Μάχες, ναυμαχίες και «Οι Μεγάλες Νίκες» των αρχαίων Ελλήνων

«Οι Μεγάλες Νίκες. Στα Ορια του Μύθου και της Ιστορίας» είναι η νέα περιοδική έκθεση που προετοίμαζε εδώ και πολύ καιρό ειδική ομάδα του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου μαζί με τη διευθύντριά του Μαρία Λαγογιάννη και εγκαινιάστηκε χθες από την υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη.

Ανάμεσα στα 105 αρχαία έργα που έφτασαν από διαφορετικά μουσεία της χώρας βρίσκονται τεκμήρια της πολεμικής εξάρτυσης των Ελλήνων οπλιτών και των Περσών, αφιερώματα των νικητών στα μεγάλα ιερά της αρχαιότητας, όπως το κράνος του Μιλτιάδη, θραύσματα αγγείων, επιγραφές που θυμίζουν γνωστούς και άγνωστους πρωταγωνιστές των ιστορικών γεγονότων, η προτομή του Θεμιστοκλή, που βασίζεται σε ρωμαϊκό αντίγραφο πρωτότυπου έργου του 5ου αι. π.Χ., το οποίο δάνεισε στην Αθήνα το Αρχαιολογικό Μουσείο της Οστιας στη Ρώμη, ομοίωμα αθηναϊκής τριήρους του 5ου αιώνα π.Χ. κ.ά.

Η διοργάνωση εντάσσεται στο πρόγραμμα του εορτασμού για την επέτειο των 2.500 χρόνων από τη Μάχη των Θερμοπυλών και τη Ναυμαχία της Σαλαμίνας καθώς «οι Περσικοί Πόλεμοι αποτελούν σταθμό στην αρχαία ελληνική ιστορία, αφού για πρώτη φορά οι Ελληνες προασπίστηκαν την ελευθερία τους με ενότητα και πλήρη συνείδηση της εθνικής τους ταυτότητας.

Τα ιστορικά γεγονότα που καταγράφονται κατά τις αλλεπάλληλες επιχειρήσεις της περσικής αυτοκρατορίας στον ελλαδικό χώρο (490-479 π.Χ.) αντανακλούν τη σφοδρή σύγκρουση δύο αντιθετικών πολιτικών συστημάτων και την αντιπαράθεση δύο διαφορετικών κοσμοθεωριών… Τα ιστορικά συμβάντα με τις λαμπρές μάχες, τους πρωταγωνιστές, τους θρύλους και τις δοξασίες, και κυρίως τη θρησκεία και το θείο που παρεμβαίνει και τιμωρεί κάθε είδους αυθαιρεσία και αλαζονεία, αναφέρονται αριστουργηματικά στην τραγωδία, την ποίηση και την ιστοριογραφία», σημειώνουν οι διοργανωτές.

Το μουσειολογικό αφήγημα προσπαθεί να μείνει πιστό στις περιγραφές των αρχαίων συγγραφέων, ενώ η επιλογή των αρχαίων έργων στοχεύει στο συναίσθημα του θεατή και στην καλλιέργεια της φαντασίας του.

«Οι φαινομενικά ανέλπιστες και αντίθετες στη λογική των αριθμών θριαμβευτικές στρατιωτικές νίκες των Ελλήνων ανάγονται στο ηθικό τους πλεονέκτημα, στην ανωτερότητα των κινήτρων και στο δίκαιο του σκοπού, που αιτιολογούν επίσης τη συμπαράταξη και καταλυτική συμπαράσταση των θεών. Αλλά και οι ήττες καταξιώνονται στη συνείδηση συγχρόνων και μεταγενεστέρων ως περιφανείς ηθικές νίκες, συνειδητές θυσίες και υπέρτατες εκδηλώσεις συνέπειας, αρετής, πατριωτισμού και ελευθερίας ή ηθικές δοκιμασίες που λειτουργούν καθαρτικά και διδακτικά. Εδώ και 2.500 χρόνια, ο Ελληνισμός και ο δυτικός κόσμος αναγνωρίζουν στη νικηφόρο έκβαση των Περσικών Πολέμων ένα γεγονός που συνέβαλε καθοριστικά στη διάσωση και εμπέδωση του αναδυόμενου τότε πολιτισμού τους, λειτουργώντας καταλυτικά για τη φιλοσοφική, πολιτική και καλλιτεχνική έκρηξη που ακολούθησε εν συνεχεία υπό τη φυσική και πνευματική ηγεσία της αθηναϊκής δημοκρατίας. Η θριαμβευτική νίκη αφ’ ενός διέσωσε τον Ελληνισμό, αφ’ ετέρου κατέστησε αυτά τα πολιτιστικά επιτεύγματα εφικτά», ανέφερε μεταξύ άλλων η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη κατά τα εγκαίνια, η οποία συνεχάρη την ομάδα που επιμελήθηκε την έκθεση για την «εξαιρετική επιστημονική αρτιότητα και επάρκεια… υπό τις δύσκολες συνθήκες εργασίας που δημιουργεί ο κορονοϊός».

Η έκθεση πλαισιώνεται από ψηφιακές προβολές και αποτελείται από οκτώ ενότητες. Οι έξι πρώτες είναι αφιερωμένες σε διαφορετικά επεισόδια και μάχες των Περσικών Πολέμων και παρουσιάζουν την πολεμική εξάρτυση των Ελλήνων οπλιτών και των Περσών, αιχμές βελών από το πεδίο της μάχης των Θερμοπυλών, θραύσματα αγγείων με ίχνη καύσης από την πυρπόληση της Αθήνας από τους Πέρσες κ.ά.

Παράλληλα, μορφές θεών και μυθικών ηρώων πλαισιώνουν την ιστορική αφήγηση και τη διαπλέκουν με τις μυθικές δοξασίες, σύμφωνα με τις οποίες θεοί και θνητοί συνέργησαν για την επίτευξη της ολοκληρωτικής νίκης, βασισμένης στο αξιακό σύστημα του αρχαίου ελληνικού κόσμου. Το εκθεσιακό αφήγημα συμπληρώνουν δύο καταληκτικές ενότητες, στις οποίες παρουσιάζονται ο απόηχος των Περσικών Πολέμων στην εικονιστική τέχνη –αρχαία και σύγχρονη– και η ιδεολογική τους σημασία.

Παράλληλα, στην αίθουσα 21, όπου εκτίθεται το χάλκινο σύμπλεγμα του αλόγου με τον αναβάτη από το Αρτεμίσιο, παρουσιάζονται σε διάλογο μαζί του πέντε αριστουργηματικά αγγεία με παραστάσεις αθλητικών και μουσικών αγώνων, σηματοδοτώντας την αξία της νικηφόρας αγωνιστικής αναμέτρησης, ατομικής και συλλογικής, όχι μόνο στον πόλεμο αλλά και στην ειρήνη. Τα εκθέματα προέρχονται από τις μόνιμες συλλογές του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου και από τα Αρχαιολογικά Μουσεία Αστρους, Θήβας, Ολυμπίας, της Οστιας της Ρώμης και το Μουσείο Κοτσανά Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας.

Tα εγκαίνια πλαισίωσε δραματοποιημένο απόσπασμα από το κείμενο της «Ιστορίας» του Ηροδότου σχετικά με τα γεγονότα που προηγήθηκαν της Ναυμαχίας της Σαλαμίνας. Ερμήνευσε ο ηθοποιός του Εθνικού Θεάτρου Αγγελος Μπούρας. Την έκθεση συνοδεύει επιστημονικός κατάλογος 512 σελίδων με πλούσιο φωτογραφικό υλικό και κείμενα επιστημόνων.

? INFO: ΕΑΜ: 28ης Οκτωβρίου (Πατησίων) 44, τηλ. 213214 4800-4856. Η έκθεση θα είναι ανοιχτή για το κοινό από σήμερα έως 28 Φεβρουαρίου 2021. Ωρες λειτουργίας (θερινό ωράριο ώς 31/10): Τρίτη 13.00-20.00, Τετάρτη-Δευτέρα 08.00-20.00.