Ελληνική «απόβαση» στη Βενετία

«May you live in interesting times»… Μακάρι να ζήσεις σε ενδιαφέρουσα εποχή. Mε έμπνευση από μια έκφραση που χρησιμοποιούν οι Κινέζοι, ευχή και κατάρα μαζί, για να περιγράψουν καιρούς αβεβαιότητας, κρίσης, αναταραχής, δηλαδή μια εξαιρετικά «ενδιαφέρουσα» εποχή σαν αυτή που διανύουμε τώρα, η 58η Μπιενάλε Βενετίας ανοίγει τις πύλες με προεγκαίνια από τις 8 Μαΐου.

Με 70 καλλιτέχνες, όλοι εν ζωή, στην κεντρική της έκθεση στους χώρους της Arsenale και στο Κεντρικό Περίπτερο στα Giardini με 90 εθνικές συμμετοχές, με πολλή ζωγραφική εκτός από βίντεο, εγκαταστάσεις και ψηφιακά έργα, κοσμοπολίτικη, παγκοσμιοποιημένη και πολιτικοποιημένη, η φετινή διοργάνωση αναμένεται εξαιρετικά ενδιαφέρουσα. Για μας και για έναν πρόσθετο λόγο, την έντονη ελληνική παρουσία.

58η Μπιενάλε (11 Μαΐου – 24 Νοεμβρίου)

Η έκθεση «May you live in interesting times» θα περιλαμβάνει έργα τέχνης «που αντικατοπτρίζουν τις επισφαλείς πτυχές της ύπαρξης σήμερα», την αμφισβήτηση «σε βασικές παραδόσεις, θεσμούς και σχέσεις της “μεταπολεμικής τάξης”», όπως λέει ο διευθυντής της Μπιενάλε Ralf Rugoff. «Αλλά ας αναγνωρίσουμε από την αρχή ότι η τέχνη δεν ασκεί τις δυνάμεις της στον τομέα της πολιτικής.

Η τέχνη δεν μπορεί, για παράδειγμα, να εμποδίσει την άνοδο των εθνικιστικών κινημάτων και των αυταρχικών κυβερνήσεων σε διάφορα μέρη του κόσμου, ούτε μπορεί να ανακουφίσει την τραγική μοίρα των εκτοπισθέντων λαών σε όλο τον κόσμο. Αλλά με έμμεσο τρόπο, ίσως η τέχνη μπορεί να αποτελέσει ένα είδος οδηγού για το πώς να βιώνεις και να σκέφτεσαι σε “ενδιαφέροντες καιρούς”».

Ο ίδιος για την κεντρική έκθεση έχει επιλέξει δύο διεθνείς μας καλλιτέχνες, τη Χάριν Επαμεινώνδα από την Κύπρο η οποία ζει και εργάζεται στο Βερολίνο – μάλιστα είχε εκπροσωπήσει την Κύπρο στην 52η Μπιενάλε Βενετίας. Χρησιμοποιεί βίντεο και φιλμ, κολάζ και φωτογραφία σε μια ευρεία διαδικασία συναρμολόγησης και αποδόμησης που έχει στόχο τη δημιουργία ονειρικών καταστάσεων και μη γραμμικών αφηγήσεων.

Στην Arsenale θα βρίσκεται ο Ανδρέας Λόλης, ο γεννημένος στο Αργυρόκαστρο εικαστικός, που από το 1991 έχει εγκατασταθεί στην Ελλάδα. Μάλιστα το περασμένο φθινόπωρο είχαμε την ευκαιρία να δούμε τα έργα του στη Βρετανική Σχολή Αθηνών, πολύ ρεαλιστικά ομοιώματα «αβέβαιων, μεταβατικών και απαρατήρητων αυθεντικών αντικειμένων», όπως σκάλες, παγκάκια, κορμοί, ακόμα και σακούλες σκουπιδιών.

Στο ελληνικό περίπτερο θα δούμε τον Ζάφο Ξαγοράρη, την Εύα Στεφανή και τον Πάνο Χαραλάμπους σε αγαστή συνεργασία, στην έκθεση «Mr. Stigl», που αμφιβάλλει, παραφράζει και κάνει σουρεαλιστικά παιχνίδια πάνω στην έννοια της ταυτότητας και της Ιστορίας.

Ο Ξαγοράρης αλλοιώνει την αρχιτεκτονική του ελληνικού περιπτέρου τοποθετώντας στην είσοδο μια ανακατασκευή της πύλης του στρατοπέδου της Μακρονήσου. Η εγκατάσταση «Παραχώρηση» μας μεταφέρει στο 1948: ενώ η Ελλάδα βίωνε τον Εμφύλιο και τους τόπους εξορίας, στο περίπτερό μας στη Βενετία η Αμερικανίδα Πέγκι Γκούγκενχαϊμ έδειχνε την περίφημη συλλογή της έργων τέχνης.

Ο Χαραλάμπους στο νέο έργο του «Ενας άγριος αητός καθόταν περήφανος» ισορροπεί πάνω σε 20.000 ποτήρια, που καλύπτουν το πάτωμα του περιπτέρου, και στήνει έναν εκστατικό «υπερηχητικό» χορό στη γυάλινη εγκατάσταση. Η Στεφανή εισβάλλει με βίντεο στην καθημερινότητα μεσήλικων αντρών αλλά και μιας πρώην εργάτριας του σεξ.

Ο αρχιτέκτονας Στέλιος Κόης μαζί με τον ντιζάινερ Αλεσάντρο Γκάλο έχουν την ευθύνη του σχεδιασμού και της καλλιτεχνικής διεύθυνσης του ιταλικού περιπτέρου. Δίνουν έμφαση στο υδάτινο στοιχείο της Βενετίας και οι επισκέπτες θα έχουν την αίσθηση ότι περπατούν πάνω στο νερό, ανάμεσα σε εικαστικούς πασσάλους, σαν αυτούς που χρησιμοποιούν οι γονδολιέρηδες για να δένουν τις βάρκες τους.

Η δραστήρια Κατερίνα Γρέγου επιμελείται το κροατικό περίπτερο, όπου εκθέτει ο Igor Grubic. Το έργο του «Ιχνη εξαφάνισης σε τρεις πράξεις, 2006-2019», που εξελίσσεται εδώ και 13 χρόνια, περιλαμβάνει φωτογραφικά δοκίμια και ταινία, ενώ καταγράφει τη στροφή από τον σοσιαλισμό στον καπιταλισμό στην Κροατία και τις αλλαγές που επέφερε αυτή η μετάβαση στη στέγαση, τον αστικό ιστό, τον δημόσιο χώρο και τις κοινωνικές σχέσεις.

Oσοι βρεθούν στη Βενετία δεν πρέπει να χάσουν την έκθεση για τον Γιάννη Κουνέλλη, την πρώτη μεγάλη αναδρομική μετά τον θάνατό του (2017), που οργανώνει το Fondazione Prada, σε επιμέλεια Τζερμάνο Τσέλαντ. Εστιάζει στα έργα του πρωτοπόρου της arte povera που με «φτωχά υλικά» διερευνούν την καύση, την ελληνορωμαϊκή Ιστορία, τις μεταφυσικές διαστάσεις και τη βαρύτητα.