Αποκούμπι

Να λοιπόν που η Ελλάδα, εκτός από ένα φέρετρο, όπως έγινε επί Κατοχής στην κηδεία του ποιητή Κωστή Παλαμά, μπορεί να ακουμπήσει και σε μερικές ασπρόμαυρες φωτογραφίες. Ο «γερο-Παλαμάς» πέθανε στις 27 Φεβρουαρίου 1943 και η είδηση του θανάτου του κυκλοφόρησε αστραπιαία στην κατοχική Αθήνα, «όχι χωρίς κάποιο στοιχείο έκπληξης, αφού είχαμε ξεχάσει ότι ήταν θνητός», όπως ειπώθηκε από συγκαιρινούς του. Και την επόμενη μέρα, 28 Φεβρουαρίου 1943, πλήθος μέγα στην εξόδιο ακολουθία, αλλά και «επίσημοι», πρώτος και καλύτερος ο δοτός πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Λογοθετόπουλος. Η παρουσία των «επισήμων» απέτρεψε τη μετατροπή της κηδείας του Παλαμά σε πατριωτικό ξέσπασμα.

Αλλά, ακόμα και αν δεν έγινε αυτό, έγιναν άλλα υψηλότατου συμβολισμού. Οπως το ποίημα-επικήδειος του Αγγελου Σικελιανού που αποτύπωνε το γενικό αίσθημα: «Σ’ αυτό το φέρετρο ακουμπά η Ελλάδα». Στα μέσα της Κατοχής, ο λαός συγκινείται και κινητοποιείται, βρίσκει αποκούμπι στο φέρετρο του ποιητή, σ’ αυτό το φέρετρο που σήκωσαν στους ώμους τους ο Σικελιανός, ο Σπύρος Μελάς και κάποιοι νεότεροι. Κι όταν επιχειρήθηκε να κατατεθεί στεφάνι από αντιπρόσωπο των κατακτητών, ο ποιητής Γιώργος Κατσίμπαλης, αυτός ο πανύψηλος γίγαντας που αποτελεί την κεντρική φιγούρα στο έμπλεο λυρισμού ταξιδιωτικό βιβλίο «Ο Κολοσσός του Μαρουσιού», βιβλίο-ύμνο και σηματοδότη της ιστορικότητας και της πνευματικότητας του ελληνικού τοπίου όπως αυτά εσωτερικεύθηκαν από τον Αμερικανό συγγραφέα Χένρι Μίλερ, ο Κατσίμπαλης λοιπόν, άρχισε να τραγουδά τον Εθνικό Υμνο, με όλους να ακολουθούν στη συνέχεια – «δειλά στην αρχή, αλλά με φωνή μυριόστομη που κατέκτησε όλο το πλήθος», όπως περιγράφει ο Κωνσταντίνος Τσάτσος.

Στα ογδόντα και πλέον χρόνια που μεσολάβησαν από τότε, δεν ήταν λίγες οι περιστάσεις που ο λαός δοκιμάστηκε και χρειάστηκε να αναζητήσει στηρίγματα. Και να που, εντελώς απροσδόκητα, οι φωτογραφίες των 200 εκτελεσθέντων της Καισαριανής ξεπερνούν τον χρόνο και έρχονται να μας υπενθυμίσουν αυτό που διάφορα κέντρα έχουν βαλθεί να μας κάνουν να ξεχάσουμε: ότι στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο ο Ελληνισμός, οι απλοί άνθρωποι επέδειξαν ό,τι πιο υψηλό και ό,τι πιο ευγενές· στην εποποιία του 1940 αρχικά, με την Εθνική Αντίσταση στη συνέχεια. Αυτό είναι το ανεκτίμητης αξίας δώρο που μας χαρίζουν οι 200. Οι φωτογραφίες τους δεν μεταφέρουν ήχο, αλλά ηχούν όπως οι σάλπιγγες που καλεί να ηχήσουν ο Σικελιανός και βροντάνε σαν καμπάνες δονώντας τη χώρα πέρα ώς πέρα. Με το φωτεινό τους βλέμμα και την εύγλωττη γλώσσα των σωμάτων τους οι 200 μάς προσφέρουν το αποκούμπι που τόσο έχουμε ανάγκη σε αυτούς τους ζοφερούς καιρούς. Το αποκούμπι αυτό ας γίνει στήριγμα και αφετηρία προς το υψηλό και το ευγενές.

*(Ph.D)2, καθηγητής Ιατρικής Φυσικής – Υπολογιστικής Ιατρικής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης