Αν όχι κατάληψη, τι;

Πλήθος σχολείων εξακολουθεί να τελεί υπό κατάληψη, ως μέσο αντίδρασης των μαθητών στη λειτουργία του «Νέου Λυκείου», αλλά και ως γενικότερη διαμαρτυρία για την κατάσταση που επικρατεί στην εκπαίδευση και κατ’ επέκταση στην κοινωνία. Οι καταλήψεις σχολείων δεν είναι ίδιον της εποχής της «κρίσης», δυστυχώς η κατάχρηση αυτού του έσχατου μέτρου τις τελευταίες δεκαετίες, το κατέστησε ανενεργό και ακίνδυνο.

Σχεδόν κάθε φθινόπωρο τα προηγούμενα χρόνια, διάφορες σχολικές μονάδες ανά την επικράτεια καταλαμβάνονταν από τους μαθητές με προσχηματικά κι επουσιώδη αιτήματα, λίγο πολύ ως θεσμός, ενίοτε ως χαβαλές ή ως αφορμή για να χαθεί μάθημα και σπανιότατα για λόγους επαρκείς. Eτσι, σήμερα που πρώτη φορά υπάρχουν τόσοι λόγοι και αφορμές για ξεσηκωμό και καθολική αντίδραση, η πεπατημένη των καταλήψεων έχει πλέον τόσο απαξιωθεί και ενταχθεί στην κανονικότητα της σχολικής ζωής, που δεν μπορεί καμιά ουσιαστική πίεση να ασκήσει.

Ποιος θα μπορούσε, όμως, να είναι ένας ρηξικέλευθος τρόπος αντίδρασης που να προκαλέσει εξελίξεις; Μια κατάληψη που κρατά τα σχολειά κλειστά και τους ανθρώπους της εκπαίδευσης (μαθητές, καθηγητές, γονείς) ανενεργούς και μακριά από τη διαδικασία της γνώσης, της μόρφωσης και, τελικά, της αυτοπραγμάτωσης, είναι στείρα και άγονη, σχεδόν αυτοκαταστροφική για όσους την επιλέγουν.

Βούτυρο στο ψωμί όσων επιβουλεύονται την πραγματική παιδεία και έχουν μετατρέψει το σχολείο, ειδικά το Λύκειο, σε κέντρο προετοιμασίας πανελλαδικών εξετάσεων, σε κάτεργο της εξειδίκευσης και της αποσπασματικής ημιμάθειας, σε βασανιστήριο εφηβικών μυαλών και ψυχών, σε μονάδα συμμόρφωσης και ομογενοποίησης προσωπικοτήτων και σε μέσο ταξικής επικράτησης και, εντέλει, κοινωνικής καταπίεσης. Το κλειστό σχολειό δεν φοβίζει το σύστημα, αντίθετα, το οπλίζει ώστε να διαιωνίσει την εξουσία του μέσω του κλασικού «διαίρει και βασίλευε».

Μια κατάληψη με ανοιχτά σχολειά, αυτή θα μπορούσε να είναι μια αντιπρόταση. Με σχολειά στα οποία θα γίνει μάθημα εκτός αναλυτικού προγράμματος σπουδών του υπουργείου, που ο καθηγητής θα είναι ελεύθερος ν’ ανοίξει στα παιδιά του παράθυρα στον κόσμο, μακριά από τη σπάθη του Σχολικού Συμβούλου και τις απειλές για να «βγάλει την ύλη». Σχολειά στα οποία οι ίδιοι οι μαθητές θα καθορίζουν τις ανάγκες τους και θα ζητούν την πλήρωσή τους, σχολειά ανοιχτά στην κοινωνία και τους ανθρώπους της τέχνης, του πνεύματος αλλά και σε ανθρώπους πρακτικούς κάθε ειδικότητας, που θα συμμετέχουν σε εκπαιδευτικά σεμινάρια.

Σχολειά ανοιχτά στη γνώση και όχι στην αποστήθιση, με πρόγραμμα διαμορφωμένο από κοινού από μαθητές, καθηγητές και συλλόγους γονέων. Σχολειά ολοήμερα με ενισχυτική διδασκαλία, με την κοινωνία δίπλα και συμμέτοχη.

Μια γενική αυτονόμηση των σχολικών μονάδων από τις εντολές και τα διατάγματα του υπουργείου, αυτό θα προκαλούσε αίσθηση και ρήξη. Αυτά τα διατάγματα κι αυτά τα σχέδια, άλλωστε, θέλουμε ν’ αντιστρατευτούμε. Σχολειά της κοινωνίας. Προϋποθέτει, φυσικά, ευρύτατη κοινωνική συνεννόηση, υψηλή αλληλεγγύη στους εκπαιδευτικούς που, μοιραία, θα βρεθούν στο στόχαστρο, ισχυρή θέληση και διάθεση για μεγάλες θυσίες. Σχολειά που θα φέρουν την ανατροπή και το αλλιώτικο αύριο. Δύσκολο κι επίπονο; Αναμφισβήτητα. Ονειροπόλο; Ενδεχομένως. Ουτοπικό; Βεβαιότατα. Αλλά η ουτοπία του σήμερα είναι η πραγματικότητα του αύριο.