Ασπίδα προστασίας στη Δημοτική Αγορά Χαλκίδας πρόσφεραν για δεύτερη φορά το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο (ΚΑΣ) και το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων (ΚΣΝΜ), θέτοντας προ των ευθυνών τους την πολιτική ηγεσία του υπουργείου Πολιτισμού και κυρίως τη δημοτική αρχή της πόλης, που ενστερνίζεται σχέδια για κατεδάφιση του ιστορικού κτίσματος ώστε να «ξεφυτρώσει» στη θέση του εμπορικό κέντρο τύπου… Mall!
Τα δύο κορυφαία όργανα προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς έκαναν κατά πλειοψηφία αποδεκτή την εισήγηση της αρμόδιας υπηρεσίας του υπουργείου Πολιτισμού, που θεωρεί ότι ολόκληρο το συγκρότημα της Αγοράς, το οποίο μετρά πάνω από 130 χρόνια «ζωής», είναι «άρρηκτα συνδεδεμένο με τη συλλογική μνήμη, την αρχιτεκτονική, πολεοδομική, οικονομική, κοινωνική, πολιτιστική και πολιτική εξέλιξη της Χαλκίδας». Σύμφωνα με την κοινή απόφασή τους, το αρχικό κτίσμα χαρακτηρίζεται μνημείο, ενώ οι μεταγενέστερες προσθήκες πρέπει να διασωθούν στην αρχική τους μορφή και να αξιοποιηθούν εντασσόμενες στα σύγχρονα στοιχεία της ζωής στην πρωτεύουσα της Εύβοιας.
Ανάλογη απόφαση είχε ληφθεί και το 2009, αλλά η τότε δημοτική αρχή είχε προχωρήσει σε μελέτη που προέβλεπε την κατεδάφιση των δύο νεότερων τμημάτων της Αγοράς. Το σπουδαιότερο, όμως, είναι ότι κατέφυγε στο ΣτΕ και το 2013 κατάφερε να ακυρώσει τις προστατευτικές διατάξεις για τυπικούς λόγους! Το Ακυρωτικό Δικαστήριο, πάντως, πρόβλεψε την επανεξέταση του θέματος, αφού θα είχαν προηγηθεί όλες οι διαδικασίες. Η σημερινή δημοτική αρχή έχει δεσμευτεί ότι θα σεβαστεί την απόφαση των δύο οργάνων.
Η θετική εξέλιξη ήταν το αποτέλεσμα της κινητοποίησης τεσσάρων φορέων: του ελληνικού τμήματος του ICOMOS, της μη κερδοσκοπικής κίνησης MONUMENTA, του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και της Εταιρείας Διαχείρισης Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Καθοριστικό ρόλο έπαιξε η «Ομάδα Πρωτοβουλίας Πολιτών», που οργάνωσε εκδηλώσεις ενημέρωσης των κατοίκων της Χαλκίδας και, με τη συμβολή επιστημονικών φορέων της πόλης, συγκέντρωσε πάνω από 3.000 υπογραφές για τη σωτηρία του ιστορικού συγκροτήματος. Είναι άλλωστε ένα από τα λίγα σημάδια της ιστορίας της Χαλκίδας. Από τη δεκαετία του 1960 έχουν κατεδαφιστεί τα μεσαιωνικά τείχη της πόλης και τα νεοκλασικά της παραλίας, ενώ το κάστρο του Καράμπαμπα έχει εξαφανιστεί πίσω από πολυώροφες πολυκατοικίες.
Ο μόνος χώρος που διασώζεται, με πολλά «τραύματα», είναι αυτός της Δημοτικής Αγοράς, που καταλαμβάνει ολόκληρο το οικοδομικό τετράγωνο μεταξύ των οδών Αρεθούσης και Κριεζώτου, με πρόσοψη στη λεωφόρο Ελ. Βενιζέλου. Χωροθετήθηκε το 1883 στην τοποθεσία όπου γινόταν το πανηγύρι της πόλης στη γιορτή της Αγίας Παρασκευής, πολιούχου της Χαλκίδας, και στην τουρκοκρατία λειτουργούσε το μεγάλο τζαμί. Το αρχικό κτίσμα, που ήταν σε σχήμα Π, εγκαινιάστηκε το 1887. Ηταν πετρόκτιστο με κεραμοσκεπή.
Το 1932 η Αγορά απέκτησε νέο τμήμα. Τα σχέδια είχε εκπονήσει ο ακαδημαϊκός και καθηγητής του Πολυτεχνείου Σόλων Κυδωνιάτης, που σε συνεργασία με τον πολιτικό μηχανικό Γ. Βαγιανό και με το ψευδώνυμο «Νεοέλληνες» κέρδισαν το πρώτο βραβείο στον πανελλήνιο αρχιτεκτονικό διαγωνισμό που είχε προκηρύξει ο Δήμος Χαλκίδας. Η προσθήκη, με λιτές γραμμές και με εμφανή τα στοιχεία των αρχιτεκτονικών επιταγών του Bauhauss, που κυριαρχούσε στον Μεσοπόλεμο, πέτυχε να ενσωματώσει αρμονικά το παλιό κτίριο και να του δώσει νέα μορφή.
«Η εγκατάλειψη έχει ξεκινήσει από τη δεκαετία του 1970», επισημαίνει η Ειρήνη Γρατσία από τη MONUMENTA, τον φορέα που έχει στο ενεργητικό του πολλές και επιτυχημένες παρεμβάσεις για τη διάσωση της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς. Παραδέχεται ότι η σημερινή εικόνα του κτίσματος δεν είναι η καλύτερη για την πόλη, αλλά επισημαίνει πως «οι τοπικές κοινωνίες οφείλουν να κινητοποιηθούν για να σταματήσει η πολύχρονη απαξίωση και να σωθεί ένα κτίριο που αποτελεί τοπόσημο και προσδιορίζει την ιστορική ταυτότητα της πόλης». Θεωρεί ότι μόλις ολοκληρωθεί η διαδικασία για την επικύρωση της απόφασης του ΚΑΣ και του ΚΣΝΜ, πρέπει ο Δήμος Χαλκίδας να προχωρήσει στη μελέτη ανάδειξης της Αγοράς, ώστε να ξαναγίνει σημείο αναφοράς της εμπορικής ζωής και κόσμημα της πόλης.
