Ριζικά ανακαινισμένο ανοίγει τις πόρτες του στο μέλλον

Στη Λέσβο, στο νησί της ελιάς, η δημιουργία και η λειτουργία του θεματικού Μουσείου Ελαιοτριβείου Βρανά στον Παπάδο ξεκίνησε το 1997, με την αγορά του ιστορικού κτιρίου από την Πολιτιστική Εταιρεία «Αρχιπέλαγος», που συστάθηκε με πρωτοβουλία του αρχιτέκτονα και πρώην υπουργού Νίκου Σηφουνάκη. Τα μέλη της, σημαντικές προσωπικότητες, είχαν εξ αρχής όραμα τη διάσωση του κτιρίου και τη μετατροπή του σε μουσείο, σε κέντρο μελέτης και έρευνας της βιομηχανικής ιστορίας του τόπου.

23 χρόνια μετά την πρώτη αναστηλωτική παρέμβαση και τη μετατροπή του κτιρίου σε μουσείο (εγκαινιάστηκε από τον τότε πρόεδρο της Βουλής, τον αείμνηστο Δημήτρη Σιούφα), ανακαινίστηκε ριζικά τη διετία 2021-2023 και απόψε εγκαινιάζει τον νέο κύκλο προσφοράς στον πολιτισμό του τόπου, με ξεναγήσεις και συναυλία του Γιώργου Νταλάρα. Ο καλλιτέχνης προσφέρει αφιλοκερδώς τη συμμετοχή του αναγνωρίζοντας και στηρίζοντας το έργο των μελών της Πολιτιστικής Εταιρείας «Αρχιπέλαγος» με πρόεδρο τον Νίκο Σηφουνάκη, ο οποίος εξελέγη ομόφωνα μετά την 20ετή θητεία του σκηνοθέτη Νίκου Κούνδουρου έως το 2017, που, παρά τις δυσκολίες και τις απώλειες προσώπων, κατάφεραν με κόπο και πολλή δουλειά να δημιουργήσουν ένα μουσείο-πρότυπο. Διαθέτει μεγάλο πλούτο εκθεμάτων και στεγάζεται στο λιτό πετρόχτιστο κτίριο-μνημείο, μοναδικό δείγμα της βιομηχανικής αρχιτεκτονικής του νησιού.

Η ριζική ανακαίνιση του Μουσείου Ελαιοτριβείου και η νέα παρουσίαση των εκθεμάτων του αποτελούν το επιστέγασμα των πολύχρονων προσπαθειών της Εταιρείας «Αρχιπέλαγος» να αναδείξει, με τη μετατροπή του σε μουσείο, ένα πολύτιμο στοιχείο μνήμης της βιομηχανικής ιστορίας της Λέσβου. Εξάλλου η τύχη του νησιού και των κατοίκων του συνδέθηκε άμεσα με την καλλιέργεια της ελιάς και την παραγωγή του ελαιόλαδου. «Η ελιά συντήρησε και δόξασε τα νησιά του Αιγαίου όσο κανένα άλλο μέσο» έλεγε ο Νίκος Κούνδουρος. Πρόκειται λοιπόν για το παλιότερο βιομηχανικό ελαιοτριβείο του νησιού και του Αιγαίου, που ιδρύθηκε το 1887 από τον παππού του νομπελίστα ποιητή Οδυσσέα Ελύτη, και λειτούργησε ανελλιπώς ώς τις αρχές της δεκαετίας του 1970, οπότε εγκαταλείφθηκε και παραδόθηκε στη φθορά του χρόνου.

Η πλήρης ανακαίνισή του και η νέα εκθεσιακή παρουσίαση των ιστορικών εκθεμάτων του χρηματοδοτήθηκαν από το πρόγραμμα Leader της Περιφέρειας Β. Αιγαίου, μέσω της Εταιρείας Τοπικής Ανάπτυξης Λέσβου (ΕΤΑΛ), με 393.000 ευρώ, και από την Εταιρεία «Αρχιπέλαγος» και ιδιωτικές χορηγίες ενισχύθηκε με 210.000 ευρώ.

«Έχουμε νέα μουσειολογική παρουσίαση των εκθεμάτων του μουσείου. Ουσιαστικά ο νέος πλούτος του είναι το αρχείο με τους 150 τόμους που ανασύρθηκαν από τα ερείπια του εργοστασίου και η νέα παρουσίαση του σπάνιου μνημειακού αρχαίου διπλού λίθινου ληνού του 3ου-2ου αι. π.Χ., που μεταφέρθηκε από το εξωτερικό μέρος στην πρώτη κεντρική αίθουσα» εξηγεί στην «Εφ.Συν.» ο κ. Σηφουνάκης. «Είναι σημαντικό ότι έγιναν όλα από την αρχή. Όλες οι κεραμοσκεπές του κτιρίου, όλα τα κουφώματα, τα δάπεδα, η ηλεκτρική εγκατάσταση, ο κλιματισμός στο πλαίσιο της εξοικονόμησης ενέργειας. Το έργο επιτεύχθηκε χάρη στο πρόγραμμα Leader στο οποίο ενταχθήκαμε και χάρη σε γενναίες χορηγίες των μελών μας» λέει και προσθέτει: «Το σημαντικό για το μουσείο, για τη Λέσβο και ολόκληρο το Αιγαίο είναι ότι σώθηκε το κτίριο το οποίο δημιουργήθηκε στα χρόνια της Βιομηχανικής Επανάστασης στην Αγγλία που ξεκινάει το 1860. Λίγα χρόνια αργότερα, χτίζεται στον Παπάδο ένα τέτοιο συγκρότημα, όμοιο με τα κτίρια της βιομηχανικής αγγλικής αρχιτεκτονικής. Η αποκατάσταση με πρωτογενή υλικά διέσωσε αρχιτεκτονικά το κτίριο και δεύτερον, επισκευάστηκε, συντηρήθηκε και είναι σε πλήρη λειτουργία ο ιστορικός μηχανολογικός του εξοπλισμός, του περίφημου εργοστασίου Αφών Ισηγόνη της Σμύρνης, δηλαδή οι μύλοι, οι αντλίες, τα πιεστήρια. Το πλεονέκτημα του βιομηχανικού μνημείου-μουσείου μετά την ανακαίνιση έγκειται στο γεγονός ότι οι ομάδες των επισκεπτών, οι μαθητές των σχολείων μπορούν να δουν σήμερα πώς δουλεύει ο μύλος με τις μυλόπετρες, η αντλία, οι ιμάντες παραγωγής της κίνησης, κ.λπ. Ολη η επεξεργασία της ελιάς και η παραγωγή του λαδιού γίνεται, δηλαδή, με τον ίδιο τρόπο όπως πριν από 136 χρόνια. Είναι το μοναδικό Μουσείο Ελαιοτριβείο στην Ελλάδα, αλλά και στην Ευρώπη, που έχει αυτή τη δυνατότητα».

Στους χώρους του μουσείου λειτουργούν επίσης οι δύο μόνιμες εκθέσεις: «Ματιές σε ένα μνημείο», με έργα σύγχρονων καλλιτεχνών εμπνευσμένα από το ελαιοτριβείο, και «Η Λέσβος του Ελύτη», που παρουσιάζει τους ιδιαίτερους δεσμούς της ζωής και του έργου του ποιητή με τη γενέτειρα των γονιών του. Να σημειώσουμε ότι η πολύχρονη προσπάθεια υλοποίησης του οράματος του μουσείου υποστηρίχθηκε από σημαντικές προσωπικότητες, μέλη της Εταιρείας «Αρχιπέλαγος», όπως ο σκηνοθέτης Νίκος Κούνδουρος, ο ποιητής Λευτέρης Παπαδόπουλος, αντιπρόεδρος μέχρι σήμερα, ο αρχαιολόγος-καθηγητής Αγγελος Δεληβορριάς, ο Ζυλ Ντασσέν, η Λουκία Ρικάκη, η Δέσποινα Κάσδαγλη, ο Μάνος Ευστρατιάδης, ο Μενέλαος Καραμαγγιώλης, ο Γεώργιος Λιόντος, κ.ά.

Απόψε (στις 7.30) διοργανώνεται στη φιλόξενη αυλή η λιτή τελετή των εγκαινίων, κατά τη διάρκεια της οποίας ο Νίκος Σηφουνάκης θα αναφερθεί στο ιστορικό της ανακαίνισης, στους στόχους της μελλοντικής λειτουργίας, και θα παρουσιάσει τους βασικούς συντελεστές του εγχειρήματος στους οποίους θα επιδοθούν αναμνηστικά. Η βραδιά θα κορυφωθεί με τη συναυλία του Γιώργου Νταλάρα (στις 9.00), με ελεύθερη είσοδο για το κοινό.

Τέλος, να θυμίσουμε ότι το Μουσείο Ελαιοτριβείο Βρανά λειτουργεί χάρη στη γενναιοδωρία και την αφοσίωση των μελών της Πολιτιστικής Εταιρείας «Αρχιπέλαγος», καθώς δεν έχει λάβει ούτε ένα ευρώ επιχορήγηση από το υπουργείο Πολιτισμού, ενώ το 2020, με υπουργό Πολιτισμού την κ. Λίνα Μενδώνη, δεν κατέστη εφικτή η παραλαβή της δωρεάς του προκειμένου να ενταχθεί στον στόλο των κρατικών μουσείων.