Μια «Καινούργια μέρα» για τον Νίκο Χρυσό

Τι κοινό μπορεί να έχουν μια ιστορία για τους άστεγους και τους διώκτες τους, μια αφήγηση για έναν σοσιαλιστή νέο την περίοδο 1917-1920, του οποίου ο μοντερνισμός και το πάθος για τα αυτοκίνητα τον συνδέουν φιλικά με τον βασιλιά, και μια αινιγματική ιστορία για μια συνάντηση όπου είναι ρευστά τα όρια του χρόνου;

Πρόκειται σε αδρές γραμμές για το περιεχόμενο των μυθιστορημάτων που συμπεριλήφθηκαν στη βραχεία λίστα για το Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Οι συγγραφείς και το έργο τους παρουσιάστηκαν την Τρίτη, σε εκδήλωση της Εταιρείας Συγγραφέων (Polis Art Café), στην οποία έχει ανατεθεί η διοργάνωση των διαδικασιών του βραβείου.

Οι Νίκος Χρυσός, Αγης Πετάλας, Δημήτρης Γράψας είχαν την ευκαιρία να ξεδιπλώσουν την αφορμή που τους παρακίνησε να καταπιαστούν με το συγκεκριμένο θέμα τους. Το φετινό βραβείο για την Ελλάδα, όπως ανακοινώθηκε χθες βράδυ από τις Βρυξέλλες, παίρνει ο Νίκος Χρυσός, ενώ παράλληλα βραβεύτηκαν ακόμη 13 συγγραφείς από ισάριθμες χώρες.

■ Μια είδηση προ εικοσαετίας, ότι τέσσερις καλοβαλμένοι νέοι αστικών «καλών» οικογενειών πυρπόλησαν έναν άστεγο που κοιμόταν στο πεζοδρόμιο στο Παρίσι χωρίς λόγο, ήταν το έναυσμα που αποκρυσταλλώθηκε σε ιδέα με την αποκάλυψη της δράσης, καμιά δεκαριά χρόνια αργότερα, της συμμορίας «Η μαγεία του αίματος», την οποία αποτελούσαν πάλι γόνοι πλούσιων οικογενειών που συστηματικά έκαιγαν ζωντανούς τους άστεγους στη Μόσχα.

Αυτές οι σοκαριστικές ειδήσεις είναι η αφετηρία για το μυθιστόρημα του Νίκου Χρυσού «Καινούργια Μέρα» (εκδόσεις Καστανιώτη, 2018), στο οποίο δίνει τον λόγο στους άστεγους και σε όσους τους εχθρεύονται για να μας κάνει να τους δούμε με διαφορετική ματιά. Ενα βιβλίο που δανείζεται την αρχιτεκτονική του από την Καινή Διαθήκη, «που αν και γράφηκε τρεις αιώνες μετά τα περιστατικά που περιγράφει δημιούργησε αυτή την απήχηση…» όπως εξήγησε ο συγγραφέας στην παρουσίαση.

■ Με έμφαση στη γλώσσα και διάχυτη την καυστική ειρωνεία, το βιβλίο του Αγη Πετάλα «Εις την ψυχήν ελπίδα» (εκδόσεις Εστία, 2018) τοποθετείται στην Ελλάδα του 1917-1920, του εθνικού διχασμού, του μεγαλοϊδεατισμού και του Ελευθέριου Βενιζέλου, συμπυκνώνοντας τις ευρωπαϊκές φωνές για τον σοσιαλισμό και τη Ρωσική Επανάσταση αλλά και το αμφίσημο αισθητικό κίνημα του φουτουρισμού που αποθέωσε την τεχνολογία, για να διχαστεί ανάμεσα στη σοσιαλιστική και τη φασιστική εκδοχή του, μεταφέροντας τον απόηχο αυτών των ιδεών στη χώρα μας μέσα από έναν ιδεαλιστή σοσιαλιστή νέο που ακροβατεί στο μεταίχμιο μιας εποχής που αλλάζει.

Παράλληλα, ξετυλίγει και τον γλωσσικό πλούτο της εποχής, από την αρχαΐζουσα καθαρεύουσα μέχρι την καθομιλουμένη και τη λαϊκή γλώσσα, τις συγκρούσεις μεταξύ τους, τη γλώσσα του Τύπου, της πολιτικής μπροσούρας και της συνδικαλιστικής προκήρυξης, εκφράσεις και ιδιωματισμούς που υποδηλώνουν ταξικές και πολιτικές καταγωγές.

■ Ο χρόνος ήταν η κινητήρια δύναμη πίσω από το μυστηριώδες μυθιστόρημα εσωτερικής περιπλάνησης όπου το ρομάντζο συναντά την αστυνομική πλοκή «Η γυναίκα του πρωινού τρένου» (εκδόσεις Καστανιώτη 2018) του Δημήτρη Γράψα. Σε όλες τις μυθολογίες ο χρόνος ταυτίζεται με μια έννοια τιμωρίας, όπως ο Κρόνος λόγου χάρη, παρατήρησε ο συγγραφέας.

Θέλησε να γράψει για τη βίαιη ωρίμανση για πολλούς της γενιάς του, μετά την τυχαία συνάντησή του με έναν συμμαθητή του, που εργαζόταν προσπαθώντας να ολοκληρώσει το μεταπτυχιακό του, και έγινε το όχημα για να σχολιάσει «το καθημερινό μαρτύριο της σπατάλης του χρόνου», με τα γηρατειά σαν τιμωρία. Χρησιμοποίησε τις μεθόδους της επιστήμης του, της φυσικής για να κάνει μια υπόθεση, στήνοντας μια εύκολη στη διήγησή της ιστορία στην οποία όμως χτίζει μια παγίδα.

Ωθηση με μεταφράσεις

Σε νέους λογοτέχνες, που έχουν ήδη ξεδιπλώσει τις δυνατότητές τους, δίνει ώθηση το Ευρωπαϊκό Βραβείο Λογοτεχνίας, που απονέμεται εκ περιτροπής κάθε τρία χρόνια σε συγγραφείς από τις μισές χώρες της Ε.Ε. και καθιερώθηκε το 2009 προκειμένου όχι μόνο να αναδειχθεί η ποικιλόμορφη δημιουργικότητα της Ευρώπης στον χώρο της πεζογραφίας αλλά και να προωθηθεί ο διαπολιτισμικός διάλογος στη λογοτεχνία ξεπερνώντας εθνικά και γλωσσικά σύνορα, καθώς τα βραβευμένα έργα μεταφράζονται σε άλλες γλώσσες.

Τους τρεις φετινούς υποψηφίους, τα έργα των οποίων επιλέχθηκαν ανάμεσα σε 135 βιβλία συγγραφέων -γεγονός που μαρτυρά τον πλούτο της λογοτεχνικής παραγωγής στη χώρα μας-, παρουσίασαν στην εκδήλωση της Εταιρείας Συγγραφέων τα μέλη της κριτικής επιτροπής: Λιάνα Σακελλίου, ποιήτρια, καθηγήτρια Αμερικανικής Φιλολογίας και Δημιουργικής Γραφής στο ΕΚΠΑ, μέλος Δ.Σ. της Εταιρείας Συγγραφέων και πρόεδρος της επιτροπής, Αθηνά Σοκόλη, φιλόλογος και εκδότρια του ομώνυμου εκδοτικού οίκου, Ερασμία-Λουίζα Σταυροπούλου, ομότιμη καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας του ΕΚΠΑ και συνδιευθύντρια του περιοδικού «Θέματα Λογοτεχνίας».

Στο παρελθόν, για το έργο τους έχουν βραβευτεί από την Ελλάδα οι Κώστας Χατζηαντωνίου (2011), Μάκης Τσίτος (2014) και Κάλλια Παπαδάκη (2017), ενώ από το 2009 έως το 2017 το βραβείο έχει απονεμηθεί συνολικά σε 106 συγγραφείς από 35 χώρες.