Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: «Ξεφυλλίζοντας» τις έξι μέρες μιας… πολύ πυκνής αφήγησης

ΧΑΝΙΑ, ανταπόκριση. «Τι επιχορήγηση να παίρνει από το ΥΠ.ΠΟ. το Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων;». Επιστρέφοντας από την Κρήτη, έχοντας παρακολουθήσει την εβδομάδα εκδηλώσεων του 5ου κατά σειρά βιβλιοφιλικού θεσμού που –αν κρίνω μάλιστα απ’ το περιεχόμενο, τις παρουσίες και κυρίως απ’ τη διάθεση και τα σχόλια των ξένων προσκεκλημένων συγγραφέων–εξελίσσεται σε σημαντικότατο ετήσιο ραντεβού στον πανευρωπαϊκό (και όχι μόνο) «χάρτη» ανάλογων διοργανώσεων, αυτό το ερώτημα είχε προτεραιότητα.

Πώς αναγνωρίζει το υπουργείο την υποδειγματική διοργάνωση που μόνο φέτος φιλοξένησε μέσα σε έξι ημέρες (22-28/6) περισσότερους από 210 ομιλητές προερχόμενους από 18 χώρες, για περισσότερες από 130 εκδηλώσεις, όλες με δωρεάν είσοδο, με τη συμμετοχή 51 εκδοτικών οίκων και σε συνεργασία με κορυφαίους πολιτιστικούς φορείς, όπως το Φεστιβάλ ΛΕΑ, το British Council, το Γαλλικό Ινστιτούτο, το Ινστιτούτο Γκέτε, η Ελληνοαμερικανική Ενωση, το Ινστιτούτο Θερβάντες κ.ά.; Η απάντηση είναι μία δυσάρεστη έκπληξη. Δυσάρεστη ίσως λιγότερο για το ίδιο το Φεστιβάλ Χανίων που, ευτυχώς, έχει αρωγούς και τον Δήμο Χανίων και την Περιφέρεια Κρήτης, και περισσότερο για την πολιτιστική πολιτική του ΥΠ.ΠΟ. που φέτος επιχορήγησε τον θεσμό μόλις με 5.000 ευρώ! Ποσό που δεν αρκεί ούτε για μισή ημέρα φιλοξενίας π.χ. των διάσημων συγγραφέων απ’ όλο τον κόσμο που παραβρέθηκαν.

Ομολογώ ότι απόρησα με την αξιολόγηση που κάνει το καθ’ ύλην αρμόδιο υπουργείο, ενώ γνωρίζει το μέγεθος και τον κόπο της διοργάνωσης εκ του σύνεγγυς, αφού μάλιστα φέτος ήταν παρούσα στις εκδηλώσεις η διευθύντρια της Διεύθυνσης Γραμμάτων του ΥΠ.ΠΟ., Σίσσυ Παπαθανασίου, η ίδια που –ας θυμίσουμε ενδεικτικά– χρειάστηκε άνω των 200.000 ευρώ για την ελληνική εκπροσώπηση στην 44η Διεθνή Εκθεση Βιβλίου του Εμιράτου της Σάρτζα, η οποία περιλάμβανε το ελληνικό περίπτερο και 30 εκδηλώσεις, λιγότερες κι απ’ το ένα τέταρτο όσων έγιναν στα Χανιά. Είναι κρίμα το ΥΠΠΟ να μην αξιολογεί θεσμούς που λειτουργούν πρότυπα σε έναν χώρο κλειδί του σύγχρονου πολιτισμού.

Αθλος

Πάντως με ή χωρίς την καλή διάθεση του ΥΠ.ΠΟ. για απτή και δίκαιη στήριξη, το Φεστιβάλ Βιβλίου των Χανίων ολοκληρώθηκε και φέτος με ακόμα μεγαλύτερη επιτυχία. Και μόνο η φιλοσοφία της κατανομής των εκδηλώσεων ήταν ένας άθλος εκ μέρους των διοργανωτών, του Μανώλη Πιμπλή στη διεύθυνση και της ολιγομελούς του ομάδας που περιλαμβάνει ακόμα τις Παυλίνα Μάρβιν και Κυριακή Μπεϊόγλου στον σχεδιασμό του προγράμματος, τη Ζωή Γεωργούλα στην επιμέλεια παραγωγής, τον Βασίλη Κιμούλη στην επικοινωνία και –μια θαυμάσια έκπληξη– στη δημιουργία και διαχείριση ψηφιακού περιεχομένου τους φοιτητές εργαστηρίου του Τμήματος Επικοινωνίας και Ψηφιακών Μέσων του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας, με την εποπτεία της καθηγήτριάς τους Αναστασίας Γιαννακοπούλου.

Γιατί όμως άθλος; Διότι και φέτος το πρόγραμμα ήταν διαμορφωμένο έτσι ώστε να προσφέρει μία βεντάλια επιλογών που κάλυπτε τις διαφορετικές όψεις της βιβλιοφιλίας χαρίζοντας σε κάθε επισκέπτη τη δυνατότητα να φτιάξει τη δική του ατζέντα προτιμήσεων, το δικό του φεστιβαλικό πρόγραμμα βάσει ενδιαφερόντων, ροπών και γούστων. Εντός της ομπρέλας του φεστιβάλ που είχε κεντρικό άξονα το «Κόσμοι σε Σύγκρουση» υπήρχε π.χ. μία ολόκληρη σειρά καθημερινών εκδηλώσεων που συνομιλούσαν με την Ιστορία, τα εμβληματικά πρόσωπα και τη λογοτεχνική παράδοση της Κρήτης, απ’ τον Ελευθέριο Βενιζέλο και τον Νίκο Καζαντζάκη έως σύγχρονους Κρητικούς λογοτέχνες, όπως οι Μιχάλης Αλμπάτης και Λάζαρος Αλεξάκης, και βέβαια τον περίφημο κβαντικό φυσικό και ακαδημαϊκό δάσκαλο Στέφανο Τραχανά, ως κεντρικό τιμώμενο πρόσωπο της φετινής διοργάνωσης.

Ενας άλλος κύκλος εκδηλώσεων αφορούσε, σε συνεργασία με το ΛΕΑ, περίφημους ισπανόφωνους συγγραφείς. Αλλος κύκλος αφορούσε τους Ελληνες μεταφραστές και το έργο τους. Αλλος το παλαιστινιακό ζήτημα –γι’ αυτόν με έμφαση στη ζωντανή συνομιλία Λεβί – Ασράουι γράψαμε ήδη. Αλλος την ποιότητα και τις προκλήσεις των σύγχρονων δυτικών δημοκρατιών και την άνοδο της ακροδεξιάς. Αλλος το θέμα της βίας, πολιτικής, κοινωνικής ή σεξουαλικής. Και δεκάδες άλλοι, άλλα θέματα και πρόσωπα που απασχολούν τη σύγχρονη λογοτεχνία, τη σύγχρονη διανόηση, την πολιτική και τα ενδιαφέροντα κάθε ανήσυχου και σκεπτόμενου πολίτη. Πράγμα που σημαίνει ότι εάν συγκέντρωνε κανείς τα έντυπα προγράμματα με τις κυκλωμένες εκδηλώσεις και σημειώσεις κάθε επισκέπτη, καμία σειρά ημερήσιων εκδηλώσεων δεν θα συνέπιπτε με την άλλη. Ο καθένας παρακολούθησε δηλαδή το «δικό του» φεστιβάλ.

Για τους δημοσιογράφους που καλύπταμε το γεγονός, η ταυτόχρονη διεξαγωγή εκδηλώσεων καθημερινά στους πέντε χώρους της βασικής έδρας του φεστιβάλ (στις δύο αίθουσες του Θέατρου Μίκης Θεοδωράκης, στις άλλες δύο στο Μεγάλο Αρσενάλι και στη Σκάλα της Αγίου Μάρκου) σήμαινε μία διαρκή κινητικότητα αν θέλαμε να πάρουμε μία γεύση… απ’ όλα.

Από λαμπερές πολιτικές παρουσίες, δεν ήταν αυτή του, ευρισκόμενου για λίγο στα Χανιά, πρωθυπουργού, παρότι η επίσκεψή του στο φεστιβάλ συζητιόταν ως σχεδόν βέβαιη. Ηταν όμως αυτή της Ντόρας Μπακογιάννη που βρέθηκε μάλιστα δύο βραδιές μαζί με τον σύζυγό της Ισίδωρο Κούβελο στο φεστιβαλικό Αρσενάλι, μόνο για να παραστεί στις παρουσιάσεις βιβλίων του Σταύρου Θεοδωράκη («14 σκιές και αλήθειες της Ελλάδας», Μεταίχμιο) και του Χρήστου Χωμενίδη («Δεκατρία», Πατάκης).

Η κατακλείδα όλων αυτών και των πολύ – πολύ περισσότερων που δεν αναφέρθηκαν είναι ένα «μπράβο» στους διοργανωτές και η επισήμανση ότι μία τόσο άρτια και υψηλού επιπέδου πολιτιστική διοργάνωση μπορεί πραγματικά να προβάλλει την Ελλάδα στο εξωτερικό, να επιτύχει την ώσμωση του ντόπιου στοιχείου με τους ξένους καλεσμένους και το γόνιμο ανακάτεμα των ηλικιών –φέτος ήταν σχεδόν η πλειονότητα νέοι άνθρωποι. Και παρότι μπορεί να αποτελέσει και κίνητρο στοχευμένου τουρισμού, δεν το υπογραμμίζουμε, γιατί αν κρίνουμε από τον συνωστισμό στο παλιό ενετικό λιμάνι αυτό το εξαήμερο, τα καλοκαιρινά Χανιά είναι στα πρόθυρα του φαινομένου του υπερτουρισμού.

12+1 στιγμιότυπα σαν μικρά φωτογραφικά «κλικ»

Είδαμε:

1. Τον πολυαγαπημένο και στην Ελλάδα Κουβανό συγγραφέα Λεονάρδο Παδούρα να συνομιλεί με τον Ελληνα μεταφραστή του Κώστα Αθανασίου για το τελευταίο του βιβλίο – πορτρέτο της Αβάνας.

2. Τον ιστορικό Μενέλαο Χαραλαμπίδη να μιλά στον δημοσιογράφο Πέτρο Κατσάκο για το «επίμονο παρελθόν» και τις φωτογραφίες των 200 εκτελεσθέντων κομμουνιστών στην Καισαριανή την Πρωτομαγιά του ’44.

3. Τον βραβευμένο με Μπούκερ Βρετανό Αλαν Χόλινγκχερστ να συζητά με τον δημοσιογράφο Γρηγόρη Μπέκο και την Κυριακή Μπεϊόγλου για «ταυτοτικές εντάσεις μέσα από την κουΐρ λογοτεχνία», με αφορμή το βιβλίο του «Υπόθεση Σπάρσολτ» .

4. Την ομότιμη καθηγήτρια στο ΑΠΘ Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου να αφηγείται live στη Μικέλα Χαρτουλάρη «μικρές και παράξενες ιστορίες» που αφορούσαν την ιδιοσυστασιακή προσωπικότητα ή το έργο του Ε.Χ. Γονατά, με αφορμή το σχετικό βιβλίο της (εκδ. Πατάκης).

5. Τον Ευάρεστο Πιμπλή και τη Μαρία Λούκα να συζητούν με την Παυλίνα Μάρβιν για τα βαθιά τραύματα κακοποιήσεων όπως αυτές που περιγράφουν στα βιβλία τους «Πέρα από τη Συναίνεση» (Πόλις) και «Μέσα στο ναρκοπέδιο μου είπαν πως θα μάθω να χορεύω» (Κάπα Εκδοτική), αντίστοιχα. Και ένα 24ωρο αργότερα ο Ισπανός Αλεχάντρο Παλόμας (εκδ. Opera) να μιλά ανοιχτά για τη δική του κακοποίηση ως παιδί με συνομιλητή τον Ροδρίγο Ρέι Ρόσα (Καστανιώτης) από τη Γουατεμάλα, φορέα εκείνον όμως μίας μνήμης πολιτικής βίας.

6. Τους τρεις εκπροσώπους του ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος Ανδρέα Αποστολίδη, Ιερώνυμο Λύκαρη και Γιάννη Μόσχο να επισημαίνουν την ελάχιστη αστυνομική βιβλιογραφία με φόντο τη χούντα των συνταγματαρχών.

7. Τη γεννημένη στο Μαρόκο και μεγαλωμένη στα Κανάρια Μέργεμ Ελ Μενγάτι, νεότατη συγγραφέα του «Σουπερόσαυρου» (εκδ. Carnivora) που έχει κάνει διεθνώς πάταγο, να εξομολογείται στην Αλεξάνδρα Χριστακάκη τα δεινά της γενιάς της (άθλιες εργασιακές συνθήκες, σεξισμός, ρατσισμός).

8. Την Αμερικάνα μυθιστοριογράφο Κέιτι Κιταμούρα να συζητά με την Ελεονώρα Ορφανίδου για τα θέματα της ταυτότητας, της επινόησης και της επιθυμίας, όπως τα πραγματεύεται στο τελευταίο της βιβλίο «Οντισιόν».

9. Τον ιδιαίτερα αγαπητό στη χώρα μας Τζόναθαν Κόου, με αφορμή την πολύ πρόσφατη έκδοση στα ελληνικά του πρώτου μυθιστορήματος («Μαρία, η γυναίκα των συμπτώσεων», εκδ. Πόλις) που είχε γράψει το 1984, να εξηγεί στην Ξένια Κουναλάκη τον σύνδεσμο με την Ελληνίδα μεταφράστριά του Αλκηστη Τριμπέρη αλλά και τη διαδρομή του ίδιου και της Βρετανίας απ’ τη δεκαετία του ’80 μέχρι σήμερα

10. Τον συγγραφέα, σκηνοθέτη και μεταφραστή από τα ιαπωνικά Παναγιώτη Ευαγγελίδη να εξηγεί σε ένα μάστερκλας την εντελώς διαφορετική απ’ ό,τι ξέρουμε, συνθήκη της μετάφρασης μίας γλώσσας ιδεογραμμάτων.

11. Τον Βρετανό συγγραφέα Χάρι Κούνζρου και τον Γαλλοαλγερινό Μορίς Ατιά να συζητούν με τον αρχαιολόγο Γιάννη Χαμηλάκη και τον Μανώλη Πιμπλή για το ακροδεξιό ρεύμα στον σύγχρονο κόσμο

12. Τον Αχιλλέα Κυριακίδη να εξηγεί στον Γιάννη Μπασκόζο πώς μπορεί σε αυτά τα τόσο χαρακτηριστικά συνοπτικά του κείμενα (μικρότερα κι από διήγημα) να περιλαμβάνει τόσο υπερβατικές αφηγήσεις.

13. Τον Μορίς Ατιά, με αφορμή το τελευταίο του βιβλίο «Τα χρώματα της εκδίκησης» (Πόλις) να ανακαλεί περιστατικά από τη ζωή του στην Αλγερία και στη Μασσαλία και να αφηγείται με κινηματογραφικές αρετές (είναι άλλωστε και σεναριογράφος και κυρίως ορκισμένος σινεφίλ) συγκλονιστικές εικόνες, όπως όταν ο ίδιος, νεαρό τότε αγόρι στο Αλγέρι είδε να δολοφονούνται από μυστικές υπηρεσίες του στρατού, μπροστά στα μάτια του, μια σειρά από γείτονές του εργάτες που κάθονταν στο πεζοδρόμιο και χάζευαν τα παιδιά που έπαιζαν μπάλα.

Και να φανταστεί κανείς ότι όλα αυτά εκπροσωπούν ένα ελάχιστο της συνολικής φεστιβαλικής ατζέντας προτάσεων. Φυσικά, η παρουσία των λογοτεχνών και των ομιλητών γενικά δεν περιοριζόταν στον φεστιβαλικό χρόνο και χώρο, αλλά διαχεόταν στην πόλη: τους συναντούσες στη βόλτα στη Σπλάντζια, στο εστιατόριο το βράδυ, στους καφέδες και στα ποτά της ημέρας. Ακουγες το όνομά τους στις κουβέντες, στις λογοτεχνικές αναλύσεις και στα χαριτωμένα κουτσομπολιά το βράδυ. Τους έβλεπες να ξεφυλλίζουν περίεργοι τις ελληνικές τους εκδόσεις στο (απαρέγκλιτο φεστιβαλικό «σποτ») βιβλιοπωλείο «Μικρό Καράβι».