Αέρας κοπανιστός ο χρόνος, καθοριζόμενος απλώς από τη βιολογική ύπαρξη του καθενός. Πώς θα τα έβγαζαν πέρα οι κοινωνίες χωρίς τα ημερολόγια, τα ρολόγια και οτιδήποτε μετράει τη γέννηση έως τον θάνατο;
Νόημα ή μέτρον του χρόνου, ουχ υπόστασιν, έλεγε εδώ και δυόμισι χιλιετίες ο εξαιρετικός Σοφιστής Αντιφών, ο χρόνος δηλαδή είναι διανόημα ή μέτρο κι όχι οντότητα – πλάσμα της νοητικής δύναμης του ανθρώπου χωρίς πραγματικό αντίκρισμα.
Ο μεγάλος ελληνιστής W.K. Guthrie σημειώνει κάπου ότι αυτός ο έξοχος ορισμός του χρόνου, που είναι και ο αρχαιότερος, δεν έχει προσεχτεί δεόντως. Τι σημασία έχει όμως πια; Ολα έχουν πάρει τον δρόμο τους, είτε στρεβλός είναι τούτος ο δρόμος είτε ο αναπόφευκτος – τα όρια του ανθρώπου.
Είναι εν τούτοις ελκυστική η φυλάκιση του χρόνου (ως προϊόντος επινόησης) σε δευτερόλεπτα (!), λεπτά, ώρες, ημέρες, μήνες, αιώνες, χιλιετίες και πάει λέγοντας. Τι θα κάναμε αλήθεια χωρίς μέτρηση των στιγμών και της εξακτίνωσής τους; Ηλιοστάσια, εποχές, γιορτές· τι άλλο είναι από την προσπάθεια όλων να ξεκουραστούν, να νοηματοδοτηθούν, να τα βγάλουν πέρα;
Μακάριοι -ίσως- όσοι ποτέ δεν γεννήθηκαν· άλλο τόσο τυχεροί (;) αυτοί που υπάρχουμε, βλέπουμε, θαυμάζουμε, πονάμε, ανοητεύουμε και λοιπά.
Δεν είναι χρήμα βεβαίως ο χρόνος, μήτε εκμετάλλευση ευκαιριών, απλώς πρέπει να τον προλαβαίνουμε, όπως φρονούσε άλλος μέγας Σοφιστής, ο εκ Λεοντίνων Γοργίας (καιρός – ευκαιρία – timing!). Τι μένει σε όλους εάν εξαιρεθούν οι προσπάθειες να κυριαρχήσει ο καθείς στον τομέα δραστηριοτήτων του;
Τίποτα άλλο παρά η αγάπη – όλα τα άλλα είναι για κείνους που περνάνε τη ζωή στο ντούκου, ελπίζοντας ότι θα ‘ρθει η στιγμή που θα πιάσουν καλό χαρτί και θα παίξουν τα ρέστα τους. Κούνια που τους κούναγε.
Η ζωή είναι εδώ, στο κάθε παιχνίδι, στην κάθε στιγμή· ο χρόνος παραμένει μια αρλούμπα που, όμως, ταλαιπωρεί την ανθρωπότητα και τους φιλόσοφους. Ο χρόνος είναι το σώμα μας, τι δεν καταλαβαίνουμε; Ωσπου να το χάσουμε – όμως το θέλουμε να σπαρταρά, να δίνεται, να ασπαίρει, να χορεύει, να είναι υγιές, όση αρτιμέλεια κι αν κατέχει…
Το μόνο γελαστό ζώο είναι ο άνθρωπος, εν τούτοις έχει ξεχάσει σχεδόν να γελάει (τι κρίμα) ώστε να ακουστεί το γέλιο του στα πέρατα του σύμπαντος (δεν είναι υπερβολή), να προκαλέσει ταρακουνήματα στο βάθος των σπλάγχνων, να εκστασιαστούν -ώστε- άπαντες.
Γελώντας ο άνθρωπος κατακτά και το παιχνίδι – και αυτό πάλι είναι ο χρόνος: ένα παιδί που παίζει ζάρια, που βασιλεύει στην ανθρωπότητα· ο χρόνος δεν είναι τα εγκλήματα και η φρίκη αλλά ο χορός, ο έρωτας, το ταξίδι, το παιχνίδι, η ποίηση. Υπάρχουν αυτά σήμερα; Ε, εάν δεν υπάρχουν ας αρχίσουμε να τα ανακαλύπτουμε, να τα «κατασκευάζουμε» διότι άνευ τούτων ουδέν υποφερτόν εν ανθρώποις.
Το σώμα λοιπόν, που τόσο βεβήλωσε ο χριστιανισμός, μην ξεχνιόμαστε, είναι το μόνο ικανό να ρυθμίσει και αριθμήσει τον χρόνο – όλα τα άλλα είναι για αργόσχολους αλλά και τους ιστορικούς. Ιστορικός χρόνος, συμπαντικός χρόνος κ.ο.κ. και καλά ξεμπερδέματα. Καταλαβαίνουμε τον χρόνο – πόνο, αλλά ώς εκεί. Τέλος πάντων εκεί φτάνει και η ανθρώπινη νόηση – ή μήπως όχι; Ημερολογιακοί όντες (έχοντες καταντήσει έτσι) ευχόμαστε χρόνια πολλά, χρόνια καλά έστω.
