Κάτω από τον γκρίζο ουρανό της Αττικής, σε κλίμα συγκίνησης, συγγενείς και φίλοι, πολιτικοί, λογοτέχνες και καλλιτέχνες είπαν χθες στο Α’ Νεκροταφείο το τελευταίο αντίο στον Βασίλη Βασιλικό, τον συγγραφέα που σημάδεψε με την πένα του το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα. Ο Βασίλης Βασιλικός άφησε το «Ζ», «παγκόσμιο σύμβολο αντίστασης και ελευθερίας», σύμφωνα με τον Αλέξη Τσίπρα, -ο οποίος δεν ήταν παρών, αλλά έστειλε στεφάνι- άφησε «την πράξη της αφοσίωσης στον άνθρωπο, την ελευθερία, και τη δικαιοσύνη». Αναμφίβολα «Ζει» για πάντα στις καρδιές των αναγνωστών που μεγάλωσαν, αφυπνίστηκαν, στοχάστηκαν, μαγεύτηκαν με τα βιβλία του, ενώ η εικόνα του με τα χοντρά γυαλιά και το καπελάκι δεν σβήνει από τα μάτια τους. Αυτό το χαρακτηριστικό καπέλο, μαζί με ορισμένα από τα πολυδιαβασμένα, βραβευμένα βιβλία του ήταν τοποθετημένα πάνω στο φέρετρό του, όπου «ακουμπούσαν» η σύζυγός του, υψίφωνος Βάσω Παπαντωνίου, και η κόρη τους Ευρυδίκη.
Οι αποχαιρετιστήριες ομιλίες ήταν για τον Βασίλη Βασιλικό της λογοτεχνίας αλλά και τον Βασίλη Βασιλικό της Αριστεράς, καθώς, πέρα από τους αγώνες του, είχε εκλεγεί βουλευτής Επικρατείας το 2019 με τον ΣΥΡΙΖΑ – Προοδευτική Συμμαχία.
«Πρόσφερε στη Δημοκρατία», είπε ο πρώην πρόεδρος της Βουλής Νίκος Βούτσης, υπογραμμίζοντας ότι «ήταν έντονα παρών στο Κοινοβούλιο» και με «βιωματική παρακαταθήκη ακτιβιστική». Οπως τόνισε, «η παρουσία του ήταν καταλυτική. Εφερνε μαζί του αυτοπεποίθηση, μια ιστορική παρακαταθήκη σε μεγάλες μάχες για το ηθικό πλεονέκτημα της Αριστεράς».
«Υπήρξες πρωτίστως ένας κορυφαίος συγγραφέας, που επί 75 χρόνια αφοσιώθηκε με πάθος στη γραφή, ταύτισες την ύπαρξή σου με την υπόθεση της γραφής. Ησουν συγγραφέας και έζησες σαν συγγραφέας. Αναμετρήθηκες με όλα τα είδη του λόγου και τα υπηρέτησες με την ίδια συνέπεια. Εγραψες μυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα, θεατρικά έργα, δοκίμια, αυτοβιογραφικά και ημερολογιακά κείμενα, βιβλιοκρισίες, έκανες μεταφράσεις», είπε ο αναπληρωτής καθηγητής Νεοελληνικής Φιλολογίας (Τμήμα Φιλολογίας ΕΚΠΑ) Θανάσης Αγάθος. «Και μόνο το αριστουργηματικό “Ζ” να είχες γράψει, που, παράλληλα με την αριστουργηματική κινηματογραφική του μετάπλαση από τον Κώστα Γαβρά, ταξίδεψε σε όλο τον κόσμο και έγινε διεθνές σύμβολο του αγώνα κατά της τυραννίας, θα είχες λάβει μια σημαντική θέση στην ιστορία της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Και μόνο την εμβληματική, πρωτοποριακή Τριλογία σου ή τον έξοχο, πυκνό “Γλαύκο Θρασάκη” σου να είχες δώσει, θα είχες αφήσει πολύ έντονο το αποτύπωμά σου στον λογοτεχνικό χάρτη. Ομως, εσύ μας χάρισες πάνω από 100 αξιόλογα βιβλία, από τα “Σιλό” –που έγραψες το 1949, στα 16 σου χρόνια– και τη “Διήγηση του Ιάσονα” μέχρι το “Τελευταίο αντίο” και τον “Ιατροδικαστή” και από τα “Θύματα ειρήνης” και τον “Τρομερό μήνα Αύγουστο” μέχρι την εξαιρετική αυτοβιογραφία σου, “Η μνήμη επιστρέφει με λαστιχένια πέδιλα”, και το “Ημερολόγιο Θάσου”».
Αξίζει να επισημάνουμε ότι ο Θανάσης Αγάθος ήταν πρόεδρος της επιστημονικής επιτροπής που οργάνωσε το τριήμερο τιμητικό συνέδριο για τον Βασίλη Βασιλικό, πέρυσι τον Νοέμβριο, με τη συμμετοχή δεκάδων διακεκριμένων ομιλητών -κάτι που είχε χαροποιήσει ιδιαίτερα τον συγγραφέα καθώς συνέπιπτε με τα γενέθλιά του. Τα πρακτικά, που αναφέρονται σε όλο το εύρος και το βάθος του έργου του, θα κυκλοφορήσουν από τον «Κέδρο».
Ειδικά για την κηδεία ήρθε από το Παρίσι ο Κώστας Γαβράς, τον οποίο αμέσως περιτριγύρισαν οι δημοσιογράφοι. «Για μένα ήταν ένας σύμβουλος για τα ελληνικά πράγματα», δήλωσε. «Ενας αδερφός πνευματικός, ένας φίλος καθημερινός και αυτός θα είναι ο μεγάλος καημός. Ηταν ένας άνθρωπος καλός και παράδειγμα και θα μείνει παράδειγμα, ελπίζω, για πολλούς Ελληνες. Θα μείνει στη μνήμη μου όσο ζω». Ενώ συμπλήρωσε για την κινηματογραφική μεταφορά του «Ζ» πως «δεν θα υπήρχε χωρίς τον Βασίλη… Δεν το περιμέναμε να έχει τέτοια απήχηση. Ηταν έκπληξη. Εμείς το κάναμε σαν διαμαρτυρία».
Στο Α’ Νεκροταφείο έδωσαν το «παρών» από τον χώρο της πολιτικής οι: Στέφανος Κασσελάκης, Ελενα Ακρίτα, Νίκος Φίλης, Πάνος Σκουρλέτης, Σία Αναγνωστοπούλου, Στέλιος Κούλογλου, Κώστας Λαλιώτης, Νίκος Σηφουνάκης, Κώστας Σκανδαλίδης, Γιώργος Λιάνης κ.ά. Από τον χώρο των Γραμμάτων και των Τεχνών οι: Γιώργος Νταλάρας, Γιώργος Κατσαρός, Χρήστος Γιανναράς, Γιάννης Ψυχοπαίδης, Αχιλλέας Κυριακίδης, Χρήστος Χωμενίδης, Κώστας Ακρίβος, Αλέξανδρος Ασωνίτης, Στέφανος Δάνδολος, Παύλος Κάγιος, Μηνάς Βιντιάδης κ.ά. Δεν θα μπορούσε να λείψει ο πρώην διευθυντής της «Εφ.Συν.» Νικόλας Βουλέλης, φίλος του Βασίλη Βασιλικού. Συζητήθηκε η απουσία της υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη, η οποία έστειλε στεφάνι, αλλά και η απουσία λογοτεχνών για τους οποίους υπήρξε «μέντορας».
