Ανεβαίνοντας την οδό Αναπαύσεως για να φτάσεις στο Α’ Νεκροταφείο Αθηνών σε ακολουθεί αυτή η έντονη φασαρία της πόλης, οι κόρνες, οι φωνές στους δρόμους, η βιαστική κίνηση των πεζών. Είναι Σάββατο και η φασαρία και το καυσαέριο που εισπνέεις γίνονται εντονότερα.
Ξέρεις, βέβαια, ότι κατευθύνεσαι σε ένα νεκροταφείο, το οποίο πέρα από το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό να αποτελεί τη σπουδαιότερη υπαίθρια γλυπτοθήκη της πόλης με τα εντυπωσιακά μνημεία του, δεν παύει να έχει και το προφανές: ησυχία και αίσθηση γαλήνης.
Οι διοργανωτές τού «Υπνος Project», που τρέχει αυτόν τον καιρό η «Στέγη», έστησαν μια ηχητική εγκατάσταση κι έναν ηχητικό περίπατο εκεί, με σκοπό να διαταράξουν τον δημόσιο ύπνο μας. «Το κοιμητήριο συντηρεί το συλλογικό υποσυνείδητο και έγκειται στο εν ζωή ανθρώπινο δυναμικό να το ανακαλέσει, με τον ίδιο τρόπο που ο ύπνος ανασύρει το ατομικό υποσυνείδητο», διαβάζω στο κάπως βαρύγδουπο σημείωμα του καλλιτέχνη Νίκου Αρβανίτη, μπαίνοντας στον άδειο χώρο του κυλικείου όπου έχει τοποθετήσει την εγκατάστασή του.
Το μόνο που υπάρχει μέσα είναι ένας μακρύς ξύλινος πάγκος και κάποια ηχεία στο ταβάνι, απ’ τα οποία ακούς τους «επιφανείς ενοίκους» του κοιμητηρίου να μιλάνε. «Αυτή είναι η Μελίνα», λέει μια κυρία δίπλα μου. «Αλλά δεν είμαι σίγουρη. Μήπως είναι η Βουγιουκλάκη;». Η αλήθεια είναι ότι η ποιότητα του ήχου σε δυσκολεύει να ξεχωρίσεις το πρόσωπο πίσω απ’ τον ήχο που ακούς.
Οι βιαστικοί κουράζονται και φεύγουν. Υπάρχουν και οι πιο υπομονετικοί που θα κάτσουν για αρκετή ώρα στο παγκάκι με κλειστά μάτια προσπαθώντας να διακρίνουν ποιον διάσημο ακούνε να γελάει ή να μιλάει δυνατά. Το μόνο σίγουρο συμπέρασμα είναι ότι εδώ που ήρθες «κοιμάται» ένα μεγάλο μέρος της Ιστορίας της Ελλάδας.
Βγαίνοντας απ’ το κυλικείο, στο προαύλιο της εισόδου έχει ήδη μαζευτεί αρκετός κόσμος. Παρέες τριαντάρηδων, λίγοι εικοσάχρονοι, μερικοί τουρίστες και αρκετοί μεσήλικοι περιμένουν τον Δημήτρη Καμαρωτό και την ηχητική του περιήγηση στα ταφικά μνημεία. Ολοι έχουμε προμηθευτεί έναν χάρτη της διαδρομής που θα ακολουθήσουμε και κάθε στάση συνοδεύεται από ένα μικρό κειμενάκι. Ο στόχος, κατά τους διοργανωτές, είναι να αισθανθούμε μια «επιβεβαίωση ζωής» μέσα από τους φυσικούς ήχους του νεκροταφείου, το οποίο «διατηρεί ακοίμητο τη λειτουργία του».
Ξεκινάμε σιωπηλοί να προχωράμε. Τριγύρω ξεπροβάλλουν τα σπουδαία ταφικά μνημεία. Από την πασίγνωστη και αισθητά φθαρμένη «Ωραία Κοιμωμένη» του Χαλεπά, τον μεγαλεπήβολο τάφο του Αδ. Κοραή (μια τεράστια ημικυκλική εξέδρα με δύο Σφίγγες) και το θεόρατο μαυσωλείο του Ερρίκου Σλίμαν (έργο του Τσίλερ), μέχρι τους πιο διακριτικούς, όπως του Κ. Κανάρη ή του Χαρ. Τρικούπη. Στ’ αυτιά σου έρχονται οι ήχοι των πουλιών, του αέρα και σπάνια της πόλης, μαζί με φυσικούς ή ανεπαίσθητους ηλεκτρονικούς ήχους.
Οσο περνάει η ώρα, η ομαδική περιπλάνηση καταντά μοναχική, αφού οι περισσότεροι διασκορπίζονται στον χώρο, ψάχνοντας, φωτογραφίζοντας και σχολιάζοντας πάνω από τους «διάσημους» τάφους. Είναι προφανές από τη μέση του περιπάτου ότι οι διοργανωτές δεν ετοίμασαν μια «καθαρόαιμη» ξενάγηση. Πόνταραν στη δημιουργία μιας ιδιαίτερης προσωπικής διαδρομής.
Ετσι ο καθένας μπορεί να θαυμάσει τα έργα του Βιδάλη, του Βιτσάρη, του Καυταντζόγλου ή του Φυτάλη, σε μια βόλτα που άλλες φορές θυμίζει αναπαράσταση εξόδιου ακολουθίας και άλλες μια περιήγηση στον πιο εντυπωσιακό μουσείο της Αθήνας. Σίγουρα, πάντως, μια βόλτα-εμπειρία.
Info:
«Η πόλη των κεκοιμημένων». Η ηχητική εγκατάσταση θα επαναληφθεί 4 & 5, 11 & 12, 18 & 19 Ιουνίου, 18.00-20.00 και ο ηχητικός περίπατος 11, 18 & 19 Ιουνίου 19.00-20.00. Στο Α’ Κοιμητήριο Αθήνας (Τριβωνιανού 29 & Αναπαύσεως, Μετς). Είσοδος ελεύθερη.
