Μια προσεκτική ανάγνωση του προγράμματος εκδηλώσεων αλλά και του κόστους της ελληνικής παρουσίας στην έκθεση βιβλίου του εμιράτου της Σάρτζα γεννά, ωστόσο, μια σειρά από ερωτήματα και παρατηρήσεις που θα ήμασταν ευτυχείς εάν μας τα απαντούσε η διευθύντρια της Διεύθυνσης Γραμμάτων του υπουργείου Πολιτισμού Σίσσυ Παπαθανασίου όταν με το καλό επιστρέψει από την έκθεση.
■ Η πρώτη παρατήρηση είναι μια εύλογη απορία: από ό,τι ξέρουμε η Σάρτζα ήταν ένα από τα επτά εμιράτα που έγιναν ανεξάρτητα με τον τερματισμό της βρετανικής προστασίας τον Δεκέμβριο του 1971. Είναι αξιοσημείωτο ότι σε 54 χρόνια ζωής ως ανεξάρτητο εμιράτο, διοργανώνει ήδη την 44η Διεθνή Εκθεση Βιβλίου – όταν η περίφημη έκθεση της Φρανκφούρτης διάγει μόλις την 63η διοργάνωσή της. Και η αλήθεια είναι ότι δεν είχαμε κατατάξει αυτή την έκθεση στους «σημαντικότερους θεσμούς της παγκόσμιας εκδοτικής δημιουργίας» όπως βεβαιώνει το ΥΠΠΟ, τουλάχιστον μέχρι τον Μάιο του 2024 όταν η 20ή Διεθνής Εκθεση Βιβλίου της Θεσσαλονίκης υποδέχτηκε ως τιμώμενο το εμιράτο της Σάρτζα.
■ Οι εκδηλώσεις που πλαισιώνουν την τωρινή παρουσία της Ελλάδας ως Τιμώμενης Χώρας στη Διεθνή Εκθεση Βιβλίου της Σάρτζα είναι –βάσει του ενημερωτικού καταλόγου του ΥΠΠΟ– 30, συν τα εγκαίνια του ελληνικού περιπτέρου. Από αυτές 12 μόνον εκδηλώσεις είναι με αμιγές βιβλιοφιλικό ενδιαφέρον, ενώ 4 είναι αφιερωμένες στην ελληνική γαστρονομία, 7 σε καλλιτεχνικό πρόγραμμα (μουσικής ή θέατρου) και 3 σε εικαστικά εργαστήρια για παιδιά.
■ Σε 4 από τις 30 εκδηλώσεις συμμετέχει η ίδια η διευθύντρια της Διεύθυνσης Γραμμάτων του υπουργείου Πολιτισμού Σίσσυ Παπαθανασίου αν και με διαφορετικές ιδιότητες κάθε φορά, συνολικά επτά! Συμμετέχει δηλαδή: α) στον συντονισμό τεσσάρων διαδοχικών στρογγυλών τραπεζών με θέμα «Η ελληνική αγορά του βιβλίου και το πρόγραμμα επιδότησης μεταφράσεων GreekLit», ως διευθύντρια της Διεύθυνσης Γραμμάτων του υπουργείου Πολιτισμού, β) σε εκδήλωση για την παρουσίαση της συλλογής «Η Τέταρτη Διάσταση» του Γιάννη Ρίτσου, ως συγγραφέας, μεταφράστρια και διευθύντρια Γραμμάτων του ΥΠΠΟ, γ) στη Θεατρική παράσταση – Μονόδραμα / Περφόρμανς «Φιλοκτήτης», σε σκηνοθεσία-ερμηνεία του Ενκε Φεζολλάρι, ως έχουσα την καλλιτεχνική διεύθυνση και δ) σε «μια ξεχωριστή συνάντηση αφιερωμένη στην παρούσα κατάσταση του θεάτρου στην Ελλάδα και στον αραβικό κόσμο», ως συγγραφέας, δραματολόγος, σκηνοθέτρια και προέδρος του Φεστιβάλ Αναλόγιο! Θα λέγαμε πως όλο αυτό είναι εξαιρετικά άκομψο, αν όχι και εξαιρετικά αστείο.
■ Από τους ομιλητές που σχετίζονται με τη γραφή και τον χώρο του βιβλίου γενικώς, εάν εξαιρέσουμε τον ευλόγως παρόντα Νίκο Μπακουνάκη ως πρόεδρο του Ελληνικού Ιδρύματος Βιβλίου και Πολιτισμού (ΕΛΙΒΙΠ) και όχι μόνον, που μάλιστα λαμβάνει διακριτικά μέρος ως συντονιστής συζητήσεων σε δύο μόλις εκδηλώσεις, βλέπουμε τον Κώστα Κατσουλάρη, πρόεδρο της Εταιρείας Ελλήνων Συγγραφέων, τους ποιητές Ευριπίδη Γαραντούδη (που είναι ίσως ακόμα γνωστότερος ως καθηγητής Νεοελληνικής Φιλολογίας στο ΕΚΠΑ), Δανάη Σιώζιου και Αντώνη Σκιαθά, τους θεατρικούς συγγραφείς Παναγιώτη Μέντη και Τζένη Δάγλα, τους παιδικούς συγγραφείς και εικονογράφους Αχιλλέα Ραζή και Ιριδα Σαμαρτζή, τους πανεπιστημιακούς Ταξιάρχη Κόλια, Βασίλειο Σαμπατακάκη, Βασιλική Κοτίνη, τις εκδότριες Ευαγγελία Χύτη («Παπαδήμας Εκδοτική», με ειδίκευση στην παραγωγή αρχαιολογικών ή γαστριμαργικών τουριστικών οδηγών για την Ελλάδα) και Αννη Ραγιά («Μέλισσα»), τη μεταφράστρια (και συγγραφέα) Πέρσα Κουμούτση, την πρόεδρο του PEN Greece Τέσσυ Μπάιλα, τον αρχαιολόγο και συγγραφέα Θοδωρή Παπακώστα, ο οποίος συστήνεται από το ΥΠΠΟ και ως «book influencer», και τη γραφίστρια Μάτα Γαβρόγλου. Επίσης, τις βιβλιοθηκονόμους Σταυρούλα Κουρή και Αλεξάνδρα Ρουμπάνη που δεν λαμβάνουν μέρος σε εκδηλώσεις αλλά στο 12o Διεθνές Συνέδριο Βιβλιοθηκών. Από εκεί και πέρα συμμετέχουν και οι καλλιτέχνες Νίκος Πλάτανος (συνθέτης και πιανίστας), Κυριακή Βλαχογιάννη (τραγουδίστρια), Ενκε Φεζολλάρι (σκηνοθέτης και ηθοποιός), Αιμιλία Μπαντούνα (εικαστικός, εκπαιδευτικός τέχνης). Με σεβασμό σε όλους και στο έργο του καθενός ξεχωριστά, είναι όμως αυτή η ομάδα αντιπροσωπευτική της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας, ποίησης, δραματουργίας, παιδικού βιβλίου, μελέτης και γενικά της ελληνικής βιβλιοπαραγωγής, αλλά και της σύγχρονης ελληνικής τέχνης, σε μια έκθεση όπου Τιμώμενη Χώρα είναι η Ελλάδα;
■ Για το Εθνικό Περίπτερο 200 τ.μ. στο οποίο διαβάζουμε πως «παρουσιάζεται η παραγωγή 59 εκδοτικών οίκων, πολιτιστικών οργανισμών και φορέων, 28 εκ των οποίων με φυσική παρουσία», αλλά και για τις εκδηλώσεις είχε αναρτηθεί τον περασμένο Φεβρουάριο στη «Διαύγεια» μια «Απόφαση υλοποίησης με ίδια μέσα της Σύμβασης “Συμμετοχή στην Εκθεση Sharjah International Book Fair, 2025” του έργου “Διεθνείς εκθέσεις βιβλίου. Ενίσχυση της διεθνούς παρουσίας”, το οποίο υλοποιείται στο πλαίσιο του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας», με συνολικό προϋπολογισμό 124.000 ευρώ. Το ποσόν καταμεριζόταν σε: α) μίσθωση του εκθεσιακού χώρου: 24.800, β) μετακίνηση, διαμονή και εστίαση του προσωπικού: 24.800, γ) υλοποίηση των εργασιών γραφιστικού σχεδιασμού και εκτυπώσεων: 24.800, δ) διοργάνωση ειδικών καλλιτεχνικών εκδηλώσεων: 31.000, ε) μεταφορά και ασφάλιση υλικών: 18.600.
Ομως δεν συναντάμε τα ίδια ποσά σε μετέπειτα αναρτήσεις στη Διαύγεια, για απευθείας αναθέσεις των επιμέρους εργασιών. Μετράμε λοιπόν για α) μεταφορά και ασφάλιση υλικών: 23.900 (στην εταιρεία «Ορφεύς Βεϊνόγλου»), β) υπηρεσίες ταξιδίων, διαμονής και εστίασης δημιουργών, στελεχών και προσωπικού: 29.760 (στην εταιρεία Travel Scope), γ) κατασκευή εγκατάστασης και απεγκατάστασης του ελληνικού περιπτέρου: 37.200 (στην International Media ideas LLC), δ) εκτυπώσεις επιφανειών, γραφιστικά επιτοίχιων σημάνσεων, γραφιστικά και εκτυπώσεις εντύπων: 36.890 (στην εταιρεία Axiom-The Giftmakers). Εντύπωση προκαλεί ότι για την ίδια εργασία (εκτυπώσεις επιφανειών, γραφιστικά επιτοίχιων σημάνσεων, γραφιστικά και εκτυπώσεις εντύπων) βρίσκουμε και τρεις διαφορετικές συμβάσεις στην ίδια ή ανάλογη επωνυμία («Γιαννίκος») και στην ίδια διεύθυνση εταιρείας (Φειδίου): α) η πρώτη με ημερομηνία 29/9 προβλέπει για εκτυπώσεις επιφανειών, γραφιστικά επιτοίχιων σημάνσεων, γραφιστικά και εκτυπώσεις εντύπων 74.400 € στην εταιρεία «Στάθης Ι. Γιαννίκος-Υπηρεσίες Παραγωγής Δραστηριότητες τεχνικών συμβούλων», που εδρεύει επί της Φειδίου, ενώ β) δύο που ακολουθούν με ημερομηνία 20/10 προβλέπουν: για εκτυπώσεις επιφανειών, γραφιστικά επιτοίχιων σημάνσεων, γραφιστικά και εκτυπώσεις εντύπων 74.400 € στην εταιρεία «Γιαννίκος Εκδοτική Εμπορική Α.Ε», που εδρεύει επί της Φειδίου και την ίδια ημέρα για εκτυπώσεις επιφανειών, γραφιστικά επιτοίχιων σημάνσεων, γραφιστικά και εκτυπώσεις εντύπων 74.400 € στην εταιρεία «Γιαννίκος Εκδοτική Εμπορική Α.Ε», που εδρεύει επί της Φειδίου.
Ακόμα κι αν το ποσόν προς την εταιρεία του κ. Γιαννίκου είναι ένα (74.400) για τη συγκεκριμένη εργασία, το τελικό σύνολο του κόστους όλων των εργασιών καταμετράται σε 202.150 ευρώ. Κι από αυτά τη μερίδα του λέοντος παίρνει το έργο «εκτυπώσεις επιφανειών, γραφιστικά επιτοίχιων σημάνσεων, γραφιστικά και εκτυπώσεις εντύπων» που φαίνεται να κόστισε 36.890 (προς την εταιρεία Axiom-The Giftmakers) και τουλάχιστον μία φορά 74.400 € (προς την εταιρεία «Γιαννίκος»), σύνολο 111.290, ποσό που σε εμάς τουλάχιστον μοιάζει υπερβολικά υψηλό για αφίσες και έντυπα – ακόμα κι αν θέλεις να «στρώσεις» όλη τη Σάρτζα. Αλλά και γενικώς η ελληνική εκπροσώπηση στη Σάρτζα με τελική αποτίμηση άνω των 200.000 ευρώ, μας κόστισε πολύ ακριβά. Με την απλή ιδιότητα του φορολογούμενου πολίτη δεν μπορούμε παρά να σκεφτούμε πώς η κ. Παπαθανασίου ξανοίχτηκε πολύ περισσότερο από ό,τι έχει συνηθίσει ο χώρος του βιβλίου και οι εδώ διοργανώσεις του εδώ και χρόνια. Ας ελπίσουμε λοιπόν σε απαντήσεις εκ μέρους της, με τη δική της ιδιότητα – εν προκειμένω, πάντως, μόνο με αυτήν της διευθύντριας της Διεύθυνσης Γραμμάτων του υπουργείου Πολιτισμού.
