Ευρωπαϊκή Ενωση όπως… Σοβιετική Ενωση;

Ενα από τα πιο αντιπαθητικά χαρακτηριστικά της Σοβιετικής Ενωσης και ανάλογων καθεστώτων του «υπαρκτού σοσιαλισμού» ήταν η απαγόρευση εξόδου από τη χώρα που επέβαλλαν στους κατοίκους τους. Για να μπορέσεις να ταξιδέψεις έξω από τη χώρα θα έπρεπε είτε να ανήκεις στην κομματική «νομενκλατούρα» που ήλεγχε τα πάντα στη χώρα είτε να απολαμβάνεις την εμπιστοσύνη της. Ακόμη και αυτοί στους οποίους επιτρεπόταν το ταξίδι βρίσκονταν κάτω από αυστηρή παρακολούθηση. Οι απαγορεύσεις ταξιδιών ήταν λοιπόν ένα από τα πιο σημαντικά χαρακτηριστικά του λεγόμενου Σιδηρού Παραπετάσματος που χώριζε τις δυτικές Δημοκρατίες από την Ανατολική Ευρώπη.

Σήμερα το Σιδηρούν Παραπέτασμα ξαναχτίζεται. Ομως αυτή τη φορά από την πλευρά της Δυτικής Ευρώπης. Αν και τα θύματα παραμένουν εν πολλοίς τα ίδια. Οι κάτοικοι της Ρωσίας, στους οποίους γενικά και αδιακρίτως θα απαγορευτεί η άδεια εισόδου στη Δύση – σύμφωνα τουλάχιστον με την πρόταση που έχουν υποβάλει οι κυβερνήσεις της Εσθονίας και της Φινλανδίας.

Υπάρχει φυσικά μία ουσιαστική διαφορά μεταξύ των απαγορεύσεων που επέβαλλε η ΕΣΣΔ στην εποχή της και αυτής που επιχειρεί να επιβάλει η Ευρωπαϊκή Ενωση.

Στην πρώτη περίπτωση οι απαγορεύσεις είχαν έναν πρακτικό λόγο. Οι ανατολικές νομενκλατούρες δεν ήθελαν να δουν οι υπήκοοί τους ότι η δυτική πραγματικότητα απείχε παρασάγγας από τα ψέματα με τα οποία τους έτρεφαν καθημερινά. Φοβόνταν ότι αν οι πολίτες των χωρών τους διαπίστωναν πόσο ευημερούσες ήταν οι δυτικές κοινωνίες σε σχέση με τον «κομμουνιστικό παράδεισο», αυτό θα υπονόμευε σοβαρά την εμπιστοσύνη που είχαν οι Σοβιετικοί πολίτες για το σύστημα και κατά συνέπεια θα υπονόμευε και τη δική τους εξουσία.

Ομως οι απαγορεύσεις που ετοιμάζεται να επιβάλει η ευρωπαϊκή νομενκλατούρα στις επισκέψεις των Ρώσων πολιτών δεν έχουν πρακτικούς αλλά ηθικούς στόχους. Βασίζονται στην ανατριχιαστική αντίληψη της «συλλογικής ευθύνης» που ταυτίζει την ηθική ευθύνη των πράξεων ενός κράτους με την ευθύνη των υπηκόων του.

Την άποψη περί συλλογικής ευθύνης διατύπωσε απερίφραστα σε συνέντευξή του στην Washington Post ο Ουκρανός Ζελένσκι, που άλλωστε είναι ο πρωτεργάτης του κινήματος να απαγορευτούν τα ταξίδια των Ρώσων στη Δύση. «Οι Ρώσοι», είπε, «θα πρέπει να αναγκαστούν να ζήσουν στον δικό τους κόσμο μέχρι να αλλάξουν απόψεις… Ολόκληρος ο λαός δεν μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνος, έτσι δεν είναι; Μπορεί. Ο λαός επέλεξε την κυβέρνηση και δεν την πολεμούν, δεν αντιλέγουν, δεν φωνάζουν».

Eίναι εκπληκτική η έλλειψη αντίδρασης στην Ευρώπη για αυτές τις εξωφρενικές προτάσεις. Φαντάζεστε τι σάλο θα είχε προκαλέσει μια πρόταση, π.χ., να απαγορευτεί η έξοδος από τη χώρα τους στους Αμερικανούς και Αγγλους υπηκόους λόγω της παράνομης και αιματηρής εισβολής στο Ιράκ; Φαντάζεστε τι αντίδραση θα είχε προκληθεί αν κάποιος πολιτικός ηγέτης είχε στην ουσία ζητήσει τη συλλογική τιμωρία όλων των Αμερικανών και Αγγλων πολιτών για την παράνομη ενέργεια των κυβερνήσεών τους;

Αλλά πέρα και από την ηθικά απαράδεκτη φιλοσοφία περί συλλογικής ευθύνης που ενέχει η πρόταση για την απαγόρευση των ταξιδιών σε όλους τους Ρώσους, επίσης η πρόταση είναι στην ουσία βλακώδης και θα φέρει, όπως και οι εμπορικές κυρώσεις, τα αντίθετα των επιδιωκομένων αποτελέσματα, δηλαδή θα ενισχύσει τον Βλαντίμιρ Πούτιν. Ταξιδεύοντας έξω από τη χώρα τους οι Ρώσοι πολίτες θα είχαν τη δυνατότητα να έρθουν σε επαφή και με το «αφήγημα» της άλλης πλευράς και να επηρεαστούν από αυτό. Αν περάσει το μέτρο της απαγόρευσης θα στερηθούν αυτή τη δυνατότητα και θα αναγκαστούν να χρησιμοποιούν ως πηγές πληροφόρησης μόνο τις ελεγχόμενες από το ρωσικό κράτος πηγές.

Κάτι που ασφαλώς θα τους φέρει πλησιέστερα στη ρωσική ηγεσία και θα επιβεβαιώσει την ευρύτατα διαδεδομένη στη Ρωσία σήμερα αντίληψη ότι στη Δύση επικρατεί ένα αντιρωσικό παραλήρημα που τελικό στόχο έχει τη διάλυση/καταστροφή της Ρωσίας.