Γλυπτά από φύλλα εθνικά

Το 2004 φωτογράφησε άγνωστες λεπτομέρειες της προετοιμασίας έναρξης της Ολυμπιάδας της Αθήνας, με μια ματιά προφητική, όπου η ευφορία συναντούσε τον προβληματισμό για το μέλλον. Λίγα χρόνια αργότερα, το 2009, εκπροσώπησε την Κύπρο στην Μπιενάλε της Βενετίας. Τώρα όμως, ο Σωκράτης Σωκράτους έβαλε προσωρινά τη φωτογραφική μηχανή του στο ράφι. «Αυτό που έκανα εγώ μέχρι πρόσφατα το κάνει το facebook, είναι υπέροχο που όλοι ανεβάζουν εκεί τις φωτογραφίες τους. Αν γίνουν όλοι καλλιτέχνες, τότε η ανθρωπότητα θα είναι καλύτερη», μας λέει.

Πλέον ασχολείται με εγκαταστάσεις στον χώρο, οι προθέσεις του όμως παραμένουν σταθερές. Πραγματεύεται θέματα της απώλειας, της εκτόπισης και της καταστροφής για να ανατρέψει τις εθνικές και πολιτιστικές ταυτότητες, που κατασκευάζονται από τον χειρισμό της συλλογικής συνείδησης. Με ποιητική διάθεση και συνάμα πολιτική αιχμή αφουγκράζεται το περιβάλλον του, είτε πρόκειται για μια κοινωνία σε κρίση, όπως αυτή της Αθήνας, όπου και διαμένει, ή μια γεωγραφική περιοχή σε σύγκρουση, όπως αυτή της Κύπρου, απ’ όπου κατάγεται.

Στη νέα του δουλειά με τίτλο «Six open gates and a closed one» στην γκαλερί The Breeder στο Μεταξουργείο, ο Εθνικός Κήπος βρίσκεται στο επίκεντρο με τους συμβολισμούς που φέρει ως μικρόκοσμος της Ελλάδας. Σαν αρχαιολόγος και ντετέκτιβ ο Σωκράτης Σωκράτους εξερευνά τις γωνίες του, συλλέγει φύλλα, κλαδιά, καρπούς και δημιουργεί γλυπτά από χυτό μπρούντζο. Τα έργα του δίνουν μια πρόγευση της υποψηφιότητάς του για το φετινό βραβείο ΔΕΣΤΕ (η έκθεση θα παρουσιαστεί στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης από 27 Μαΐου έως 30 Σεπτεμβρίου).

Οι κήποι τον απασχολούν ήδη από το 1998, και τα τελευταία χρόνια εντονότερα, με τη σειρά«Stolen Garden». Αφετηρία για τα νέα γλυπτά ήταν μια βόλτα στον Εθνικό Κήπο την εποχή που το κίνημα των Αγανακτισμένων ήταν στο φόρτε του. «Αυτός ο κήπος είναι αρκετά φορτισμένος, βρίσκεται δίπλα στην πλατεία Συντάγματος, όπου έχουν γίνει διαδηλώσεις ακόμα και βανδαλισμοί, και δίπλα στο Κοινοβούλιο με όλα τα τεκταινόμενα. Είναι τόσο περίκλειστος που κανείς δεν τόλμησε να δημιουργήσει ή να καταστρέψει κάτι εντός του», μας λέει.

Στο πέρασμα του χρόνου έχει μετατραπεί «σε σύμβολο διαρκής εθνικής, πολιτιστικής και εδαφικής ακεραιότητας εναντίον οποιασδήποτε εξωτερικής απειλής». Ο Βασιλικός Κήπος, αρχικά, δημιουργήθηκε με ανάθεση της Αμαλίας και αναδείκνυε την αίγλη της ξενόφερτης μοναρχίας. Οταν μετονομάστηκε σε Εθνικό Κήπο τη δεκαετία του 1920 επιβεβαίωσε μια καινούργια ελληνική ταυτότητα, όπως αυτή που είχε διαμορφωθεί στον απόηχο της Μικρασιατικής Καταστροφής.

«Σήμερα αυτό που νοείται εξωτερική απειλή, όπως η τρόικα ή η παράνομη μετανάστευση, αναθερμαίνει λανθάνοντες φόβους και παραδοσιακούς μύθους», συνεχίζει ο Σ. Σωκράτους. Στα μάτια του η βλάστηση του Εθνικού Κήπου φαντάζει ως μια αλληγορία του μικρόκοσμου της αθηναϊκής ζωής, με τους ντόπιους κατοίκους να συνυπάρχουν με τους μετανάστες. Από τη μια η συγκομιδή του είναι πλούσια σε αυτόχθονα φυτά, όπως ρόδια, άνθη λεμονιάς, φύλλα ελιάς και δάφνης – σύμβολα τιμής, γονιμότητας και αφθονίας από τα αρχαία χρόνια. Ομως και παράσιτα βρίσκουν εύφορο έδαφος στα χώματα του κήπου. «Αυτή η καινούργια βιοποικιλότητα μοιάζει για μέρος του πληθυσμού με απειλή για την οικονομική και πολιτιστική ευημερία, ενώ για άλλους είναι στοιχείο πολυπολιτισμικότητας και προόδου».

Στοιχειωμένο δάσος

Για τα έργα του επιστράτευσε τη γλυπτική παράδοση του χυτού μπρούντζου, όμως την αντιμετώπισε με τη διαδικασία της ζωγραφικής, όπως μας λέει, καθώς μέσα από τα προπλάσματα αφαίρεσε στοιχεία από τις συνθέσεις δημιουργώντας κάτι νέο. Επίσης, επιμετάλλωσε τα φύλλα, όπως γινόταν στις βυζαντινές εικόνες για να παραμείνουν αναλλοίωτες και ρεαλιστικές. Ετσι, τα εύθραυστα, ταπεινά ευρήματά του, που τα επιχρύσωσε ή τα επαργύρωσε, μετουσιώνονται σε πολύτιμα γλυπτά διεκδικώντας την αιωνιότητα.

Η έκθεση προκαλεί διφορούμενα συναισθήματα. Τα γλυπτά μοιάζουν με φυτά, που τα μπλεγμένα τους κλαδιά παραπέμπουν σε ένα εφιαλτικό, στοιχειωμένο δάσος γεμάτο με κουφάρια προϊστορικών ζώων. Ωστόσο, η χρωματική παλέτα του μπρούντζου, που εκτείνεται από το βαθύ μαύρο ώς το λαμπερό χρυσό, δίνει την ελπίδα για ένα φωτεινό μέλλον που διαφαίνεται κάτω από το σκοτεινό παρόν.

Ο Σωκράτης Σωκράτους έχει ζητήσει από τον Δήμο Αθηναίων την άδεια να βάλει ένα μικρό γλυπτό του στο φυτώριο του Εθνικού Κήπου, που θα επισφραγίσει την έκθεσή του, αλλά ουδέποτε πήρε απάντηση, ούτε θετική ούτε αρνητική. «Αυτό που μπορώ να πω με βεβαιότητα είναι ότι ο Εθνικός Κήπος συντηρείται πολύ καλά, οι κηπουροί του τον αγαπούν. Αντιθέτως, το Πεδίον του Αρεως είναι παρατημένο, σου προκαλεί θλίψη. Κι όμως, πρέπει να φροντίζουμε τους κήπους, είναι η προέκταση της ζωής μας μέσα στην πόλη».

Τhe Breeder, Iάσονος 45, τηλ. 210 3317527. Μέχρι 16 Μαΐου.