«Η Ιστορία είναι μια κακιά μητριά»

Είναι σπουδαίος συγγραφέας, με εκκεντρική πένα, επαναστατικό λόγο και αντιστασιακό βίο. Είναι και ζωγράφος και ποιητής και σκηνοθέτης. Είναι ζωντανός και ζωτικά δημιουργικός. Και έρχεται στη χώρα μας. Και μάλιστα, με εξαιρετική αφορμή: Ο Φερνάντο Αραμπάλ, στα 87 του χρόνια, έρχεται στην Αθήνα για να παραστεί αύριο Κυριακή στην πρεμιέρα της παράστασης «Γράμμα αγάπης», έναν δικό του μονόλογο, που θα παρουσιαστεί στον πολυχώρο Διέλευσις και μάλιστα για πρώτη φορά στην Ελλάδα.

Ο Φερνάντο Αραμπάλ γεννήθηκε το 1932 στο Ισπανικό Μαρόκο. Πολύ νωρίς πήγε στη Γαλλία, όπου ζει έως σήμερα – ακόμη δηλώνει «εξόριστος». Μαζί με τον πρωτοπόρο σκηνοθέτη Αλεχάντρο Γιοντορόφσκι και τον σύγχρονό τους συγγραφέα, σκηνοθέτη, κομίστα και ηθοποιό Ρολάν Τοπόρ δημιούργησαν το 1962 τη λογοτεχνική κολεκτίβα «mouvement panique» («κίνηση πανικού»), στο μεταίχμιο σουρεαλισμού και σάτιρας. Σε αυτό το μεταίχμιο έδρασε καλλιτεχνικά ο Αραμπάλ σε όλη του τη ζωή.

Εζησε τον ισπανικό Εμφύλιο, ο πατέρας του κατηγορήθηκε, φυλακίστηκε και δολοφονήθηκε εξαιτίας των πολιτικών του φρονημάτων – κάτι που τον επηρέασε βαθιά. Αργότερα ο ίδιος συνέγραψε την απαγορευμένη επιστολή προς τον Φράνκο. Ηταν μέλος της σουρεαλιστικής ομάδας του Μπρετόν, φίλος των Γουόρχολ, Νταλί και του δικού μας Φασιανού, καθώς και με τους εκπροσώπους του θεάτρου του παραλόγου Μπέκετ και Ιονέσκο. Ο ίδιος, πολυγραφότατος και πολυμεταφρασμένος, έχει προταθεί για Νόμπελ Λογοτεχνίας. Πάντοτε στα γραπτά του στηλιτεύει τον φασισμό και αμφισβητεί έντονα κάθε «σύστημα».

Με αφορμή την άφιξή του στην Ελλάδα, τον ρωτήσαμε πώς αισθάνεται, ως ο τελευταίος επί της ουσίας εκπρόσωπος μιας εποχής με έντονη επαναστατική δημιουργία, για τους σύγχρονους δημιουργούς που αποφεύγουν τις πολιτικές αναφορές και για το θέατρο: μπορεί άραγε να αποκαλύψει στη σκηνή την αλήθεια που «κρύβεται» επιμελώς από το κοινό;

«Το θέατρο μπορεί να πει αλήθειες, αν όχι Την αλήθεια∙ καθώς υπάρχουν γεγονότα που ενοχλούν ακόμα. Που πονούν ακόμα. Εχω μιλήσει για την Ιστορία, γι’ αυτή την κακιά μητριά (σ.σ. έτσι χαρακτηρίζει πάντα την Ιστορία), που εγκυμονεί πολέμους, εμφύλιους και ανηλεείς, αγενείς συρράξεις. Εγώ προσπάθησα να τα πω γράφοντας. Γράφοντας την ‘‘Guernica’’, το ‘‘Και θα περάσουν χειροπέδες στα λουλούδια’’, το ‘‘Oλα τα αρώματα της Αραβίας’’ και πόσα άλλα. Ολα αυτά τα έγραψα για να υπενθυμίσω γεγονότα. Να μην ξεχαστούν».

Οσο για τους τωρινούς συγγραφείς: «Φοβούνται. Φοβούνται ίσως, μήπως και ξεθάψουν το τσεκούρι του πολέμου, την Ιστορία με το μεγάλο της τσεκούρι, μπας και ξυπνήσουν μισοναρκωμένα οράματα».

Το «Γράμμα αγάπης» του Φερνάντο Αραμπάλ είναι ένας μονόλογος γραμμένος το 1999, βασισμένος στις τραυματικές εμπειρίες των παιδικών χρόνων του συγγραφέα, κατά τον ισπανικό Εμφύλιο. Τότε που δολοφονήθηκε ο πατέρας του, που δυσκολευόταν στη σχέση του με τη μητέρα του. Το «Γράμμα αγάπης» είναι αυτό που λέει ο τίτλος: βασίζεται στην αυθεντική αλληλογραφία του συγγραφέα με τη μητέρα του. Οπως λέει ο ίδιος, «το έργο το ίδιο με ξαναγεννούσε όπως το κουκούτσι του ροδάκινου δημιουργεί τη ζωή».

Το έργο θα ανεβεί σε μετάφραση Νεκτάριου-Γεώργιου Κωνσταντινίδη και σκηνοθεσία Χρυσάνθης Κορνηλίου. Ερμηνεύει η Χάρις Συμεωνίδου. «Η τιμή που μας κάνει να παρευρεθεί στην πρεμιέρα μας είναι τεράστια και τον ευχαριστώ δημόσια», μας λέει η Χ. Συμεωνίδου. «Το έργο αυτό μας αφορά όλους, εφόσον ζήσαμε κι εμείς ως λαός την τραγωδία του Εμφυλίου όπως και οι Ισπανοί. Αφορά όμως και τις σχέσεις μητέρας-γιου, που εδώ κινούνται πραγματικά στην κόψη του ξυραφιού. Η οιδιπόδεια σύγκρουση και η τραγωδία της Ιστορίας εμπλέκονται και αλληλοτροφοδοτούνται καθ’ όλη τη διάρκεια του έργου.

Ενα έργο τόσο πλούσιο σε συνεχείς μεταβάσεις συναισθημάτων και ανατροπές, ώστε να αποτελεί ιδιαίτερη πρόκληση για την ηθοποιό που παρουσιάζει τον μονόλογο της μητέρας του Αραμπάλ. Στις πρόβες, βήμα βήμα αναζητούσαμε, μαζί με τη σκηνοθέτιδα, λεπτομέρειες στην κίνηση, σε συνδυασμό με τον λόγο και μικρά ή μεγαλύτερα ευρήματα, ώστε να αναδειχθεί ο πλούτος του κειμένου. Αυτό ήταν και το πιο δύσκολο σημείο: η μετάβαση μέσα σε κλάσμα δευτερολέπτου από τη γλυκύτητα στη σκληρότητα, από την υποκρισία στην αλήθεια. Αυτό είναι το έργο: ένα τεντωμένο σκοινί συναισθημάτων, ένα ισχυρό, καταγγελτικό κείμενο».

Info: Το «Γράμμα αγάπης» παρουσιάζεται στον πολυχώρο Διέλευσις (Λέσβου 15 και Πόρου, Κυψέλη, τηλ. 2108613739), Κυριακή 18.30 και Δευτέρα 20.30. Εισιτήρια: 12, 10 ευρώ.