Η αρχέτυπη σοφία έχει το προνόμιο της αέναης δύναμης της δημιουργίας και ο Τάκις είναι ο μεγάλος γλύπτης της σκέψης.
Η αίσθηση του πραγματικού υπάρχει εν δυνάμει στο έργο του. Εζησε τον όλεθρο του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, τη φρίκη, τον ανελέητο πόνο, την καταπάτηση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Ενιωσε τη θεία οργή εκείνου που συνειδητά επιζητά την ελευθερία του. Εζησε την ανάγκη της επιβίωσης κατανοώντας τις ανθρώπινες αδυναμίες.
Ο θάνατος, το έγκλημα, η απελπισία και η ερήμωση, την περίοδο της Κατοχής και του εμφυλίου πολέμου, τον δίδαξαν να εμμένει στο ουσιαστικό παραμερίζοντας το περιττό. Το έργο του φανερώνει την ωριμότητα ενός πνεύματος ελεύθερου, ανεξίθρησκου και ερωτικού που προσπαθεί να υμνήσει, μ’ έναν ιδιότυπο τρόπο, το μεγαλείο της ανθρώπινης οντότητας.
ΤΑΚΙS: Ημερίδα και έκθεση στους Δελφούς
Το σίδερο, το ατσάλι και ο χαλκός, που με σχετική ευκολία μπορούν να κοπούν, να σφυρηλατηθούν ή να χυτευθούν, γίνονται το μέσο έκφρασης των οραμάτων του. Υλικά που συναντούμε και σε άλλους καλλιτέχνες των τελευταίων περίπου εβδομήντα χρόνων, αλλά που στον Τάκι συνδιαλέγονται άμεσα με τους ηλεκτρικούς λαμπτήρες, τους μουσικούς ήχους και κυρίως τα μαγνητικά πεδία.
«Οι μαγνήτες, οι μονωτές, οι δείκτες, τα πηνία, οι κώνοι, οι γλόμποι, οι βελόνες και οι λαμπτήρες αποτελούν χαρακτηριστικό γνώρισμα του έργου του Τάκι», παρατηρεί ο συνεπιμελητής της σπουδαίας αναδρομικής του έκθεσης, Guy Brett, στην Tate Modern, τονίζοντας ότι «η τοποθέτηση των δυνάμεων της φύσης απευθείας στο έργο του τον έκανε να ξεπεράσει τις επίσημες παραδόσεις και τις πλαστικές σχέσεις».
Οι σκοτεινές δυνάμεις του μίσους και της επιθετικότητας που έζησε στα εφηβικά του χρόνια, στον γενέθλιο τόπο του, δεν άφησαν καταθλιπτικά ίχνη στη δουλειά του. Κατάφερε να επιβιώσει μέσα από τις πιο εξοντωτικές συνθήκες και να υπηρετήσει στη συνέχεια χωρίς συμβιβασμούς την τέχνη, αντιμετωπίζοντάς τη ως υπέρτατο αγαθό.
Η διάχυτη ερωτική πνοή των γυμνών του μορφών υμνεί την ίδια τη ζωή, ενώ το σύνολο της πολυσχιδούς του δουλειάς συμπορεύτηκε με την αίσθηση της ενατένισης. Η γλυπτική του απογειώνεται μέσω των διακριτικών της κινήσεων, επιβάλλει την παρουσία της στον χώρο, υποβάλλει την υπόστασή της, σε αρκετές περιπτώσεις, μέσω των ήχων σαν να αποσκοπεί στην επικοινωνία με το Σύμπαν. Τα λεπτοφυή του Σινιάλα αποπνέουν αισιοδοξία, που εκπορεύεται από την εμπιστοσύνη του δημιουργού για τον προορισμό της ανθρωπότητας πέρα από τη συνειδητοποίηση της παρούσας δυστυχίας.
Η ιδέα της κυκλικής σχέσης τέχνης-επιστήμης-τεχνολογίας ορίζει την ατέρμονη δράση του, κάνοντας αρκετούς να τον χαρακτηρίζουν ενστικτώδη επιστήμονα. Το ΜΙΤ της Μασαχουσέτης τον είχε προσκαλέσει ως ερευνητή το 1968. Εκεί πρωτάρχισε την ενότητα των Υδρομαγνητικών Γλυπτών. Παράλληλα, οι τεράστιες γλυπτικές του συνθέσεις σε δημόσιους χώρους της Γαλλίας σε Défense (1987-1990), Ville de Beauvais (1992), Μετρό της Toulouse (1993) κ.α. εδραίωσαν, σε συνδυασμό με τις πολλές ομαδικές και ατομικές του εκθέσεις, όπως τη μεγάλη αναδρομική στο Μουσείο Jeude Paume το 1993, την άμεση σχέση του με το μεγάλο κοινό. Το κάθε του έργο παράγει μια ενέργεια ικανή να απευθύνεται άμεσα στο βλέμμα και στην ψυχή του θεατή.
Ο Τάκις φτάνει στους Δελφούς το 1953, όταν καλεσμένος της Κάρες Κρόσμπι, σε ηλικία 28 ετών, συμμετείχε στην πολυσυζητημένη τότε έκθεση των Πολιτών του Κόσμου. Η διορατική Κρόσμπι πίστεψε στις δυνατότητές του και τον ενθάρρυνε να αφοσιωθεί αποκλειστικά μ’ όλες του τις δυνάμεις στην τέχνη.
Η συνάντησή τους στάθηκε καθοριστική για τα επόμενα βήματά του και την απόφασή του να εγκατασταθεί στο Παρίσι. Φορτωμένος με τη σοφία της πολύχρονης εμπειρίας του, επιστρέφει στους Δελφούς καλεσμένος του ΕΠΚεΔ τον Μάρτιο του 2000 και επιλέγει τη θέση για την τοποθέτηση του μεγαλύτερου αιολικού γλυπτού του σε δημόσιο χώρο στην Ελλάδα.
Δημιούργησε ένα επιβλητικό τεράστιο κινητικό γλυπτό, που αντικατοπτρίζει δυναμικά τη λάμψη του ήλιου εκπέμποντας σ’ όλο τον περιβάλλοντα χώρο την ποιητική του ενέργεια. Η ηλιακή ενέργεια παράγει έναν έντονο ρυθμό στην κίνησή του και επεμβαίνει στον χώρο επιβάλλοντας την ιδεώδη μορφή του. Η μεταλλική στήλη των 8,5 μέτρων ορθώνεται στην καθετότητά της, σαν ένα νήμα που μας ενώνει με τη γη, ενώ η κίνηση του έλικα εντείνει τη φυγή μέσω της αντανάκλασης του φωτός στο Σύμπαν.
O Τάκις σε όλη τη ζωή του παρέμεινε επιθετικός και ακέραιος, επικριτικός και εύθικτος απέναντι στην εξουσία, τολμώντας πολλές φορές να επισημάνει τα κακώς κείμενα σε δεκάδες συνεντεύξεις του, όπως και στην αυτοβιογραφία του με τίτλο «Estafilades: Ο μύθος του Τakis», με τον τόσο πολυκύμαντο βιογραφικό πλούτο.
Εκείνο που τον ενδιέφερε ήταν η απλότητα και η αλήθεια της τέχνης, μια τάση ανίχνευσης του βάθους, για μια έκφραση πιο αυστηρή, πιο ουσιαστική και πιο υποβλητική… Οπως ο ίδιος γράφει στην αυτοβιογραφία του: «Τα Σινιάλα μου έχουν μετατραπεί από σιδηροδρομικά σινιάλα σε ρουκέτες, κεραίες και ραδιοφωνικούς δέκτες. […] Τα τελευταία μου μοιάζουν με ηλεκτρικές κεραίες, με αλεξικέραυνα. Παραμένουν, όμως, πάντα συμβολικά. Συνθέτουν μια μοντέρνα ιερογλυφική γλώσσα που χρειάζεται μετάφραση.[…]».
Ο Τάκις δούλεψε σκληρά μέσα στο παρόν, στην καρδιά του ανεξερεύνητου και του μυστήριου, αρχίζοντας πάντα από το βάθος για να συναντήσει το Σύμπαν. Δύο θεμελιακές αρχές, η απόλυτη πραγματικότητα του πνεύματος και η αδιάκοπη μεταμόρφωση της ζωής μέσα στην ίδια της την κίνηση, σφραγίζουν το έργο του. Σήμερα η γλυπτική του είναι αυτή που μένει, διαρκεί και φωτίζει το αύριο.
*Θεωρητικός και κριτικός της τέχνης, διευθυντής Εικαστικού Προγράμματος του Ιδρύματος Β. & Μ. Θεοχαράκη
Απόσπασμα από την ομιλία του στην ημερίδα
