Ενα αυτοκίνητο διασχίζει με μεγάλη ταχύτητα έναν παραλιακό δρόμο παρασύροντας ένα αγοράκι στον θάνατο. Ποιος είναι ο οδηγός και η γυναίκα δίπλα του; Ο πατέρας του παιδιού δίνει όρκο: «Θα τον βρω και θα τον σκοτώσω!»
Και πράγματι. Το ιδιοφυές σενάριο της ταινίας του Κλοντ Σαμπρόλ «Να πεθάνει το κτήνος» / Que la bete meure (1968), διασκευή του ομώνυμου μυθιστορήματος του Νίκολας Μπλέικ (ψευδώνυμο του Σ. Ντέι Λιούις, πατέρα του γνωστού ηθοποιού), οδηγεί πολύ γρήγορα τον ήρωα της ταινίας στον δράστη και την οικογένειά του.
Είναι ένας πλούσιος ιδιοκτήτης γκαράζ και η γυναίκα δίπλα του στο αυτοκίνητο μία από τις ερωμένες του. Ο πατέρας θα επιδιώξει μια σχέση με την ερωμένη για να τον γνωρίσει. Θα έρθει αντιμέτωπος με έναν άντρα βάναυσο, χειριστικό, που ηδονίζεται να ταπεινώνει τους άλλους. Ολοι στην οικογένειά του τον μισούν και πιο πολύ ο νεαρός γιος του.
Εκπληκτική ταινία, στα όρια ψυχολογικού δράματος και θρίλερ, πάνω στα θέματα της εκδίκησης, της αυτοδικίας και της ενοχής. Ανανεωτική, φευγάτη. Με μια σκηνοθεσία απέριττη, αλλά συγχρόνως ευρηματική, ο Σαμπρόλ αποδομεί τις αστικές οικογενειακές σχέσεις, με αγάπη όμως για τους ήρωές του, αποφεύγοντας κλισέ και προκαλώντας γνήσια συγκίνηση. Το τέλος, μοναδικό, σε καθηλώνει μέσα από τη μουσική του Μπραμς.
Εδειξα στους φοιτητές μου την ταινία, αφού είδα πρόσφατα την «Ανατομία μιας πτώσης» (2023) της Ζιστίν Τριέ. Μόνο ανατομία δεν ήταν. Κινείται και αυτή μεταξύ ψυχολογικού θρίλερ και δράματος, χωρίς όμως να ικανοποιεί κανένα. Εδώ ο σύζυγος βρίσκεται νεκρός από μοιραία πτώση και η ήρεμη οικογενειακή ατμόσφαιρα ανατρέπεται εντελώς όταν αποκαλύπτεται μια έντονη σύγκρουση του ζευγαριού πριν από την πτώση. Επί δυόμισι ώρες (!) η ταινία αρνείται να μας πει αν πρόκειται για έγκλημα της χειριστικής συζύγου ή αυτοκτονία του παθητικού, ενοχικού συζύγου. Στο τέλος, ως από μηχανής θεός, επιστρατεύεται ο μικρός γιος για να μας δώσει όμως μια εντελώς υποκειμενική άποψη.
Τελικά τι μας λέει η ταινία; Οτι η αλήθεια είναι πολύπλευρη και δεν ανιχνεύεται εύκολα; Μα πώς να ανιχνευτεί όταν δεν μαθαίνουμε το στοιχειώδες, αν σκότωσε ή δεν σκότωσε η ηρωίδα; Και ύστερα η αλήθεια μιας ταινίας είναι απλά η αλήθεια του δημιουργού της. Η Τριέ την όρισε, έγραψε το σενάριο και διαμόρφωσε τους χαρακτήρες. Κι αυτό που εισπράττουμε εμείς ως αλήθεια της είναι μονάχα τοξικές σχέσεις, αδιάφορα έως απωθητικά πρόσωπα, χωρίς μέσα από τις συγκρουσιακές σχέσεις τους να βγαίνει κάτι πέρα από μια μισάνθρωπη ματιά. Το ίδιο και η σκηνοθεσία της. Σαν μέτριας τηλεταινίας. Ούτε ένα πλάνο πνοής, συμπόνιας, πέρα από τη μιζέρια των τραγικών πρωταγωνιστών της.
Αυτή η ταινία πήρε Οσκαρ σεναρίου και Χρυσό Φοίνικα στις Κάνες; Θα ξαναδώ κι άλλες ταινίες του Σαμπρόλ, για να μην ξεχνώ το σινεμά…
*Σκηνοθέτης, διευθυντής Film Studies BA, MA New York College, Athens, University of Greenwich, UK
