Σταχυολογούμε τα πιο σημαντικά, τα πιο θορυβώδη πολιτιστικά γεγονότα της χρονιάς που πέρασε και άφησαν το στίγμα τους. Δικαιωματικά μπαίνουν στην ατζέντα του 2015 και μάλιστα με προοπτική να απασχολήσουν την χρονιά που έρχεται.
Μαρία Παπαδημητρίου – Αικατερίνη Γεγησιάν
Οι Ελληνίδες στην Μπιενάλε
Στα τοπ 10 εθνικά περίπτερα της 56ης Μπιενάλε Βενετίας βρέθηκε για πρώτη φορά το ελληνικό, που πήρε τεράστια, διεθνή δημοσιότητα. Οι ξένοι είδαν στη συγκλονιστική εγκατάσταση της Μαρίας Παπαδημητρίου «Αγριμικά.
Why look at animals?» με τομάρια από αλεπούδες, λύκους και άλλα άγρια ζώα μια αλληγορία της κρίσης στη χώρας μας και της ιδιαίτερης θέσης μας στην Ευρώπη.
Το Χρυσό Λιοντάρι όμως κέρδισε μια Θεσσαλονικιά αρμενικής καταγωγής, η Αικατερίνη Γεγησιάν, μαζί με άλλους 17 Αρμένιους της διασποράς. Με την ομαδική έκθεση «Armenity / Hayoutioun» εξέφρασαν το συλλογικό και ατομικό «τραύμα» από τη Γενοκτονία των Αρμενίων.
Λένα Δροσάκη
Με την καρφίτσα της Μελίνας
Νέα, ωραία, ταλαντούχα η Λένα Δροσάκη κέρδισε το βραβείο «Μελίνα Μερκούρη» για τη συμμετοχή της στις παραστάσεις «Ramona Travel – Η γη της καλοσύνης» της Γλυκερίας Μπασδέκη (Πειραιώς 260) και «Πολιτισμός: μια κοσμική τραγωδία» του Δημήτρη Δημητριάδη (Ιδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης) του Γιάννη Σκουρλέτη, του σκηνοθέτη που την ανέδειξε μέσα από τις ενδιαφέρουσες ρηξικέλευθες παραστάσεις της ομάδας Bijoux de Kant.
Γαλήνη Χατζηπασχάλη
Η Λιούμποφ ήταν έγκυος
Η Γαλήνη Χατζηπασχάλη είναι μία από τις καλύτερες ηθοποιούς της γενιάς της. Σε κατάσταση προχωρημένης εγκυμοσύνης ερμήνευσε με δύναμη τη Λιούμποφ στον «Βυσσσινόκηπο» του Τσέχοφ, που σκηνοθέτησε ο Νίκος Καραθάνος στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών.
Μια παράσταση που μόνο κλασική δεν ήταν. Ο σκηνοθέτης με τον ευαίσθητο, προσωπικό τρόπο που έχει να διαβάζει έργα, ήρωες, ηθοποιούς, χώρους, αναποδογύρισε τα πάντα. Εφερε τα πάνω κάτω στις ηλικίες των ρόλων, ανέβασε στη σκηνή καρτούν, αλλά κι έναν ελέφαντα.
Ρόμπι Γουίλιαμς
Συμπαράσταση και entertainment
Πρόσθεσε στο πρόγραμμα τραγούδι μόνο γιατί του το ζητήσαμε, εξέφρασε με κάθε τρόπο τη συμπαράστασή του στην Ελλάδα, χόρεψε, ανέβασε στη σκηνή τον μπαμπά του, μας ζήτησε να τον συγχωρέσουμε που δεν είχε έρθει νωρίτερα, μας υποχρέωσε να του υποκλιθούμε και απέδειξε γιατί είναι ο κορυφαίος entertainer στον κόσμο.
Εν μέσω capital controls ο υπέροχος Ρόμπι Γουίλιαμς φόρεσε το σμόκιν του, έβγαλε off κάθε οικονομική δυσκολία και συγκέντρωσε 30.000 κόσμου στο Terravibe της Μαλακάσας. Θα επανέλθω, μας απείλησε, κι ακόμα μετράμε μέρες.
Κατερίνα Ευαγγελάτου
Στο Λύκειο μια μέρα
Ηταν η πιο αναπάντεχη αλλά και η πιο ευφρόσυνη παράσταση του Φεστιβάλ Αθηνών. Ξεκινούσε με το φως της μέρας, περιπετειώδης (χωρισμός θεατών ανά ομάδες κ.λπ. κ.λπ.). Σε έβαζε σε έναν απίστευτο αρχαιολογικό χώρο, το Λύκειο του Αριστοτέλη στη Ρηγίλλης. Να τον περπατάς, να τον γεύεσαι.
Να ακούς κάτι εντελώς προχωρημένα κείμενα του αρχαίου φιλοσόφου για τα όνειρα (τύφλα να ‘χει ο Φρόιντ). Και μετά να παρακολουθείς παράσταση του «Ρήσου» του Ευριπίδη από την Κατερίνα Ευαγγελάτου, αποθέωση της θεατρικής τρέλας και ευφυΐας. Να επαναληφθεί, παρακαλούμε, το πείραμα. Κάθε αρχαιολογικός χώρος και το θεατρικό του.
Lady Gaga – Μπομπ Γουίλσον
Το δικό τους Λούβρο
Πέρυσι την είδαμε ζωντανά στο ΟΑΚΑ, φέτος ως έργο βίντεο-αρτ, γυμνή, κρεμασμένη ανάποδα, δεμένη με σχοινιά να υποφέρει στην γκαλερί Bernier/Eliades. Ηθικός αυτουργός για τα βάσανα που μεταμόρφωσαν τη Lady Gaga, ο διάσημος Αμερικανός σκηνοθέτης, εικαστικός Μπομπ Γουίλσον, ο οποίος εμπνεύστηκε από κλασικούς πίνακες του Λούβρου με θέμα τον θάνατο τα βίντεο-πορτρέτα όπου πρωταγωνιστεί η εκκεντρική τραγουδίστρια.
Δημήτρης Δημητριάδης
Ενας λαός βδέλυγμα
«Ανήκω σε έναν λαό τον οποίο βδελύσσομαι. Το βδέλυγμα είναι αυτός ο λαός. Ο ελληνικός λαός είναι ένα βδέλυγμα. Ο λαός αυτός είναι πλέον ικανός και πανέτοιμος για το χειρότερο. Για το χείριστο. Δεν είναι ικανός και πανέτοιμος παρά μόνο γι’ αυτό. Επειδή ο ίδιος ανήκει στο χειρότερο.
Στο χείριστο. Ο ελληνικός λαός ανήκει οριστικά στο μη περαιτέρω του χείριστου». Είναι η πρώτη φορά που ένας λαός δέχεται τέτοια αδυσώπητη κριτική. Δεν πρόκειται για απόσπασμα από κάποιο έργο του συγγραφέα Δημήτρη Δημητριάδη, είναι η γνώμη του για τους Ελληνες, όπως τη διατύπωσε σε κείμενό του στη «Lifo». Ακραίο και προκλητικό, σχολιάστηκε ποικιλοτρόπως για την ορμή και την απολυτότητά του.
Φοίβος Δεληβοριάς
Τραγούδησε την Καλλιθέα
Παρέμεινε τρυφερός κι αποκαλυπτικός όπως τον ξέραμε, έγραψε στίχους για να μοιραστεί αναμνήσεις από την παιδική του γειτονιά, τους προσωπικούς του ήρωες, τους συμμαθητές του. Και έντυσε τον ήχο του με περισσότερο ηλεκτρισμό και μια σπίθα που την περιμέναμε καιρό στις μουσικές του.
Ο Φοίβος Δεληβοριάς κυκλοφόρησε λίγο πριν από το φινάλε της χρονιάς την »Καλλιθέα» του και επιβεβαίωσε τις προσδοκίες που έχουμε από αυτόν. Εξαιρετικά τα 11 νέα τραγούδια, που γράφτηκαν και ηχογραφήθηκαν στο πατρικό του, αλλά καθόλου δεν εκβίασαν τη νοσταλγία μας.
Ορχάν Παμούκ
Πλανόδιος πωλητής στην Πόλη
Είστε από εκείνους που πηγαίνουν στην Κωνσταντινούπολη και νιώθουν ότι τους πνίγει το τσιμέντο, ότι τους καταπίνει το πλήθος και νιώθουν θλίψη μεγάλη που η πανέμορφη, θρυλική γεωγραφία της έχει ανεπανόρθωτα καταστραφεί;
Διαβάστε το νέο μυθιστόρημα του Ορχάν Παμούκ «Κάτι παράξενο στο νου μου» (εκδόσεις Ωκεανίδα). Ηρθε πρόσφατα στην Αθήνα να το παρουσιάσει. Και πρώτη φορά μάς φάνηκε ότι αυτός ο μεγάλος συγγραφέας απορεί με την ίδια του την πόλη.
Γι’ αυτό και βάλθηκε μέσα από την ιστορία του ήρωά του, του πλανόδιου πωλητή μποζά Μεβλούτ Καρατάς, να περιγράψει με συναρπαστικό τρόπο πώς η ανθρώπινη Iστανμπούλ των νιάτων του με το ένα εκατομμύριο κατοίκους έφτασε σήμερα να έχει δεκαπέντε.
Οχι, δεν νοσταλγεί το παρελθόν. Εχει άλλη δουλειά να κάνει. Να προλάβει να γνωρίσει όλες τις μακρινές, καινούργιες γειτονιές της. Ετσι είπε.
Κάλλια Παπαδάκη
Αμέρικα Αμέρικα
Κύλησε γρήγορα ο καιρός. Το νέο κορίτσι, που εισέβαλε ορμητικά στη λογοτεχνία μας το 2009 με μικρές ανθρώπινες ιστορίες από αθηναϊκές πολυκατοικίες («Ο ήχος του ακάλυπτου»), πέρασε τον Ατλαντικό. Και μας έδωσε ένα από τα πιο μεστά και ώριμα μυθιστορήματα της χρονιάς. Με μετανάστες, που δεν μπορούν να υποστηρίξουν το «αμερικάνικο όνειρο».
Με ιστορίες οικονομικής άνθησης και κρίσης, που δεν έχουν ελληνικό πρόσημο, αλλά συμβαίνουν στο Κάμντεν του Νιου Τζέρσεϊ, εκεί όπου ρίζωσε κάποτε ένας Αντώνης από τα Δωδεκάνησα. Οι συναρπαστικοί «Δενδρίτες» της Κάλλιας Παπαδάκη είναι η ιστορία η δική του και των απογόνων του.
Πιάνουν το νήμα από το Κραχ του 1929 και πηγαινοέρχονται στον χρόνο. Φτάνουν μέχρι το 1982. Ή μήπως μέχρι το δικό μας 2015;
Τζόναθαν Φράνζεν
Στην Αθήνα με ένα «μπλιαχ»
Eπισκέφτηκε την Αθήνα τον Μάιο, για πρώτη μάλιστα φορά, εξ ου και έγινε μιντιακός χαμός. Δεν είχε ακόμα κυκλοφορήσει το νέο μυθιστόρημά του, το «Purity», όπου ούτε λίγο ούτε πολύ ταυτίζει τις δικτατορίες (βλέπε Ανατολική Γερμανία) και τη Στάζι με το διαδίκτυο και τους χάκερ (βλέπε Τζούλιαν Ασάνζ).
Και αποδεικνύει τον καταστροφικό ρόλο τους στην εξαφάνιση της παλιάς, καλής ερευνητικής δημοσιογραφίας, με το μπλοκάκι και επί τόπου.
Ομως, ο Τζόναθαν Φράνζεν, ο Αμερικανός σούπερ σταρ συγγραφέας των «Διορθώσεων» και της «Ελευθερίας», την απέχθειά του σε όλα τα παραπάνω την εξέφρασε με ένα ωραίο «μπλιαχ» ανοίγοντάς μας την όρεξη. Το «Purity» θα κυκλοφορήσει το 2016 από τις εκδόσεις Ψυχογιός.
Σιλβί Γκιλέμ
Αποχαιρετισμός κάτω από την Ακρόπολη
Αν δεν ήταν χορεύτρια, θα ήταν σίγουρα ροκ σταρ. Γιατί με τι άλλο μπορεί να συγκριθεί μια καριέρα 35 ετών που την οδήγησε στην παγκόσμια αποθέωση;
Η σημαντικότερη χορεύτρια των ημερών μας ή αλλιώς η ενσάρκωση της τελειότητας αποφάσισε να κρεμάσει τις πουέντ της και να αποχαιρετήσει το κοινό ανά τον κόσμο με μια περιοδεία που την έφερε τον Ιούνιο και στο Ηρώδειο.
Συγκινημένη χόρεψε επί δύο βράδια το «Life in Progress», εισπράττοντας την απεριόριστη λατρεία του ελληνικού κοινού. Εφυγε αφήνοντάς μας να σιγοψιθυρίζουμε ότι κάποια στιγμή θα αναθεωρήσει…
Αθηνά Τσαγγάρη
Μια γυναίκα και έξι άνδρες
Πάλι τα κατάφερε η Αθηνά Τσαγγάρη να ξεχωρίσει διεθνώς κερδίζοντας τον Οκτώβριο με το «Chevalier» το βραβείο καλύτερης ταινίας στο λαμπρό Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Λονδίνου. Που ήταν αφιερωμένο και στις «ισχυρές γυναίκες της βιομηχανίας, μπροστά και πίσω από την κάμερα». Κι αν δεν είναι ισχυρή η Αθηνά.
Οχι μόνο γιατί τόλμησε να φορτώσει σε ένα σκάφος έξι αρσενικά (μαζί και τον Σάκη Ρουβά) και να τα στρώσει σε ένα παρανοϊκό παιχνίδι για το ποιος είναι ο καλύτερος. Αλλά και γιατί κατάφερε να ισορροπήσει ανάμεσα στο (άφθονο) γέλιο και τη θλίψη. Γιατί αν και γυναίκα σεβάστηκε τα αγόρια της και δεν τα παρέδωσε στη χλεύη.
Και γιατί πάντα ψάχνεται ως σκηνοθέτις. Τόσο που περιμένουμε πια τα πάντα από αυτήν, από road movie action μέχρι επιστημονική φαντασία.
Αγγελος Πλέσσας
eikastica.com
Τέκνο του ίντερνετ, o 37χρονος Aγγελος Πλέσσας, ανήσυχος και τολμηρός επιχειρεί να ενώσει τις διαδικτυακές με τις διαπροσωπικές σχέσεις με τη δουλειά του, καλλιεργώντας τον προβληματισμό για την ηλεκτρονική εποχή μας.
Αυτή τη χρονιά βρέθηκε στο προσκήνιο: κέρδισε το βραβείο ΔΕΣΤΕ με την «Αιώνια ιντερνετική αδελφότητα», δημιούργησε τη multimedia εγκατάσταση «EtherealSunrise.com» στη Στέγη, συμμετείχε στο φεστιβάλ Narcissus Now Festival του Ιδρύματος Ωνάση στη Νέα Υόρκη.
Με ορμητήριο την Αθήνα εκθέτει από το Λονδίνο και το Παρίσι μέχρι το Μεξικό και την Τουρκία, δίνοντας το στίγμα της σύγχρονης ελληνικής τέχνης στο εξωτερικό.
