«Τέχνη είμαστε εμείς, με όλα τα ελαττώματα και τα πάθη μας»

Πάθος και ντουέντε είναι οι πρώτες λέξεις που έρχονται στον νου μας καθώς κοιτάζουμε τα έργα του Αλέξη Ακριθάκη (1939-1994). Την αφορμή μάς δίνει η ενδιαφέρουσα έκθεση που παρουσιάζει το Ιστορικό Μουσείο Κρήτης στο Ηράκλειο, με έργα του Ακριθάκη που προέρχονται και ανήκουν αποκλειστικά στη σημαντική συλλογή σύγχρονης τέχνης του συλλέκτη Ζαχαρία Πορταλάκη.

Στην έκθεση «Εν κινήσει», που θα διαρκέσει ένα χρόνο, έχει κανείς την ευκαιρία να παρακολουθήσει τα αντιπροσωπευτικά έργα της εξελικτικής πορείας του από το 1965 έως το 1993.

Οι αίθουσες του μουσείου ζωντανεύουν με τις βαλίτσες κυρίως και τα έντονα χρώματα –λάδια, ακριλικά–, με τη «χαρούμενη, παιχνιδιάρικη αλλά και ταξιδιάρικη, εν κινήσει διάθεση», που χαρακτηρίζει και δίνει ταυτότητα στο σύνολο του έργου του διεθνούς καλλιτέχνη.

Ενός από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της μεταπολεμικής τέχνης. Στην ερώτηση γιατί είναι σημαντικός ο Ακριθάκης, την απάντηση δίνει ο χρόνος που καλύπτει το διάστημα ογδόντα χρόνων από τη γέννησή του και είκοσι πέντε από τον θάνατό του.

Εκθεση του Αλέξη Ακριθάκη στο Ιστορικό Μουσείο Κρήτης

Ναι. Ο Ακριθάκης είναι από τους καλλιτέχνες που έφυγαν νωρίς από τη ζωή, μόλις 55 χρόνων. Νωρίς αναγνωρίστηκε και το έργο του, στο Βερολίνο το 1967 από την γκαλερί Hammer, και από τότε ταξιδεύει με εκθέσεις, αρχής γενομένης με αυτές που του οργάνωσε ο Αλέξανδρος Ιόλας, όπως στο Τορίνο, το Μιλάνο, την Αθήνα.

Στα χέρια μας κρατάμε τον εντυπωσιακό κατάλογο που συνοδεύει την έκθεση με τα ενδιαφέροντα κείμενα, που αναλύουν σε βάθος τόσο την προσωπικότητα του Αλέξη Ακριθάκη όσο και τα έργα του. Ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης και πρόεδρος της Εταιρείας Κρητικών Ιστορικών Μελετών, Αλέξης Καλοκαιρινός, γράφει μεταξύ άλλων στον πρόλογό του: «…Το καθένα από τα μοτίβα (των έργων) θα μπορούσε να έρχεται από το χέρι ενός παιδιού…».

Ο Ηρακλειώτης συλλέκτης Ζαχαρίας Πορταλάκης μάς διηγείται στο σημείωμά του: «Τον γνώρισα το 1983 όταν έμενε στη Φιλοθέη και τον έβλεπα μία φορά την εβδομάδα επί τέσσερα ολόκληρα χρόνια… Μου μιλούσε σχεδόν ακατάπαυστα, με ένα πλατύ χαμόγελο, έχοντας μόνιμη συντροφιά ένα ποτήρι με βότκα. Θυμάμαι, μου είπε: “Τέχνη είμαστε εμείς, με όλα τα ελαττώματα και τα πάθη μας.

»Η ζωή η ίδια είναι η μόνη τροφή της τέχνης. Τέχνη είμαι εγώ ο καλλιτέχνης. Τέχνη είμαι εγώ με το παιδί μου. Τέχνη είναι αυτό που κάνω και αυτό που ζω”… Η τέχνη, ο έρωτας, η ταχύτητα, το αλκοόλ και το τσιγάρο ήταν τα θέματα που συζητούσε… Ο Ακριθάκης ανήκει στο αύριο».

«Χρωματιστές πεταλούδες κρεμόντουσαν πάνω από την κούνια μου…» θυμάται η κόρη του Ακριθάκη, η Χλόη Γκάιτμαν-Ακριθάκη. Και συνεχίζει, για να φέρει την ανατροπή: «…Χρωματιστές πεταλούδες και σε άλλο έργο του. Μάσκες, παγιδευμένες σ’ έναν μαυρόασπρο λαβύρινθο. Ζωγραφισμένο τη χρονιά που γεννήθηκα. Οπως στα περισσότερα έργα του Αλέξη Ακριθάκη, εικόνες αθώες, χαρούμενες, ένας θαυμαστός καινούργιος κόσμος με έντονα χρώματα.

»Ενας λαβύρινθος από “τσίκι-τσίκι”, τοξάκια, καρδούλες και συννεφάκια σε προκαλεί να μπεις μέσα και να μεθύσεις με τα χρώματα και τ’ ατελείωτα στριφογυρίσματα ενός τρελού χορού. Πίσω, όμως, από τη στροφή παραμονεύει ένα τέρας. Ανάμεσα στα λουλούδια είναι κρυμμένα κανόνια, ένα τσεκούρι και κάπου σε περιμένει με ανοιχτό το στόμα ένας κροκόδειλος. Θα πείτε, περίεργες ζωγραφιές για ένα παιδί… Κι όμως, ο καλλιτέχνης ακολουθεί την παράδοση και τον συμβολισμό των κλασικών παραμυθιών, των οποίων ο ρόλος είναι να εξοικειώσουν το παιδί με το καλό και το κακό και να το βοηθήσουν να αντιμετωπίσει τους φόβους του. Ετσι μεγάλωνα….».

Ως τίτλο στο κείμενό της έχει: «Το μεγάλο ταξίδι». Το μεγάλο ταξίδι είναι αυτό προς την αιωνιότητα ή το ότι ο πατέρας της ήταν «…βαθιά ανήσυχος, με τάσεις φυγής και το αυτοκίνητο ήταν πάντα γεμάτο βενζίνη»!

Στην κατάθεση ψυχής που κάνει η Χλόη Ακριθάκη, μπορεί κανείς να εντοπίσει και το ντουέντε –κατά τον Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα– του πατέρα της, που ξεκινά από τον προσωπικό του δαίμονα και φτάνει σε θρησκευτικό ενθουσιασμό. Αλλά και κατά την Elisabeth Kubler-Ross, οι πεταλούδες δεν συμβολίζουν την ψυχή του ανθρώπου που απελευθερώνεται και πετά μετά τον θάνατο;

Η ψυχή του Ακριθάκη ήταν μια τραυματισμένη πεταλούδα, μπορούμε να φανταστούμε, που πέταξε μετά τη διαμονή του –τα τελευταία χρόνια της ζωής του– στο Δρομοκαΐτειο, στο οποίο μπαινόβγαινε λόγω των σοβαρότατων προβλημάτων υγείας που του είχε προκαλέσει το αλκοόλ, 19 Σεπτεμβρίου του 1994.

Ξανακοιτάζοντας τα έργα του Ακριθάκη, μια λέξη μάς έρχεται στον νου: ενσυναίσθηση. Ο Ακριθάκης μάς φέρνει στη θέση του, λέγοντας: «Σχεδιάζοντας, ζεις το σχέδιο. Κλαις μαζί του. Ερωτεύεσαι. Και περιμένεις το σχέδιο που θα σε σκοτώσει»…