«Tα στρατόπεδα συγκέντρωσης άλλαξαν την τέχνη»

Είναι γνωστή η εμμονή του ζωγράφου Γιώργου Λαζόγκα για το σχέδιο. «Δεν αποτελεί απλώς αναπόσπαστο κομμάτι της δουλειάς μου, αλλά είναι άμεσα δεμένο με την προσωπική μου ιστορία, τα βιώματά μου, τις αγωνίες και τις διαμαρτυρίες μου ή ακόμη και ζητήματα πολύ προσωπικά» λέει χαρακτηριστικά.

Ετσι για ακόμη μία φορά ο νους και το συναίσθημα οδήγησαν το χέρι του σε μια εμπειρία που η ατομική μνήμη αγγίζει τη συλλογική. Τα σχέδια που εκθέτει αυτές τις ημέρες στο «Poems & Crimes», τον χώρο των εκδόσεων Γαβριηλίδης, έχουν τίτλο «Ολόκαυστον-Κώδικες». Αποτελούν ενδεικτικές αναφορές μιας μικρής ενότητας αφιερωμένης στο Ολοκαύτωμα, με άξονα τους αυθεντικούς κώδικες επικοινωνίας που οι κρατούμενοι χρησιμοποιούσαν όταν δοκίμαζαν να επικοινωνήσουν με τον έξω κόσμο. Αφετηρία για τα έργα υπήρξε η συγκλονιστική εμπειρία από την κράτηση του πατέρα του στο γερμανικό στρατόπεδο συγκέντρωσης Λάρισας, το 1943, από όπου κατάφερε να διασωθεί.

Ο χρόνος γυρίζει πίσω για τον Γιώργο Λαζόγκα, στο 1988, όταν αναμένοντας τον θάνατο του πατέρα του βρίσκει το ρολόι τσέπης που του είχε χαρίσει. Το είχε φέρει ο παππούς του από την Αμερική, όπου είχε μεταναστεύσει στα χρόνια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.

«Γνώριζα πως το ρολόι αυτό ο πατέρας μου το είχε παραδώσει στη μητέρα μου όταν τον συνέλαβαν το ‘43 στο Μεταξοχώρι, ως υπεύθυνο του ΕΑΜ στα χωριά του Κισσάβου, και τον οδήγησαν στο αεροδρόμιο της Λάρισας, γερμανικό στρατόπεδο συγκέντρωσης και καταναγκαστικών έργων, σημείο προώθησης μέσω σιδηροδρόμου προς Βορρά, κυρίως Εβραίων και αντιστασιακών από Ηπειρο και Θεσσαλία, Ιωάννινα, Λάρισα, Βόλο».

Ο πατέρας του έζησε τη βασανιστική εμπειρία αναμονής θανάτου διά τουφεκισμού στο νεκροταφείο του χωριού. Αναβλήθηκε δύο φορές. «Τους έστησαν στον τοίχο αφήνοντας τον χρόνο να δράσει -αν και εξαιρετικά σύντομος, χωρούσε τρεις ζωές-, αλλά δεν κατάφεραν να αποσπάσουν αυτό που ήθελαν» αναφέρει ο Γ. Λαζόγκας. «Στις ελάχιστες αφηγήσεις του, θυμάμαι, αδυνατούσε να εξηγήσει τη συνύπαρξη της απόλυτης βαρβαρότητας με τη μουσική ή την ποίηση. «Ακουγα», έλεγε, «τους στρατιώτες να τραγουδούν ομαδικά τετραφωνία στους δρόμους του στρατοπέδου και την ίδια στιγμή να μας στήνουν στον τοίχο».

Ο γνωστός ζωγράφος, όταν το 1981 είχε εκθέσει στο Βρότσλαβ και την Κρακοβία, επισκέφτηκε το Αουσβιτς και το Μπίρκεναου. Οι αφηγήσεις που άκουγε στο σχολείο και στο σπίτι ωχριούσαν μπροστά στις εικόνες που αντίκρισε. «Οι σωροί από τα προσωπικά αντικείμενα, τα γυαλιά, τα μαχαιροπίρουνα, οι φωτογραφίες, η σιωπή, αλλά και οι χώροι αυτοί καθεαυτούς επηρέασαν τη δουλειά μου, όπως και τη μεταπολεμική τέχνη συνολικά, η οποία ακολούθησε μια παύση και μετά οδηγήθηκε σε μια άλλη αισθητική».

Στα έργα που παρουσιάζει τώρα στην Αθήνα -μέρος τους είχε εκθέσει το 2009 στην γκαλερί Ζουμπουλάκη- κυριαρχούν μαρτυρικές φιγούρες, κρανία, ανθρώπινα ίχνη μαζί με σύμβολα επικοινωνίας των κρατουμένων στα στρατόπεδα, Εβραίων, αριστερών και άλλων. «Κώδικες-εικόνες, φορείς θανάτου και ταυτόχρονα ελπίδας, μέσω μιας υπόγειας επαφής με τον άλλον. Αλλωστε αυτήν την υπόγεια επικοινωνία με τον άλλον επιχειρεί και δοκιμάζει η τέχνη’ το μήνυμα ελπίδας απευθύνεται σε πολλούς αποδέκτες» σημειώνει ο καλλιτέχνης.

Η έκθεση στο «Poems & Crimes» θα διαρκέσει μέχρι τις 4 Φεβρουαρίου (Αγίας Ειρήνης 17, Μοναστηράκι, τηλ. 210-3228839).

Την ίδια μέρα εγκαινιάζεται στον χώρο της Συλλογής Σωτήρη Φέλιου (Φωκίωνος Νέγρη 16) η έκθεση «LAZONGAS: Ζωγραφική – Σχέδιο 1983-1993», όπου θα εκτεθούν 25 έργα, κολάζ και σχέδια από τη Συλλογή Χρίστου Χριστοφή, με επίκεντρο τις ενότητες «Γυναικείο γυμνό», «Πολεμιστές», «Ιλιάδα-Οδύσσεια» κ.ά.