Για τα ένστικτα του λαού

To έχω ξανασημειώσει (Μέτερλινκ, «Αφορισμοί», εκδόσεις Στιγμή): «Καμία κυβέρνηση δεν θα είναι ποτέ καλή, διότι ο μαζοποιημένος άνθρωπος είναι ένα τόσο ηλίθιο ζώο, που δεν αφήνεται να καθοδηγηθεί από τους νοήμονες. Από την άλλη πλευρά, η Ιστορία μάς μαθαίνει πως και το καλύτερο καθεστώς, μετά από κάποιο καιρό, διά της ενδόσμωσης, γίνεται τόσο ηλίθιο όσο και η μάζα την οποία οδηγεί στις καταστροφές».

Ζόρικα λόγια, που απογοητεύουν τους κοινούς θνητούς – ηλίθιοι εξουσιαζόμενοι και εξουσιαστές· και πώς να το αντιμετωπίσεις; Η Ιστορία είναι μαρτυριάρα, όσο υποκειμενικά κι αν έχει καταγραφεί. Αλλά τι να πούμε και για τούτο; «Ολοι οι λαοί οδηγήθηκαν και οδηγούνται από μυαλά δεύτερης κατηγορίας. Και δεν εννοώ τους βασιλιάδες ή τους δικτάτορες που πάντοτε είναι ανώτεροι από τα κοινοβούλια.

Τα πιο οξυδερκή πνεύματα προσπαθούν να αντιδράσουν και αγωνίζονται να κραυγάσουν “εν τη ερήμω”, αλλά, αποδυναμωμένοι από το πλήθος, υφίστανται μαζί με τους άλλους τις δυστυχίες τις οποίες προέβλεψαν και προείπαν. Ετσι γινόταν, έτσι γίνεται και, πιθανότατα, έτσι θα γίνεται πάντα.

»Μη λέτε ότι το ένστικτο ενός λαού δεν απατάται. Απατάται πάντοτε, διότι το απατούν πάντοτε. Και, φυσικά, πηγαίνει πάντοτε προς ό,τι το απατά. Αυτό το ένστικτο είναι διαμορφωμένο μόνο από την άγνοια και όχι, όπως το ένστικτο των ζώων, από τη νοημοσύνη της φύσης, που ενεργεί για λογαριασμό του ζώου και που σπάνια χάνει τον δρόμο της».

Επιμένω στον νομπελίστα Βέλγο διότι οι κρίσεις και παρατηρήσεις του φτάνουν στο κέντρο των προβλημάτων που δημιουργούνται στις σχέσεις κοινωνίας – εξουσίας και δεν μασάει τα λόγια του. Ξιφήρης και παρεμβατικός, αλλά με τόση αγάπη για το αδαήμον πλήθος, απευθύνεται και στην αδράνεια της κοινωνίας και στον αυταρχισμό των εξουσιών. Με τον τρόπο του μάς καλεί να αντισταθούμε, να τινάξουμε τα δεσμά και τα σκοτάδια της άγνοιας και να μην επηρεαζόμαστε από τα παχιά λόγια α-νοήτων μεν επιτηδείων δε – να μην πάμε σαν πρόβατα στη σφαγή (μας).

Υποκειμενικές οι κρίσεις του, θα πουν μερικοί· ναι, αλλά τόσο καίριες. Η απαισιοδοξία του είναι μεν καρπός έρευνας αλλά ταυτόχρονα μεταδίδει αισιοδοξία, σ’ εκείνους τουλάχιστον που διαβάζουν πίσω από τις κοινές αράδες.