Κάτω από τα ραντάρ των περισσότερων ελληνικών μίντια πέρασε πρόσφατα η εκατοστή επέτειος από την πρώτη ζωντανή μετάδοση της κινούμενης μορφής ενός ανθρώπου στην «τηλεόραση». Καθόλου μικρό πράγμα. Στις 2 Οκτωβρίου 1925 στο εργαστήριό του στο Σόχο του Λονδίνου ο εφευρέτης Τζον Μπερντ, ασθενής στο σώμα και ιδιοφυής στο πνεύμα, μετέδωσε πρώτα μια ασπρόμαυρη εικονίτσα (5 επί 8 εκατοστά) από ένα δωμάτιο σε άλλο. Ηταν το κεφάλι μιας κούκλας σαν κι αυτές που χρησιμοποιούν οι εγγαστρίμυθοι καλλιτέχνες.
Μετά, τρέχοντας, εισέβαλε αναψοκοκκινισμένος στο πλησιέστερο γραφείο του κτιρίου. Αρπαξε έναν 20χρονο υπάλληλο και τον έστησε μπροστά στον περιστρεφόμενο δίσκο που αιχμαλώτιζε την εικόνα. Μέσα από ζεματιστές λυχνίες, καλώδια, καθρέφτες, μέταλλα και λάμπες ποδηλάτου έστειλε στον δέκτη τη φάτσα του Γουίλιαμ Τέιντον. Τρεμάμενη και θολή, αλλά κινούμενη και αναγνωρίσιμη. Εφυγαν τα εισαγωγικά απ’ τη λέξη τηλεόραση, ξεκίνησε η ανθρωποκεντρική της χρήση.
Πολλοί δεν κατάλαβαν τότε τη σημασία της ιστορικής στιγμής. Οπως, λίγα χρόνια νωρίτερα, κάποιοι είχαν πει ότι ο φωνόγραφος θα ήταν καλός μόνο για να υπαγορεύει κανείς ηχογραφημένα κείμενα σε γραμματείς. Ή ότι το ραδιόφωνο θα μεταδίδει μόνο συναυλίες – «τι άλλο να κάνει;».
Η ημιμάθεια, η προκατάληψη και ο φόβος για το άγνωστο βαδίζουν χέρι χέρι, ώσπου οι φορείς του πλούτου και της εξουσίας να εργαλειοποιούν κάθε νέο μέσο για να σφίγγουν τα δεσμά της κηδεμονίας. Σήμερα νέα κινδυνολογική συζήτηση έχει ανάψει με αφορμή την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΑΙ). Χθες ο Μεγάλος Αδελφός κρυβόταν στο διαδίκτυο – εκεί παίζει κρυφτό ακόμα. Προχθές video killed the radio star, όπως τραγουδούσαν οι Βρετανοί Buggles το 1979.
Εύλογη η ανησυχία, εθιστική η υπερέκθεση. Στη δωρεάν συνθήκη «των σόσιαλ» το αληθινό προϊόν είναι οι χρήστες. Πριν όμως ρωτήσουμε το ChatGPT, πριν το χρυσώσουμε σαν μαντείο για να χρησμοδοτήσει διφορούμενα αν οι θεοί των νέων τεχνολογιών θα μας λυπηθούν, ας σκεφτούμε ότι ο δείκτης του ρεαλισμού ίσως ακινητοποιηθεί κάπου στη μέση. Στο ένα άκρο ο καλβινικού τύπου ηθικός πανικός και στο άλλο η αναρχίζουσα κατεδαφιστική διάθεση.
Δεν είναι δαίμονας η ΑΙ, εργαλείο είναι, δηλαδή δίκοπο μαχαίρι.
Αντί επιλόγου, ιδού ένα δημοσίευμα από κιτρινισμένη ελληνική εφημερίδα του Μεσοπολέμου («Ελεύθερον Βήμα», 25 Νοεμβρίου 1936). Δείχνει πόση αξία μπορεί να έχουν οι προβλέψεις όταν διατυπώνονται σαν να ’ναι σκαλισμένες στην πέτρα.
«Η γενική εντύπωσις είναι ότι και όταν ακόμη φθάσει εις την τελειότητα, η τηλεόρασις δεν θ’ αντικαταστήσει το ραδιόφωνον, αλλά θα καταστεί βοηθητικόν εξάρτημά του. Οπως σήμερον εις τον κινηματογράφον ο ήχος εξαίρει την εικόνα, έτσι αύριον εις το ραδιόφωνον η εικών θα στηρίξει και θα πλατύνει τον ήχον…».
