τον πόλεμο στο Ιράκ. Πέρυσι κέρδισε το βραβείο Hugo Boss Prize και ακολούθησε έκθεσή του στο Μουσείο Guggenheim.
Πολ Τσαν «Hippias Minor», Σφαγεία Υδρας, Ιδρυμα ΔΕΣΤΕ, μέχρι 30 Σεπτεμβρίου. Ωρες λειτουργίας: Δευτ., Τετ., Πέμπ., Παρ. 11.00-13.00 & 19.00-22.00. Συντονισμός έκθεσης: Μαρίνα Βρανοπούλου.
