Ανακαλύπτοντας ιστορίες, ψηλαφώντας το αύριο

Μια στραβωμένη κούνια ως νύξη στο βίωμα του καλλιτέχνη αλλά και στο πώς το διαφορετικό μπορεί να σταθεί στα πόδια του χωρίς πρόβλημα κι ας έχει αλλάξει το κέντρο βάρους του (Pitched Crib, Robert Gober).

Μια εκ πρώτης όψεως φυλλάδα, λόγω της πρωτοσέλιδης προβολής σχεδόν πορνό φωτογραφιών, ίσως να είναι η μοναδική που αποκαλύπτει την αποσιωπημένη από τα «επίσημα» μέσα ενημέρωσης αλήθεια: είναι αυτή η καθημερινή λαϊκή εφημερίδα στην πόλη Σιουδάδ Χουάρεζ του Μεξικού, στα σύνορα με τις ΗΠΑ, με τη μεγάλη εγκληματικότητα, που επίσης στο εξώφυλλο εκθέτει τις σχεδόν καθημερινές δολοφονίες, κυρίως γυναικών.

Από τις μοναδικές που ανέφερε επίσης τον πραγματικό αριθμό των θυμάτων Covid στη χώρα. Νεκρά θύματα απεικονίζονται πλάι πλάι με πορνογραφικές διαφημίσεις και αθλητικές ειδήσεις, μια ειδησεογραφική ωμότητα που ωστόσο καταγράφει τη βία μετατρέποντας σε εγκυρότητα τον κιτρινισμό. Τα 314 πρωτοσέλιδα της εφημερίδας PM, που κυκλοφόρησαν πέρσι, συνθέτουν το έργο τέχνης της Teresa Margolles (ΡΜ 2020) σαν ένα μνημείο στα «αόρατα» θύματα της βίας που διασώζει η καλλιτεχνική πράξη καθώς η εφημερίδα δεν έχει ιστοσελίδα και κάθε τρεις μήνες καταστρέφει τα αδιάθετα τεύχη της.

Ολόκληρο το εσωτερικό ενός μικρού διαμερίσματος μιας εργατικής πολυκατοικίας στο Τσέλσι της Νέας Υόρκης, στις πραγματικές του διαστάσεις, με την κουζίνα και το μπάνιο του, μόνο που οι τοίχοι είναι από ημιδιαφανή πολυεστέρα: αναπαριστώντας το σπίτι όπου έζησε όταν πρωτοπήγε στις ΗΠΑ ο Νοτιοκορεάτης Do Ho Suh (348 West 22nd St., Apt A, 2000-2001) μας προσκαλεί να αναλογιστούμε αν είναι μόνο το κέλυφος ή οι βιωμένες ιστορίες που δημιουργούν ένα σπίτι και τις μνήμες μας για αυτό.

Διακόσια είκοσι χάρτινα αντίτυπα της ίδιας φωτογραφίας που καλύπτουν έναν τεράστιο τοίχο: απεικονίζει τον καλλιτέχνη Steve McQueen σιδηροδέσμιο, χέρια, πόδια, ακόμη και ένα σιδερένιο κολάρο στον λαιμό. Με αφορμή έναν ξακουστό μάγο που έλυνε κάθε είδους δεσμά, στο Portrait as an Escapologist η κτηνωδία του δουλεμπορίου εκτίθεται στην κοινή θέα και σε πολλαπλά αντίτυπα τονίζοντας πως σε αντίθεση με τους μάγους οι δούλοι δεν μπορούν να ελευθερωθούν το ίδιο εύκολα.

Αυτά είναι μερικά μόνο στιγμιότυπα από την έκθεση «Πύλη» (Portals) που πραγματοποιείται σε έναν εμβληματικό χώρο, το πρώην Δημόσιο Καπνεργοστάσιο. Τα ερεθίσματα είναι πολλαπλάσια καθώς παρουσιάζονται 62 εκθέματα 59 καλλιτεχνών από 27 χώρες, σε μια ιστορική για την Ελλάδα χρονιά – 200 χρόνια μετά την επανάσταση του 1821. Ιστορική χρονιά και για όλο τον πλανήτη που δοκιμάζεται σκληρά, ιδίως στις φτωχότερες περιοχές, από την πανδημία που αποκάλυψε την τρωτότητά μας αλλά και την αδυναμία των πολυδάπανων αμυντικών εξοπλισμών να εγγυηθούν την ασφάλειά μας, σε αντίθεση με τις φθίνουσες ενισχύσεις στο δημόσιο σύστημα υγείας.

Προσδοκώντας την έξοδο από τη δοκιμασία και την περιβόητη επιστροφή στην «κανονικότητα», η έκθεση εμπνέεται από τα λόγια της συγγραφέως Αρουντάτι Ρόι για την οποία «τίποτε δεν θα μπορούσε να είναι χειρότερο από μια επιστροφή στην κανονικότητα»: παρομοιάζοντας την πανδημία με μια πύλη, «σημείο μετάβασης από έναν κόσμο σε έναν άλλο», μας προσκαλεί να επιλέξουμε πώς τη διασχίζουμε: «σέρνοντας πίσω μας τα κουφάρια από τις προκαταλήψεις και το μίσος μας, την πλεονεξία μας (…) τα νεκρά ποτάμια και τους μολυσμένους ουρανούς μας. Ή μπορούμε να τη διαβούμε ανάλαφρα, με λίγες αποσκευές, έτοιμοι να φανταστούμε έναν άλλο κόσμο».

Προς τη φαντασιακή πλαισίωση του μέλλοντος η αναφορά σε ακόμα δύο έργα, σχόλια για τη μακρόχρονη πορεία της κατοχύρωσης των δικαιωμάτων του ανθρώπου και την αφοσίωση στη φροντίδα του πλανήτη μας, με κοινή συνισταμένη τη συνεργασία και τη συλλογικότητα.

Αποτίοντας φόρο τιμής στη Μεγάλη Χάρτα του 1215 για τα 800 της χρόνια, η Βρετανίδα εικαστικός Cornelia Parker έφτιαξε το 2015 το επικών διαστάσεων έργο Magna Carta (An Embroidery): δημιούργησε ένα κέντημα μήκους 13 μέτρων, από το λήμμα που εμφάνιζε η σελίδα της Wikipedia για το ριζοσπαστικό στην εποχή του κείμενο που θεμελιώνει τον σεβασμό του νόμου από ηγεμόνες και υπηκόους και θεωρείται πρόδρομος του κράτους δικαίου – η επίκληση του οποίου χρησιμοποιήθηκε ακόμη και για τους κρατούμενους στο Γκουαντάναμο.

Η υλοποίησή του απαίτησε τη βοήθεια 200 ανθρώπων ενώ επιστρατεύτηκαν βαρυποινίτες, ειδικοί τεχνίτες της Βασιλικής Σχολής Κεντητικής, λόρδοι, υπερασπιστές ανθρωπίνων δικαιωμάτων -ανάμεσά τους ο Σνόουντεν-, πολιτικοί, δικαστές, δικηγόροι μετατρέποντας την κατασκευή του σε συλλογική αφύπνιση για την ευθραυστότητα της δικαιοσύνης, με τη συνεργασία εκπροσώπων από όλα τα κοινωνικά στρώματα να συνδέονται συμβολικά υφαίνοντας ένα κοινό μέλλον αξιών.

Ενα μνημειώδες έργο ύψους οκτώ μέτρων και πλάτους 14, το Rising Sea δημιούργησε ο Γκανέζος El Anatsui συνδέοντας χιλιάδες κομμένα κομμάτια αλουμινίου από φιάλες αλκοολούχων ποτών με χάλκινο σύρμα. Σε μια πρώτη ανάγνωση το έργο του ίσως σχολιάζει τη δυτική ευμάρεια, τον καταναλωτισμό και τα περιβαλλοντικά προβλήματα καθώς αξιοποιεί απορρίμματα που διαφορετικά θα επιβάρυναν το περιβάλλον.

Οχι μόνο: τα μεγάλης κλίμακας μεταλλικά έργα του απαιτούν συνεργασία με εγκαταστάσεις ανακύκλωσης υλικών και ομάδες ανθρώπων για τη χειρωνακτική επεξεργασία και συναρμολόγησή τους, δίνοντας μια συλλογική διάσταση στη δημιουργία του έργου, ενώ το αλκοόλ ήταν ένα από τα είδη που χρησιμοποιήθηκε στο διατλαντικό εμπόριο σκλάβων…

⚫ INFO: «Πύλη – Portals», Βουλή των Ελλήνων, Πολιτιστικός Αναπτυξιακός Οργανισμός ΝΕΟΝ, Πρώην Δημόσιο Καπνεργοστάσιο – Βιβλιοθήκη και Τυπογραφείο Βουλής, Λένορμαν 218. Μέχρι 31 Δεκεμβρίου. Τετάρτη, Παρασκευή, Κυριακή 11.00-19.00. Πέμπτη, Σάββατο 12.00-20.00. Είσοδος ελεύθερη, απαραίτητη κράτηση εισιτηρίων στο neon.artsvp.co. Τηρουμένων όλων των μέτρων υγειονομικού χαρακτήρα επιτρέπεται συγκεκριμένος αριθμός ατόμων μέσα στον χώρο. Μέγιστη διάρκεια παραμονής δύο ώρες.