Τα ερωτικά και πολιτικά χρώματα του Εμπειρίκου

Πιστός «οπαδός» της ποίησης ο Γιάννης Ψυχοπαίδης, εδώ και χρόνια προσεγγίζει με ευλάβεια τον Σεφέρη, τον Ελύτη, τον Καβάφη, αντλεί από το ιδιαίτερο σύμπαν τους, βουτάει τον χρωστήρα του στους στίχους τους και μας παραδίδει από τα βάθη της ψυχής του λόγο προσωπικό και εικόνες.

Η τελευταία του «συνάντηση» είναι με τον Ανδρέα Εμπειρίκο. «Τον αγαπούσα, αλλά είχα μια σχέση αρκετά απόμακρη με την ποίησή του», μας λέει ο Γιάννης Ψυχοπαίδης. «Ως διά μαγείας όμως, έκανα μια νέα αρχή μαζί του, όταν πέρυσι οργανώσαμε με μια ομάδα πρώην φοιτητών μου μια έκθεση με θέμα τον Εμπειρίκο και την «Οκτάνα». Τότε είχα μόνο την επιμέλεια της έκθεσης. Αυτό ωστόσο μου έδωσε το έναυσμα να διαβάσω περισσότερο Εμπειρίκο και ανακάλυψα μια μεγάλη ποιητική προσωπικότητα.

Το ειδικό βάρος της γλώσσας του, ο υπερρεαλισμός του που δεν αφορά μια κατασκευή αλλά ένα αίσθημα, η ενάργεια, η καθαρότητα του λόγου του. Ενας μεγάλος ρομαντικός. Με συγκίνησε βαθύτατα. Ενώ αρχικά τον πλησίασα πιο εγκεφαλικά, βρέθηκα σε έναν κόσμο υπέροχο, αισθαντικό, ατόφιο».

Ετσι, τώρα, ο Γιάννης Ψυχοπαίδης μάς παραδίδει το βιβλίο «Στον βυθό των ονείρων. Εικόνες από την Οκτάνα του Ανδρέα Εμπειρίκου», που εκδόθηκε από τον Ικαρο και περιλαμβάνει 39 έργα ζωγραφικής, πρόλογό του και επιλεγμένα αποσπάσματα της «Οκτάνας». Η νέα έκδοση παρουσιάζεται σήμερα στην Γκαλερί Ζουμπουλάκη, όπου εγκαινιάζεται και η ομότιτλη έκθεσή του.

Οπως γράφει ο Γιάννης Ψυχοπαίδης στον πρόλογο του βιβλίου: «[…] Το μεγάλο ζητούμενο κάθε δημιουργίας είναι να εκπέμψει –εν όψει όλων των καιρών– έναν οίστρο ζωής, και όπως για τον ποιητή οι λέξεις μοιάζουν με πηλό από τον οποίο ο ερημίτης του λόγου πλάθει νέες λέξεις, έτσι και για τον ζωγράφο ο πηλός είναι οι γραμμές και τα χρώματα, η γραμματική και το συντακτικό μιας νέας γλώσσας που ζητά να κάνει δυνατό το αδύνατο, να αναπαραστήσει έναν κόσμο όχι όπως είναι αλλά μονάχα όπως θα μπορούσε να είναι…».

• Πώς ένας εξπρεσιονιστής, όπως εσείς, «συνομιλεί» με έναν υπερρεαλιστή όπως ο Εμπειρίκος, ρωτάμε τον Γιάννη Ψυχοπαίδη.

Το στοιχείο του υπερρεαλισμού υπάρχει παντού, είναι μια υπέρβαση μέσα από τη γλώσσα, τα χρώματα ή το σχέδιο. Ολα συγχέονται γοητευτικά. Ο αυθορμητισμός, η καθαρότητα, η διαύγεια του μυαλού και του λόγου του Εμπειρίκου σού δίνουν μια αίσθηση μεγάλης ελευθερίας. Ενα κήρυγμα ελευθερίας.

• Γιατί επιλέξατε ειδικότερα την ποιητική συλλογή «Οκτάνα»;

Επειδή εκεί εμπεριέχεται με τρόπο εμβληματικό όλος ο κόσμος του Εμπειρίκου, τα πιστεύω, η ιδεολογία του. Ενώ είναι ακραία ερωτικός, υπάρχει ταυτόχρονα μια πρωτογενής αθωότητα μέσα του, μαζί με αναφορά στην κοινωνία όπου ζει, την παρατηρεί και την περιγράφει με ενάργεια. Είναι εντυπωσιακό πώς ο Εμπειρίκος είναι ερωτικός και πολιτικός ταυτόχρονα…

• Πόσο μας αφορά σήμερα η «Οκτάνα»;

Είναι ένα μανιφέστο ελευθερίας. Ενα βλέμμα που ζει, παρατηρεί, αισθάνεται, σχολιάζει και ταυτόχρονα ένα ερωτικό ον. Ολα είναι επιτρεπτά όχι σαν αναρχία, αλλά μια απελευθέρωση καθαρών, αλογόκριτων αισθημάτων. Γι’ αυτό και τόσο ουτοπικό…

Ο Γιάννης Ψυχοπαίδης στέκεται και στην ιδιαίτερη προσωπικότητα του Ανδρέα Εμπειρίκου: «Διανοούμενος ψυχαναλυτής, προοδευτικός άνθρωπος, με κύρος αστικό που έκανε πιο βαρύνοντα τον λόγο του στον δημόσιο χώρο, ενώ υποστήριξε τον Εγγονόπουλο σε μια συντηρητική κοινωνία. Εμβληματικός εκπρόσωπος της γενιάς του ’30, έζησε πολέμους, Κατοχή, Εμφύλιο, γι’ αυτό έχει αξία ο ανθρωπισμός και η ελευθερία που εκφράζει με το έργο του, η ελπίδα και η ψευδαίσθηση, η διαρκής ανατροπή, η ουτοπία της ευδαιμονίας…».

Οπως γράφει στο νέο του βιβλίο ο ανήσυχος ζωγράφος: «Μέσα στο φέγγος της καθημερινής μας τραγωδίας, διωγμένοι από τα ψέματα και τις φενάκες της φοβερής ετούτης εποχής, οι ανήσυχοι δημιουργοί βιάζονται να ταξιδέψουν – επιβάτες κι αυτοί σε εξαίσιες αμαξοστοιχίες της πιο μεγάλης, της καθολικής του κόσμου τούτου νοσταλγίας, της νοσταλγίας του απώτατου μέλλοντος. Οκτάνα, ένα ταξίδι δίχως τέλος!».

Ιnfo: Γκαλερί Ζουμπουλάκη, πλατεία Κολωνακίου. Το βιβλίο (εκδ. Ικαρος) παρουσιάζεται σήμερα στις 19.30. Η έκθεση θα διαρκέσει μέχρι τις 31 Μαρτίου.