Συγγραφείς έχουν έρθει σε δικαστική –και όχι μόνο– αντιπαράθεση με τη Meta (το πρώην Facebook). Στις ΗΠΑ έχει κινηθεί δικαστική διαδικασία, ενώ στο Λονδίνο έγινε στις 3 Απριλίου διαδήλωση συγγραφέων έξω από τα εκεί γραφεία της εταιρείας που αποκαλούσαν τον Ζούκερμπεργκ «κλέφτη βιβλίων». Επίσης, πρωτοβουλίες εναντίον της Meta αναλαμβάνει και το Συμβούλιο Ευρωπαίων Συγγραφέων (EWC). Το θέμα είναι η σοβαρή υποψία πως η Meta εκπαιδεύει μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης, αντλώντας με παράνομο τρόπο δεδομένα, ιδίως από τον ιστότοπο Library Genesis (LibGen) που πειρατικά φέρεται να έχει συγκεντρώσει εκατομμύρια επιστημονικά βιβλία. Ξέρουμε βέβαια ότι η τεχνητή νοημοσύνη φτιάχνει πλέον και μυθιστορήματα αντλώντας από ανθρώπινα έργα, με αποτέλεσμα πολλοί συγγραφείς να φοβούνται ότι η δουλειά τους, στην καλύτερη περίπτωση, θα υποτιμηθεί.
Ολα αυτά εγείρουν πλήθος θέματα, τόσο ηθικά όσο και πνευματικών δικαιωμάτων, ωστόσο εμείς θα θέλαμε να σταθούμε σε κάτι άλλο: η νίκη του κομπιούτερ Deep Blue, το 1997, επί του παγκόσμιου πρωταθλητή στο σκάκι Γκάρι Κασπάροφ, αποτέλεσε σημείο καμπής. Εκτοτε κυκλοφόρησαν πολλά πανίσχυρα σκακιστικά λογισμικά που κερδίζουν παγκόσμιους πρωταθλητές. Βέβαια το αγωνιστικό σκάκι δεν σταμάτησε να υπάρχει, ούτε απαξιώθηκε. Θα μπορούσε να γίνει κάτι ανάλογο και με τη γραφή;
Σε μια πρώτη ανάγνωση θα έλεγε κανείς ότι, αντίθετα με το σκάκι, όπου υπάρχουν πάντα νικητές και ηττημένοι, στον χώρο της συγγραφής όλοι οι καλοί χωράνε, άνθρωποι και μηχανές. Στο σκάκι, πράγματι, η ανθρώπινη νόηση ηττήθηκε κατά κράτος. Η λογική είναι πάντα επιλύσιμο πρόβλημα, ακόμα και η «έμπνευση» ή και η «διαίσθηση» (εκεί που ο άνθρωπος δεν μπορεί να μετρήσει όλες τις πιθανές κινήσεις), δεν είναι παρά συνισταμένες γνώσεων και εμπειριών που, όμως, είναι εντέλει πάντα μετρήσιμες.
Η συγγραφή είναι λειτουργικά απείρως πολυπλοκότερη, ιδίως όταν μιλάμε για λογοτεχνία. Η λειτουργία της γλώσσας έχει ψυχοκοινωνικά χαρακτηριστικά τέτοια που δεν επιτρέπουν καμία απολυτότητα στο σχήμα αίτιο-αιτιατό. Ο συγγραφέας ενός κειμένου θα χρησιμοποιούσε άλλες λέξεις όχι μόνο αν ήταν άλλος, αλλά αν ήταν ο ίδιος που έγραφε το ίδιο κείμενο με δέκα λεπτά διαφορά.
Σε μια υπόθεση εξαφάνισης αυτών των ημερών, άνδρας έστειλε sms στη σύζυγό του, που ήταν έξω για επαγγελματικούς λόγους, το οποίο έλεγε «τι έγινε με τη δουλειά;» και η απάντηση που του ήρθε ήταν «θα σου πω σε λίγο, θα σε ενημερώσω εγώ». Η διατύπωση «θα σε ενημερώσω εγώ», κάπως κομπιουτερίστικη και πάντως ψυχρή, υποψίασε τον άνδρα ότι δεν δόθηκε από τη σύζυγό του.
Αυτές οι λεπτές αποχρώσεις του λόγου είναι που κάνουν κάθε έκφραση μοναδική. Γι’ αυτό και οι συγγραφείς που προσπαθούν να γράψουν με τρόπο που τα κείμενά τους να μεταφράζονται εύκολα σε άλλες γλώσσες, διαπράττουν τεράστιο σφάλμα. Στο τέλος τέλος, αν τα κομπιούτερ φτάσουν να γράφουν πραγματικά σαν άνθρωποι, να έχει δηλαδή ο λόγος τους ψυχή και λεπτεπίλεπτες αποχρώσεις, τότε θα ξέρουμε ότι δεν κατασκευάζουμε πια μηχανές αλλά ανθρώπους. Θα έχουμε γίνει θεοί.
