Τα νέα στοιχεία που ήρθαν στο φως το καλοκαίρι, κατά τη συστηματική ανασκαφή στο οικόπεδο της οδού Κατρέ αρ. 1 στον λόφο Καστέλλι της Παλιάς Πόλης Χανίων, τεκμηριώνουν και φωτίζουν άγνωστες πτυχές της ιστορίας της πολύ σημαντικής αρχαίας εγκατάστασης, παρά το ολιγάριθμο προσωπικό, τον περιορισμένο χώρο έρευνας και τα αυξημένα μέτρα προστασίας εξαιτίας του COVID-19. Η ανασκαφή της Εφορείας Αρχαιοτήτων Χανίων διεξάγεται υπό τη διεύθυνση της δρος Μαρίας Ανδρεαδάκη-Βλαζάκη και με τη συμμετοχή της αρχαιολόγου κ. Ευτυχίας Πρωτοπαπαδάκη.
Στον χώρο του ανακτορικού κέντρου της Κυδωνίας, όπου εντοπίστηκε η μεγαλειώδης θυσία πολλών ζώων και μιας νέας κοπέλας στα χρόνια των Μυκηναίων στην Κρήτη (13ος αι. π.Χ.), φέτος αποκαλύφθηκε μέρος από το βαθύτερο σημείο του ρήγματος, το οποίο ήταν η αιτία της καταστροφής της εγκατάστασης και της πραγματοποίησης της θυσίας. Μέσα σε αυτό έχουν κατακρημνιστεί τμήματα του ισχυρού δαπέδου από κονίαμα, το οποίο ξεπερνούσε και αυτό το ρήγμα και συνεχιζόταν τουλάχιστον μέχρι το τείχος της κλασικής πόλης.
Φέτος, κατά τις εργασίες συντήρησης του δαπέδου, φάνηκε ότι αυτό φέρει πορτοκαλόχρωμες και σκούρες κυανές επιφάνειες, οι οποίες είναι χρωματισμένες, όπως επιβεβαίωσαν οι χημικές αναλύσεις της καθηγήτριας του Πολυτεχνείου Κρήτης δρος Νόνης Μαραβελάκη. «Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με τους πολυτελείς χώρους με τοιχογραφικό διάκοσμο που αναπτύσσονται στη βόρεια άκρη της ανασκαφής, μας φέρνει ακόμη πιο κοντά στα μυκηναϊκά ανάκτορα της ηπειρωτικής Ελλάδας και αποτελεί ένα ισχυρότατο επιχείρημα για τον εντοπισμό του νοτίου τμήματος του μυκηναϊκού ανακτόρου της Κυδωνίας. Σε αυτό συντείνει και το γεγονός ότι το διαταραγμένο και κατακερματισμένο από τον μεγάλο σεισμό δάπεδο αυτού του χώρου ακριβώς, επιλέχθηκε για να δεχτεί τα εξιλαστήρια θύματα», σημειώνει η Μ. Ανδρεαδάκη-Βλαζάκη.
Μέχρι σήμερα έχει διαπιστωθεί ότι το συγκρότημα καταστράφηκε από τον μεγάλο σεισμό των 6,5-7,5 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ λίγο πριν από τα μέσα του 13ου αι. π.Χ., ενώ η φετινή έρευνα έδειξε ότι ανεγέρθηκε πριν από τα μέσα του 14ου αι.
Δηλαδή, το μυκηναϊκό ανάκτορο, το οποίο ιδρύθηκε πάνω από το κατεστραμμένο από την πυρκαγιά μινωικό ανάκτορο, φαίνεται ότι είχε διάρκεια ζωής 100-150 χρόνων. «Το γεγονός αυτό είναι καθοριστικό για την αρχαιολογία της Δυτικής Κρήτης αλλά και όλου του νησιού, καθώς συνδέεται, από τους περισσότερους μελετητές, με την καταστροφή του ανακτόρου της Κνωσού στα χρόνια αυτά. Η Κυδωνία για το επόμενο διάστημα φαίνεται να πρωτοστατεί στα τεκταινόμενα στο νησί».
Επίσης, πολύ ενδιαφέρον παρουσιάζει η ανεύρεση απόθεσης υπολειμμάτων γεύματος κατά τις εργασίες θεμελίωσης του συγκροτήματος. Εντοπίστηκαν τμήματα από τουλάχιστον τέσσερα σφάγια. Ορισμένα οστά φέρουν ίχνη κοπής από βαρύ κοπτικό εργαλείο (π.χ. πέλεκυ). Κατά τη συνεργάτιδα της ανασκαφής ζωοαρχαιολόγο δρα Δήμητρα Μυλωνά το συγκεκριμένο οστεολογικό σύνολο αντιπροσωπεύει ένα επεισόδιο κατανάλωσης μεγάλης ποσότητας κρέατος αιγοπροβάτων.
Η διαδικασία περιελάμβανε μαγείρεμα στην ανοιχτή φωτιά μάλλον ή στα κάρβουνα και δηλώνει αφθονία. «Είναι ισχυρός ο συμβολισμός: η ανέγερση του τμήματος του ανακτορικού συγκροτήματος συνοδεύεται από φαγοπότι και μεγάλη κατανάλωση κρέατος. Αντιθέτως, η καταστροφή του ίδιου συγκροτήματος σφραγίζεται από τη μεγάλη θυσία των τουλάχιστον 43 αιγοπροβάτων και αιγάγρων, 2 βοδιών, 4 μικρών χοίρων και της νέας κοπέλας. Η θυσία αυτή ήταν “άγευστος” και προσφέρθηκε εξολοκλήρου στις χθόνιες δυνάμεις».
Η ιστορία του λόφου Καστέλλι αποκαλύπτεται αργά αλλά σταθερά. «Οι ανασκαφές στον λόφο είναι από τις δυσκολότερες στο είδος τους, καθώς τα αλλεπάλληλα ανασκαφικά στρώματα είναι πολυάριθμα, ανάμεσα σε σύγχρονες κατοικίες και άλλες δομές με θέματα στατικότητας», σημειώνει η Μ. Ανδρεαδάκη-Βλαζάκη. «Η έρευνα, όμως, στο συγκεκριμένο σημείο της οδού Κατρέ πολλαπλασιάζει τη δυσκολία, καθώς φέτος έπρεπε να αντιμετωπιστούν και να ανασκαφούν με εξαιρετική προσοχή, στην καρδιά του ρήγματος, στρώματα με πολύ έντονη κλίση από 40% έως 80% (!). Μόνο η εκπληκτική εμπειρία και ικανότητα του ανασκαφικού συνεργείου κατάφερε να φέρει σε πέρας την έρευνα με μεγάλη επιτυχία».
