Το Musée de l’Orangerie παρουσιάζει μια εξαιρετική έκθεση για δύο πρωτοπόρους Γερμανούς ζωγράφους. Τους Φραντς Μαρκ (1880-1916) και Αουγκουστ Μάκε (1887-1914), τους δύο βασικούς καλλιτέχνες του κινήματος του εξπρεσιονισμού. Εκτίθενται περισσότερα από 100 έργα, εκ των οποίων τα πιο πολλά έρχονται για πρώτη φορά στη Γαλλία και μας ταξιδεύουν στα ίχνη του Γαλάζιου Καβαλάρη, αφήνοντας τη φαντασία μας ελεύθερη να καλπάσει και να απολαύσει άφοβα μια απόλυτα τολμηρή, εξωστρεφή χρωματική παλέτα.
Λάδια σε καμβά, λιθογραφίες, ξυλογραφίες και εκδόσεις εμπλουτίζουν την έκθεση, η οποία θα διαρκέσει μέχρι τις 17 Ιουνίου. Πρόκειται για μια ανίχνευση στην ιστορία της ζωγραφικής και στα μονοπάτια που ακολούθησαν οι προγενέστεροί τους, μέσω των διαφόρων ρευμάτων για να φτάσουν οι ίδιοι στον εξπρεσιονισμό, με ιδιαίτερη ακρίβεια και διαύγεια. Μοιάζει να έβλεπαν ξεκάθαρα έναν στόχο, έχοντας την προαίσθηση πως το ένστικτό τους τους οδηγεί σε έναν δρόμο αληθινά γενναιόδωρο, αλλά κυρίως πιο απελευθερωμένο.
Ο μετα-ιμπρεσιονισμός, ο φοβισμός, ο κυβισμός, ο ορφισμός, ο ραγιονισμός, ο ιταλικός φουτουρισμός, ο Σεζάν, ο Βαν Γκογκ, ο Γκογκέν, ο Καντίνσκι και ο Ντελονέ ήταν οι βαθύτερες επιρροές τους. Παρ’ όλα αυτά, οι ιδέες, οι συνθέσεις, οι φόρμες, οι γραφές, όλα μαρτυρούν ένα ξεκαθάρισμα, αλλά ταυτόχρονα και ένα ξετύλιγμα του κουβαριού. Επιδέξιοι είναι επίσης και οι πειραματισμοί τους με την αφαίρεση…
Οι δύο καλλιτέχνες γνωρίστηκαν στο Μόναχο το 1910 και τους συνέδεσε το πάθος για τη ζωγραφική και η μεταξύ τους στενή φιλία διήρκεσε για όλη τους τη σύντομη ζωή. Συχνά ζωγράφιζαν σε ανοιχτούς χώρους και ικανοποιούσαν την ίδια πνευματική έλξη προς την απεικόνιση της φύσης και των τοπίων. Βλέπουμε στην έκθεση το εντυπωσιακό έργο του Μαρκ, «H Τίγρης» με περίσσια εκφραστικότητα και απλά χρωματικά επίπεδα και το περίφημο έργο «Μορφές που μάχονται», αγγίζοντας τα όρια του αφηρημένου εξπρεσιονισμού…
Το 1911 ο Φραντς Μαρκ γνωρίζεται με τον Βασίλι Καντίνσκι και δημιουργούν το πιο γνωστό καλλιτεχνικό κίνημα της Γερμανίας μέχρι και τις μέρες μας, τον Γαλάζιο Καβαλάρη. Είναι συνώνυμο ενός πίνακα τον οποίο δημιούργησε ο Kαντίνσκι αρκετά νωρίτερα το 1903, στην ιδιαίτερη αγάπη του για το γαλάζιο χρώμα, μια που για αυτόν το μπλε συμβόλιζε την έννοια της πνευματικότητας και το άλογο ήταν αγαπημένο θέμα στη ζωγραφική, κυρίως του Μαρκ. Στην ομάδα συμμετείχαν αρκετοί καλλιτέχνες με όχι και τόσο ενιαία εικαστική προσέγγιση, όμως κατάφεραν από κοινού να εκφράσουν προσωπικές αλήθειες, με στόχο την προαγωγή της σύγχρονης τέχνης, τη σύνδεση μεταξύ των εικαστικών τεχνών και της μουσικής, τους πνευματικούς και συμβολικούς συσχετισμούς, την ιδιαίτερη σημασία στη ροή και την αρμονία των χρωμάτων, και κυρίως μια αυθόρμητη προσέγγιση της ζωγραφικής.
Ο Mαρκ συνεπεξεργάζεται με τον Kαντίνσκι το Ημερολόγιο Γαλάζιος Καβαλάρης, έναν τόμος Αλμανάκ (Almanach Der Blaue Reiter) στο οποίο συνυπάρχουν 140 αναπαραγωγές έργων και 14 άρθρα, δοκίμια και ποιήματα των καλλιτεχνών. Είχε έναν αντισυμβατικό εικαστικό προσανατολισμό με πριμιτιβιστική, λαϊκή και παιδική τέχνη, με έργα από τον Νότιο Ειρηνικό και την Αφρική, ιαπωνικές ζωγραφιές, μεσαιωνικές γερμανικές ξυλογραφίες και γλυπτά, αιγυπτιακές μαριονέτες, ρωσική λαϊκή τέχνη και βαυαρικά θρησκευτικά εικαστικά θέματα.
Τυπώθηκε σε 1.100 αντίτυπα και ενώ είχαν ξεκινήσει να δουλεύουν πάνω και στον δεύτερο τόμο που ήθελαν να εκδώσουν, η αρχή του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου διακόπτει τα σχέδιά τους… Παράλληλα ο Μάκε είχε συγκεντρώσει τα εθνογραφικά εικαστικά στοιχεία που τον ενδιέφεραν και έγραψε ένα δοκίμιο με τίτλο «Μάσκες», ενώ έπαιξε ιδιαίτερα ενεργό ρόλο στον συντονισμό των διεθνών εκθέσεων, όπως το Sonderbund στην Κολονία το 1912 και το πρώτο φθινοπωρινό σαλόνι στο Βερολίνο το 1913. Οι δύο συνοδοιπόροι προσπαθούν να κάνουν γνωστό το έργο της ομάδας, προβάλλοντας μια πιο ποιητική σχέση μεταξύ του ανθρώπου και της φύσης και την απομάκρυνσή του από τον σύγχρονο βιομηχανικό κόσμο.
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι και το ταξίδι που πραγματοποίησε ο Mάκε, το 1914, μαζί με τον Πάουλ Κλέε (έπαιξε και αυτός ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στη δημιουργία του Γαλάζιου Καβαλάρη) και τον Λουί Μουαγέ στην Τυνησία, κάτι που τον έκανε να μαλακώσει τη χρωματική παλέτα του, επηρεασμένος από το φως της Μεσογείου και να δημιουργήσει έργα, αληθινά αριστουργήματα σε χαρτί με ακουαρέλες. Ομως μερικούς μήνες αργότερα ο Mάκε στάλθηκε στο δυτικό μέτωπο, στην πρώτη γραμμή του πολέμου και σκοτώθηκε σε ηλικία 27 ετών. Ο τελευταίος του πίνακας μπορεί να σκεφτεί κανείς πως ήταν προφητικός, μια και είχε τον τίτλο «Αποχαιρετισμός». Ενώ ο Mαρκ, δύο χρόνια αργότερα, σκοτώθηκε κι αυτός στον πόλεμο, στο Βερντέν, στα 36 του χρόνια.
Οι δύο καλλιτέχνες άφησαν πίσω τους εμβληματικά έργα για το κίνημα του εξπρεσιονισμού και η συγκεκριμένη έκθεση είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα για τους λάτρεις της ιστορίας των τεχνών.
*Χαράκτης-εικαστικός που ζει και εργάζεται στο Παρίσι.
