Το θέμα είχε επισημανθεί έγκαιρα (βλ. άρθρο με τίτλο «Εκτυπωμένη ζωή», «Εφημερίδα των Συντακτών», 6 Ιουλίου 2017) όταν, καλοκαίρι του 2017, είχε ξεκινήσει η σχετική συζήτηση. Τότε είχε ανακοινωθεί η κατασκευή τρισδιάστατων, τεχνητών βιοπροσθετικών ωοθηκών που εμφυτεύτηκαν σε θηλυκά ποντίκια, τα οποία κυοφόρησαν και γέννησαν υγιέστατα ποντικάκια. Για την παραγωγή των τεχνητών ωοθηκών είχε χρησιμοποιηθεί τρισδιάστατος εκτυπωτής και ως πρώτη ύλη μια ειδική βιολογική υδρογέλη (ζελατίνα).
Τα πειράματα αυτού του είδους δεν περιορίστηκαν στις τεχνητές ωοθήκες και τα ποντίκια. Περίπου την ίδια περίοδο ερευνητές στο Νοσοκομείο Παίδων της Φιλαδέλφειας των ΗΠΑ κατάφεραν να αναπτύξουν επιτυχώς ένα αρνάκι το οποίο μεγάλωσε μέσα σε τεχνητή μήτρα και τεχνητό, διαφανή αμνιακό σάκο. Προ ολίγων ημερών επιστήμονες της εταιρείας Kaiwa Technology με έδρα την πόλη Γκουανγκτζόου της Νότιας Κίνας ανακοίνωσαν το «τελικό» βήμα: το αποκαλούμενο «ρομπότ κύησης» (pregnancy robot) για ανθρώπινη αναπαραγωγή. Φιλοδοξία του ιδρυτή τής εν λόγω εταιρείας είναι το ρομπότ αυτό να υπερβεί τις λειτουργίες της απλής θερμοκοιτίδας, ενσωματώνοντας λειτουργίες που θα μιμούνται πλήρως τον ανθρώπινο αναπαραγωγικό κύκλο.
Οι προκλήσεις είναι πολλές και τα ηθικά ζητήματα που εγείρονται είναι τεράστια όσο και αρχέγονα. Και τα ερωτήματα πολλαπλασιάζονται αν ληφθεί υπόψη ότι τα ρομπότ αυτά θα είναι ανθρωποειδή και θα διαθέτουν πλήρες, ελεγχόμενο και διαδραστικό περιβάλλον κύησης. Το ρομπότ-έγκυος θα διαθέτει τεχνητή μήτρα εντός της οποίας θα μπορεί να υποστηριχθεί η ανάπτυξη ενός ανθρώπινου εμβρύου, από τη στιγμή της σύλληψης μέχρι τον τοκετό, με τα θρεπτικά συστατικά να παροχετεύονται από τεχνητό ομφάλιο λώρο. Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, η ανακοίνωση συμπλήρωνε ότι αναμένεται το επόμενο έτος το σχέδιο να περάσει στη φάση της εμπορικής εφαρμογής με αναμενόμενο κόστος γύρω στα 12.000 ευρώ.
Ετσι, 160 χρόνια μετά τον πίνακα «Η καταγωγή του κόσμου» του Γάλλου νατουραλιστή ζωγράφου Γκιστάβ Κουρμπέ (1866) που αποθέωνε τη γυναικεία φύση και 105 χρόνια μετά την κυκλοφορία του διηγήματος «Κίτρινο Κρόουμ» του Αλντους Χάξλεϊ (Crome Yellow, 1921), όπου πολύ προφητικά ο συγγραφέας συζητά το θέμα της ανθρώπινης αναπαραγωγής σε τεχνητές μήτρες, ιδέα που θα αναπτύξει περαιτέρω στο διάσημο έργο του «Θαυμαστός καινούργιος κόσμος» (Brave new world, 1932), βρισκόμαστε ενώπιον ακόμα μίας πολλαπλής πρόκλησης για τους εξής επιπλέον λόγους. Πρώτον, όχι μόνο δεν αποκλείστηκε, αλλά αντιθέτως υπονοήθηκε το ενδεχόμενο η σύλληψη του εμβρύου να γίνεται μετά από «κανονική» γενετήσια πράξη μεταξύ του ανθρωποειδούς ρομπότ και κάποιου άντρα. Δεύτερον, το ανθρωποειδές ρομπότ ενδέχεται να εμπλουτιστεί με προηγμένους μηχανισμούς Τεχνητής Νοημοσύνης, με κάποια αύξηση του κόστους του. Είμαστε σε θέση να αντιληφθούμε τι έπεται αυτών των εξελίξεων;
*(Ph.D.)2, καθηγητής Ιατρικής Φυσικής – Υπολογιστικής Ιατρικής του Δημοκρίτειου Πανεπιστήμιου Θράκης
