Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ενός κακού μύρια έπονται
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ενός κακού μύρια έπονται

  • A-
  • A+
Τα νέα έργα διαμόρφωσης της παραλιακής στον Φαληρικό όρμο θα υψώσουν ακόμα περισσότερο το ανάχωμα-τείχος μπροστά από την πόλη, δίχως να αποκατασταθεί η λειτουργική και οπτική επαφή με τη θάλασσα.

Οταν θέλεις να κατέβεις στον Πειραιά από την παραλιακή, θα κινηθείς σίγουρα στην υπερυψωμένη λεωφόρο που βρίσκεται μπροστά από τις Τζιτζιφιές. Αυτό το ακατανόητο καταστρεπτικό ανάχωμα που κατασκευάστηκε επί χούντας πάνω στην αμμουδιά του φαληρικού όρμου, αποκόπτοντας όλες τις γειτονιές της περιοχής από τη θάλασσα.

Κινείσαι με ταχύτητα ακολουθώντας τη συνεχή ροή των αυτοκινήτων, περνώντας κάτω από γέφυρες, αλλά και πάνω από τις εκβολές των δύο πάλαι ποτέ όμορφων ποταμών του Λεκανοπεδίου. Δεν αντιλαμβάνεσαι τίποτε όμως.

Η λεωφόρος και οι εκτεταμένες επιχώσεις έχουν καλύψει τα πάντα, σαν ένα σάβανο που σκέπασε και αλλοίωσε οριστικά όχι μόνον το τοπίο, αλλά και ό,τι είχε απομείνει από την ιστορική μνήμη της περιοχής. Και επιπλέον: δημιούργησε τεράστια προβλήματα στην ευρύτερη περιοχή με έντονα πλημμυρικά φαινόμενα, αφού είχε πια εμποδιστεί η ελεύθερη απορροή των όμβριων υδάτων προς τη θάλασσα.

Προχτές βρέθηκα πάλι εκεί, ακολουθώντας ένα μακρόσυρτο μποτιλιάρισμα λόγω των έργων που γίνονται για ακόμη μία φορά στην πολύπαθη παραλιακή ζώνη. Τα αυτοκίνητα σχημάτιζαν ουρές σταματημένες που κάθε τόσο κινούνταν με αργούς ρυθμούς. Κοίταζα έξω - τώρα μου δινόταν η ευκαιρία να παρατηρήσω με ασφάλεια τριγύρω. Δεξιά η πόλη - ένα συνεχές αδιαπέραστο τείχος ψηλών κτιρίων το ένα κολλητά στο άλλο και αριστερά, στο βάθος, η θάλασσα, με τη γνώριμη κορυφογραμμή της Αίγινας ακόμη μακρύτερα.

Ασυναίσθητα το μυαλό μου ταξίδεψε στο παρελθόν. Πριν από πολλά χρόνια, τότε που ο όμορφος Φαληρικός όρμος έστεκε ανέπαφος από τις βίαιες και τεράστιας κλίμακας εγκληματικές επεμβάσεις στο φυσικό ανάγλυφο, οι οποίες άλλαξαν μια για πάντα τα χαρακτηριστικά του.

Σαν σε όνειρο ξεδιπλώνονταν μπροστά μου οι εικόνες ενός άλλου τοπίου· ενός αστικού παραθαλάσσιου τοπίου που κάποτε υπήρξε εδώ και έχει πια οριστικά βυθιστεί στη λήθη. Ο δρόμος στενός, πέρναγε δίπλα από τα σπίτια και τη θάλασσα ακολουθώντας την ανοιχτή καμπύλη της ακτογραμμής. Στη συμβολή με τη λεωφόρο Συγγρού, μπροστά από τον Ιππόδρομο, υπήρχε ο χαρακτηριστικός κυκλικός κόμβος που οδηγούσε προς το κέντρο της Αθήνας.

Θυμάμαι ακόμα την εικόνα. Μια μεγάλη αμμουδιά που συνέχιζε σε μια θάλασσα αβαθή. Ο κόσμος περπατούσε δεκάδες μέτρα με το νερό να φτάνει στα γόνατα, έως ότου φτάσει μακριά από την ακτή και βυθιστεί ολόκληρος στη θάλασσα. Τα πρωινά έβλεπες ψαράδες με σηκωμένα τα παντελόνια να περπατάνε μέσα στο νερό και κάθε τόσο να σκύβουν και να βγάζουν σωλήνες - τα μακρόστενα αυτά κοχύλια που βρίσκονταν χωμένα μέσα στην άμμο και αποτελούν ιδανικό δόλωμα για το ψάρεμα.

Η μυρωδιά και η αλμύρα της θάλασσας, αλλά και το δροσερό αεράκι σε συντρόφευαν σε όλη τη διαδρομή, ενώ όταν είχε ισχυρό νοτιά και τα κύματα έσκαγαν πάνω στην ακτή, το νερό έλουζε ανθρώπους και οχήματα. Πάνω στον δρόμο μικρά σπίτια με αυλές διαμόρφωναν το παραλιακό μέτωπο, ενώ στις Τζιτζιφιές συναντούσες κάθε τόσο κέντρα διασκέδασης, λαϊκά μαγαζιά και ταβέρνες. Σε ακόμη παλιότερες εποχές, όπως έχει απαθανατιστεί σε παλιές φωτογραφίες, στενόμακρες εξέδρες, η μία δίπλα στην άλλη, εισχωρούσαν βαθιά μέσα στη θάλασσα, σαν γέφυρες που έμοιαζαν να μην έχουν τέλος.

«Ο,τι κάποτε είδαμε, ακούσαμε, δοκιμάσαμε, μάθαμε, δεν είναι οριστικά χαμένο, αλλά επιζεί, εφόσον μπορούμε να το ανακαλέσουμε και να το αναγνωρίσουμε. (…) Ισως εδώ να βρίσκεται η βαθειά αλήθεια της ελληνικής αναμνήσεως: το να αναζητάς είναι να ελπίζεις να ξαναβρείς» υποστηρίζει ο Paul Ricceur («Η μνήμη, η ιστορία, η λήθη», Ινδικτος, Αθήνα 2013). Στην περίπτωση του Φαληρικού Δέλτα όμως, μόνο η μνήμη μάς συνδέει με το παρελθόν του, ενώ η ελπίδα να το ξαναβρούμε έχει πια χαθεί.

Τώρα, τα νέα έργα διαμόρφωσης της παραλιακής, κατά πώς φαίνεται, θα υψώσουν ακόμη περισσότερο το ανάχωμα-τείχος μπροστά από την πόλη. Η λεγόμενη «υπογειοποίηση» της λεωφόρου γίνεται πάνω από τις κοίτες του Ιλισού και του Κηφισού, με αποτέλεσμα το τελικό ύψος του «εγκιβωτισμού» να ξεπερνά για αρκετά μέτρα ακόμη και τη στάθμη του υφιστάμενου δρόμου.

Θα περίμενε κανείς μια πιο γενναία λύση πραγματικής υπογειοποίησης της λεωφόρου, κάτω από τα δύο ποτάμια, έτσι ώστε να αποκαταστήσει ουσιαστικά τη λειτουργική και οπτική επαφή της πόλης με τη θάλασσα και όχι μέσω ενός αφύσικου τεχνητού πρανούς-πάρκου, όπως αυτό που πάει να δημιουργηθεί τώρα επιτείνοντας το πρόβλημα.

Φυσικά ένα τέτοιο τεχνικό έργο θα απαιτούσε πολλαπλάσια κεφάλαια και αντιμετώπιση πολλών κατασκευαστικών δυσκολιών, αλλά δεν αξίζει κάτι τέτοιο όταν πρόκειται για έργα μείζονος δημοσίου συμφέροντος; Εργα που αφορούν όχι μόνο το δικό μας παρόν, αλλά και εκείνο των μελλοντικών γενεών;

Η κόρνα του αυτοκινήτου πίσω μου με ξύπνησε από την ονειροπόλησή μου και με ξανάφερε απότομα στο σήμερα. Η πομπή των αυτοκινήτων είχε ξεκινήσει κι εγώ είχα μείνει πίσω βυθισμένος στις αναμνήσεις μου, από μια Αθήνα που έχει πια χαθεί παντοτινά. Μια Αθήνα που σε διάστημα λιγότερο από 50 χρόνια γιγαντώθηκε υπέρμετρα, αλλάζοντας δραματικά. Εβαλα πρώτη και ξεκίνησα βιαστικά ακολουθώντας την ουρά μπροστά μου για τον Πειραιά.

*Αρχιτέκτων, καθηγητής Σχολής Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ

ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ
Εγκώμιον βοτσάλου
Χιλιάδες πέτρινα αυγά απλωμένα στην ακροθαλασσιά ασπροβολάνε κάτω από τον λαμπερό ήλιο. Πειστήρια ότι κι εμείς ζήσαμε πάνω σε τούτο το τεράστιο βότσαλο που το λέμε Γαία και ταξιδεύει στριφογυρνώντας μέσα στην...
Εγκώμιον βοτσάλου
ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ
Πλάτωνας στους πέντε ανέμους
Την Κυριακή το μεσημέρι η θαλαμηγός του συλλέκτη Δάκη Ιωάννου κατέπλευσε στο λιμάνι της Υδρας προκαλώντας για πολλοστή φορά ποικίλα σχόλια καθώς την εξωτερική της όψη, με γεωμετρικά σχέδια και ποπ χρώματα,...
Πλάτωνας στους πέντε ανέμους
ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ
Η αρχιτεκτονική ως εικόνα και η εικόνα ως αρχιτεκτονική
Στην εποχή μας η φωτογραφία στο κινητό ή στην οθόνη του υπολογιστή έχει υποκαταστήσει τη φυσική παρουσία. Η εικονική παράσταση του αρχιτεκτονικού έργου συχνά έρχεται να υποκαταστήσει την ύπαρξή του στον χώρο...
Η αρχιτεκτονική ως εικόνα και η εικόνα ως αρχιτεκτονική
ART - ΝΕΑ
Ο Ελληνας αρχιτέκτονας του Bauhaus
Το εμβληματικό κτίριο του Ωδείου Αθηνών, το οποίο συγκαταλέγεται στα 100 έργα που αντιπροσωπεύουν την ελληνική αρχιτεκτονική στον 20ό αιώνα και φέρει την υπογραφή του Ιωάννη Δεσποτόπουλου, θα φιλοξενεί από την...
Ο Ελληνας αρχιτέκτονας του Bauhaus
ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ
Η Γερά της Τήλου
Λίγο πιο έξω από τα Λιβάδια, το λιμάνι της Τήλου, κι αφού ανηφορίσεις στο ξωκλήσι του Αϊ-Γιάννη, ξεκινάει ένα από τα πιο όμορφα μονοπάτια του νησιού. Χτισμένο παστρικά με μεγάλες πέτρες, το τμήμα προς την...
Η Γερά της Τήλου
ART - ΝΕΑ
Αρχιτεκτονική που νικάει τον φόβο
Ο φόβος ως παράγοντας καταστολής στην καθημερινότητα αλλά ως στοιχείο δημιουργίας στην αρχιτεκτονική και την τέχνη είναι το βασικό θέμα στο φετινό Citylab, που έφτασε στην 8η χρονιά και φιλοξενείται στην...
Αρχιτεκτονική που νικάει τον φόβο

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας