Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ενα μουσείο λαμπερό σαν ασήμι

Το εξωτερικό του Ιτς Καλέ

Ενα μουσείο λαμπερό σαν ασήμι

  • A-
  • A+

Η δύναμη της φωτιάς τιθασεύει το ευγενές ασήμι και ο Ηπειρώτης τεχνίτης με υπομονή και μαεστρία του δίνει σχήμα και όγκο, σκαλίζει επάνω του περίτεχνα σχέδια, το στολίζει με πολύχρωμες πέτρες, το μετατρέπει από μικρό καλαίσθητο σκουλαρίκι μέχρι πιστόλα και σπάθα για τον Αγώνα.

Εκατοντάδες χιλιάδες χτυπήματα φέρουν επάνω τους τα ασημένια αντικείμενα, κομμάτια της πολιτιστικής παράδοσης αιώνων που άκμασε στην καρδιά της Ηπείρου, στα Γιάννενα, έβγαλε σπουδαίους τζοβαερζτήδες ή ασημιτζήδες, ο καθένας εκ των οποίων είχε τη δική του μυστική συνταγή που κληρονόμησε από γενιά σε γενιά.

Η ιστορία τους μαζί με τα εξαιρετικής τέχνης και κομψότητας αντικείμενα βρήκαν την ιδανική στέγη τους στο ολοκαίνουργιο Μουσείο Αργυροτεχνίας στα Ιωάννινα, που σήμερα συμπληρώνει τις πρώτες οκτώ ημέρες λειτουργίας του και είναι το ένατο του Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς.

Το Ιτς Καλέ, δηλαδή ο δυτικός προμαχώνας της νοτιοανατολικής ακρόπολης του Κάστρου των Ιωαννίνων με το επιβλητικό τείχος, εντυπωσιάζει τον επισκέπτη κατά την είσοδό του.

Στο μέχρι πρότινος εγκαταλειμμένο τμήμα του μνημείου, υπόδειγμα οχυρωματικής αρχιτεκτονικής, ενσωματώθηκε το κτίσμα των στρατιωτικών μαγειρείων και στο σύνολό του μετατράπηκε σε πρότυπο αναπαλαιωμένο συγκρότημα, προκειμένου να στεγάσει το Μουσείο Αργυροτεχνίας.

Οι χώροι παραχωρήθηκαν με προγραμματική σύμβαση από το υπουργείο Πολιτισμού, ενώ το έργο εντάχθηκε και συγχρηματοδοτήθηκε από το ΕΣΠΑ 2007-2013.

Η αναστήλωση είναι υποδειγματική. Οι εργασίες αποκατάστασης ξεκίνησαν το 2008 και βασίστηκαν σε εγκεκριμένες μελέτες οι οποίες υλοποιήθηκαν σε στενή συνεργασία με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Ιωαννίνων.

Οι μελετητές μάλιστα, βασιζόμενοι σε σπάνιο φωτογραφικό υλικό, κατάφεραν να ξαναστήσουν τις δύο καμινάδες που είχαν γκρεμιστεί από τη στέγη των μαγειρείων.

Το αποτέλεσμα εντυπωσίασε τους πρώτους επισκέπτες, ανάμεσά τους και πολλοί μόνιμοι κάτοικοι των Ιωαννίνων, όταν το περασμένο Σάββατο, κατά τη διάρκεια των εγκαινίων, είδαν από κοντά την αποκατάσταση του μνημείου και το καινούργιο μουσείο της πόλης.

Τέχνη της φωτιάς με επίπονη τεχνική, η αργυροχοΐα έχει μια τόσο γοητευτική ιστορία όσο και τα αντικείμενα που εκτίθενται με πρωτοποριακό τρόπο στις προθήκες του μουσείου.

Τεχνολογικό και περιφερειακό, πραγματεύεται την τεχνολογία της αργυροχοΐας κατά την προβιομηχανική περίοδο και εστιάζει στην ιστορία της Ηπείρου. Χρονικά, η μόνιμη έκθεση καλύπτει τη μεταβυζαντινή περίοδο από τον 15ο αιώνα μέχρι τις ημέρες μας.

Είναι από τα μουσεία που μπορείς να συναντήσεις στις μεγάλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Με την πιο σύγχρονη μουσειογραφική παρουσίαση των συλλογών του, τις πολυμεσικές εφαρμογές, τον άρτιο εξοπλισμό, την οργάνωσή του.

Σκοπός του είναι η διάσωση της γνώσης για την ηπειρώτικη αργυροτεχνία και η παρουσίασή της στο ευρύ κοινό. Ακριβώς στην περιοχή όπου οι αργυροχόοι, με δυσκολίες μεν, συνεχίζουν την παράδοση αιώνων, αν και στις μέρες μας δεν λειτουργεί καν η σχολή αργυροτεχνίας στην πόλη που έχει συνδέσει την οικονομία και τον πολιτισμό της με τη συγκεκριμένη τέχνη.

Κατά την είσοδό του στο μουσείο ο επισκέπτης ακούει τον ήχο του σφυριού και η αργυρή κρεμαστή κανδήλα, το πρώτο αντικείμενο που αντικρίζει, φωτίζει το ταξίδι στον χρόνο, της μύησης στο παλιό εργαστήριο, στα μυστικά της ηπειρώτικης τέχνης.

Το αφήγημα του μουσείου ξεκινάει από την παρουσίαση της πρώτης ύλης, τους τρόπους επεξεργασίας και μεταποίησής της.

Με τη βοήθεια ποικίλων εποπτικών μέσων, ο επισκέπτης ανακαλύπτει βασικές παραδοσιακές τεχνικές μορφοποίησης και διακόσμησης αργυρών αντικειμένων -σφυρηλάτηση, χύτευση, συρματερή, σαβάτι, ανάγλυφο- και μαθαίνει για τα στάδια που περιλαμβάνει κάθε τεχνική μέχρι τη δημιουργία του τελικού προϊόντος.

Από κοντά ο πάγκος με τα εργαλεία, το φυσερό, ο χειροκίνητος κύλινδρος, το λυχνάρι, τα βαριά εργαλεία για το άνοιγμα του φύλλου.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στις μεγάλες οικογένειες των αργυροχόων που διατήρησαν και εμπλούτισαν την παράδοση, όπως οι ονομαστοί Γιαννιώτες Σουγδουρήδες, που συνεχίζουν από τον 17ο αιώνα την τέχνη από γενιά σε γενιά, ο Αθανάσιος Τζημούρης, από τους επιφανείς Καλαρρυτινούς, ο Χριστόδουλος Πανταζής από την Κόνιτσα, με υψηλής ποιότητας έργα, ο Νικόλαος και ο γιος του Κωνσταντίνος Ποντίκης, στα τέλη του 18ου - αρχές 19ου αιώνα, είναι ανάμεσα στους σημαντικότερους τεχνίτες που διαμόρφωσαν τα βασικά χαρακτηριστικά της τέχνης.

Οι Καλαρρυτινοί τεχνίτες που διέπρεψαν στην ασημουργία και τα έργα τους ήταν περιζήτητα έχουν τη δική τους θέση. Ο Γάλλος πρόξενος Λ. Πουκεβίλ (1815) αναφέρει για τις γνώσεις και το επίπεδό τους: «Μιλούσαν ξένες γλώσσες και διάθεταν βιβλιοθήκες με ελληνικές και ξένες εκδόσεις».

Φυσικά, παρουσιάζεται η ηπειρώτικη αργυροχοΐα και τεχνοτροπία κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα και δείγματα δουλειάς των σύγχρονων αργυροχόων.

Στο δεύτερο επίπεδο του προμαχώνα, η μόνιμη έκθεση περιλαμβάνει τη συλλογή χαρακτηριστικών έργων ηπειρώτικης αργυροχοΐας, με αντικείμενα από τον 18ο έως τον 20ό αιώνα.

Αιωρούμενα ή ακουμπισμένα στις γυάλινες προθήκες με τους προσεγμένους φωτισμούς, αποτελούν διαχρονικά σύμβολα κύρους, οικονομικής ευμάρειας και καταξίωσης.

Ανάμεσά τους: πολύτιμα κομψοτεχνήματα μαζί με πιστόλες, σπάθες και γιαταγάνια περίτεχνα σκαλισμένα, εκκλησιαστικά σκεύη και θρησκευτικά αντικείμενα για τους ορθόδοξους όπως και για τους Εβραίους, καθώς η κοινότητά τους ήταν ακμάζουσα, με εξαιρετικούς τεχνίτες, αλλά και χαϊμαλιά (φυλαχτά) για τους Οθωμανούς, ασημικά σκεύη αρχοντικών οικογενειών, κανάτες και θήκες για φλιτζάνια καφέ, πιάτα, όμορφα χαρχάλια (γυναικεία περιδέραια), σκουλαρίκια με κοράλια, ζώνες με συρματερά στοιχεία, πόρπες για νυφικές φορεσιές, όπως και «κορόνες», ταμπακιέρες με ανάγλυφες διακοσμήσεις, ρολόγια τσέπης με κιουσέκι (αλυσίδα), ακόμα και παλαμάρι, κοσμήματα για τις φορεσιές των ανδρών κ.ά.

Παράλληλα το μουσείο διαθέτει αίθουσα πολλαπλών χρήσεων, χώρο εκπαιδευτικών παιχνιδιών και προγραμμάτων. Η λειτουργία του ξεκίνησε και μένει στην τοπική κοινωνία κατ’ αρχήν να το γνωρίσει, να το εντάξει στην καθημερινή ζωή, να το αγκαλιάσει, αφού ακόμα και ο εξωτερικός χώρος προσφέρεται για βόλτα και αναψυχή.

Σε αντίθεση με τα δημόσια μουσεία μας, διαθέτει πωλητήριο και καφέ, ενώ με την ευκαιρία της λειτουργίας του κυκλοφόρησε η εξαιρετική και κατατοπιστική έκδοση «Η αργυροτεχνία στην Ηπειρο», σε επιστημονική επιμέλεια Γιώτας Οικονομάκη Παπαδοπούλου, Βαρβάρας Ν. Παπαδοπούλου και κείμενα των: Π. Δημητρακοπούλου, Π. Καλαμαρά, Γ. Καπλάνη, Γ. Κίζη, Χ. Μέρη-Burbeck, Ζ. Μπαττίνου, Μ. Νούτσου, Γ. Οικονομάκη-Παπαδοπούλου, Β. Παπαδοπούλου, Α. Τσιάρα.

Προσφορά σε περιφέρεια, πολιτισμό και τουρισμό

Σε κλίμα ενθουσιασμού και συγκίνησης πραγματοποιήθηκαν τα εγκαίνια το περασμένο Σάββατο από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, Προκόπη Παυλόπουλο.

Είναι το ένατο και τελευταίο περιφερειακό Μουσείο του Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς και οφείλει την πραγμάτωσή του στην πρόεδρο του Ιδρύματος, τη δραστήρια και οραματίστρια Σοφία Στάικου, που επί δεκαπέντε χρόνια δούλεψε για τη δημιουργία τους.

«Αισθάνομαι συγκινημένη, γιατί σήμερα, με τα εγκαίνια του ένατου μουσείου μας, ολοκληρώνουμε έναν μεγάλο κύκλο δημιουργίας στην ελληνική περιφέρεια, έναν κύκλο προσφοράς στις τοπικές κοινωνίες, στον πολιτισμό και στον τουρισμό», είπε, χωρίς ωστόσο να βάζει τελεία.

Η πρότασή της για το μέλλον είναι πολιτιστικές παρεμβάσεις και συνέδρια σε συνεργασία με τις τοπικές αυτοδιοικήσεις εναλλάξ κάθε χρόνο σε καθέναν από τους εννέα δήμους, αλλά και η προβολή των δράσεων του ΠΙΟΠ στο εξωτερικό.

«Ο πολιτισμός έχει τεράστια σημασία, ειδικότερα σε περιόδους δύσκολες, σε περιόδους κρίσης οικονομικής, κρίσης ταυτότητας και αξιών», ανέφερε και τόνισε ότι θα βρίσκεται στο πλευρό των υγιών δυνάμεων. «Μαζί τους θα δώσουμε τη μάχη για την Ελλάδα που μας αξίζει».

Από την πλευρά του ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Προκόπης Παυλόπουλος, χαρακτήρισε το νέο μουσείο «λαμπρή ψηφίδα στο μεγάλο ψηφιδωτό του πολιτισμού μας που έχει δώσει ο Ομιλος σε όλη την την Ελλάδα».

Αναφέρθηκε στην πρόεδρο του ΠΙΟΠ, Σοφία Στάικου, και ευχήθηκε οι επόμενες διοικήσεις της Τράπεζας Πειραιώς να συνεχίσουν το έργο της.

Παράλληλα, εξήρε την πολύχρονη προσφορά του Μιχάλη Σάλλα, σήμερα επίτιμου προέδρου της Τράπεζας Πειραιώς, χαρακτηρίζοντάς τον «ευαίσθητο άνθρωπο και μεγάλο τραπεζίτη» και τόνισε πως «οι τράπεζες, των οποίων σεβόμαστε την ανεξαρτησία, οφείλουν και εκείνες να σέβονται την παράδοση του τόπου μέσα στον οποίο αναπτύσσονται».

Στη συνέχεια ξεναγήθηκε στο νέο μουσείο από τη διευθύντρια του ΠΙΟΠ, Αλεξάνδρα Ράπτη.

Την κυβέρνηση εκπροσώπησε η κυβερνητική εκπρόσωπος Ολγα Γεροβασίλη. Χαρακτήρισε τα θεματικά μουσεία «ιδανικό κόμβο, γιατί συνδυάζουν την τοπική κοινωνία και τον πολιτισμό», και αναφερόμενη στο Μουσείο Αργυροτεχνίας είπε ότι πρόκειται για «εξαιρετικό μοντέλο συνεργασίας ανάμεσα στην πολιτεία, την τοπική αυτοδιοίκηση και την ιδιωτική πρωτοβουλία». Τέλος, ευχήθηκε οι επισκέπτες του να ξεπεράσουν τους 60.000 ετησίως, βάσει των προβλέψεων του ΠΙΟΠ.

Τον αγιασμό τέλεσε ο αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος Ιερώνυμος, παρών ήταν ο δήμαρχος Ιωαννίνων, Θωμάς Μπέγκας, εκπρόσωποι της πολιτικής, τοπικοί παράγοντες και πλήθος κόσμου.

 

ART - ΝΕΑ
«Το ΕΜΣΤ θα ανοίξει την άνοιξη του 2019»
Από τον νέο διεθνή διαγωνισμό, ο οποίος θα προκηρυχθεί άμεσα, θα αναδειχθεί ο διευθυντής του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης, η λειτουργία του οποίου θα εγκαινιαστεί την άνοιξη του 2019, όπως διαβεβαιώνει η...
«Το ΕΜΣΤ θα ανοίξει την άνοιξη του 2019»
ART - ΝΕΑ
Τα «ωραία» κοσμήματα των αρχαίων
Πριν τη δουν οι Ελληνες και οι ξένοι επισκέπτες στην καρδιά της Αθήνας, περισσότεροι από 7.000 θαύμασαν -από τα εγκαίνια μέχρι σήμερα- τα έργα τέχνης στην περιοδεύουσα ομότιτλη έκθεση στο Μουσείο Αργυροτεχνίας...
Τα «ωραία» κοσμήματα των αρχαίων
ART - ΝΕΑ
Τα έργα ήρθαν, η διευθύντρια φεύγει;
Στο παρά πέντε της λήξης της θητείας της η Κατερίνα Κοσκινά παρουσίασε τα καινούργια αποκτήματα του οργανισμού και περιμένει το πράσινο φως από την υπουργό Πολιτισμού Λυδία Κονιόρδου. Η Μπουμπουλίνας τηρεί...
Τα έργα ήρθαν, η διευθύντρια φεύγει;
ART - ΝΕΑ
Πνοή τέχνης σε εγκαταλειμμένα εργοστάσια
Ενα φιλόδοξο φεστιβάλ με τη σφραγίδα της Ελένης Βαροπούλου, που περιλαμβάνει σύγχρονη εικαστική δημιουργία, πρωτότυπες συνθέσεις αφιερωμένες στον Ιάννη Ξενάκη, καλλιτεχνικά εργαστήρια, θα φιλοξενηθεί σε παλιά...
Πνοή τέχνης σε εγκαταλειμμένα εργοστάσια
ART - ΝΕΑ
«Θεϊκοί διάλογοι» αρχαίας και μοντέρνας τέχνης
Οι «Θεϊκοί διάλογοι» που συντελούνται στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, είναι έκθεση υψηλών προδιαγραφών σαν εκείνες που διοργανώνονται σε μεγάλα μουσεία του εξωτερικού και σε κάνουν να νιώθεις ευτυχής για την...
«Θεϊκοί διάλογοι» αρχαίας και μοντέρνας τέχνης
ART - ΝΕΑ
Το βραβείο ΔΕΣΤΕ ενηλικιώνεται
Περισσότερες από τρεις δεκαετίες το Ιδρυμα ΔΕΣΤΕ δραστηριοποιείται σε εκθέσεις που επικεντρώνονται γύρω από τη συλλογή του ιδρυτή και προέδρου του, Δάκη Ιωάννου, με σταθερό προσανατολισμό την ανάδειξη της...
Το βραβείο ΔΕΣΤΕ ενηλικιώνεται

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας