Ημουν ακόμα μαθητής, όταν ανακάλυψα μια σύντομη διασκευή για νέους του «Φρανκενστάιν». Ηταν μια ιστορία που με σημάδεψε, χωρίς να καταλάβω φυσικά τότε το γιατί. Η μητέρα μου με έβλεπε και ανησυχούσε πολύ. «Πού θα καταλήξεις εσύ παιδί μου, με τον Φρανκενστάιν και τον Πόε στο κεφάλι σου!».
Μεγαλώνοντας έμαθα και για τη συγγραφέα του αγαπημένου μου βιβλίου, που το μελέτησα εννοείται στην πλήρη μορφή του. Ηταν η Μαίρη Σέλεϊ, μόλις 18 χρόνων, κι όλα συνέβησαν το καλοκαίρι του 1816 σε μια βίλα στην Ελβετία, όπου βρέθηκε η Μαίρη με τον ποιητή Πέρσι Σέλεϊ (που αργότερα παντρεύτηκε) και τον Λόρδο Μπάιρον. Στο στοίχημα που έβαλαν για το ποιος θα έγραφε την πιο τρομακτική ιστορία φαντασμάτων, η Μαίρη απάντησε με το αρχετυπικό μυθιστόρημα «Φρανκενστάιν ή ο σύγχρονος Προμηθέας» που εκδόθηκε το 1818.
Ο ιδιοφυής αλλά και μεγαλομανής Βίκτορ Φρανκενστάιν κατασκευάζει ένα τέρας από μέλη πτωμάτων και του δίνει ζωή με τον ηλεκτρισμό. Εντρομος διαπιστώνει τις ευθύνες του όταν το τέρας, μέσα σ’ έναν εχθρικό γι’ αυτό κόσμο στον οποίο δεν βρίσκει τον λόγο της ύπαρξής του, αξιώνει από τον δημιουργό του μια γυναίκα σύντροφο στη θλιβερή μοναξιά του. Ο Φρανκενστάιν κατασκευάζει τη σύντροφο για το τέρας, αλλά τελικά την καταστρέφει γιατί τρέμει τις συνέπειες. Το τέρας, για να τον εκδικηθεί, σκοτώνει τη γυναίκα του και άλλα αγαπημένα του πρόσωπα. Ο Φρανκενστάιν καταδιώκει το δημιούργημά του για να το εξοντώσει μέχρι την Αρκτική, όπου ο ίδιος θα πεθάνει πριν προλάβει να το κάνει και το τέρας θα χαθεί μέσα στους πάγους.
Ισως να πρόκειται για το πιο επιδραστικό βιβλίο φανταστικής λογοτεχνίας που γράφτηκε ποτέ. Ενα βιβλίο επιστημονικής φαντασίας πριν καν ακόμα καθοριστεί το είδος! Βαθιά υπαρξιακό, θέτει μέσα από μια ιστορία τρόμου το πρόβλημα της ηθικής διάστασης της επιστήμης και της ευθύνης του επιστήμονα –αυτό που διατύπωσε ο Πλάτων στον «Μενέξενο» και που τώρα, μέσα από το βιβλίο της Σέλεϊ, συνειδητοποιούσα όλη τη σημασία του: «Πάσα τε επιστήμη χωριζομένη δικαιοσύνης και της άλλης αρετής πανουργία, ου σοφία φαίνεται».
Τι συγκλονιστικός μύθος! Πώς να μην τον εκμεταλλευτεί ο κινηματογράφος και η λογοτεχνία, από την αρχή του 20ού αιώνα μέχρι σήμερα, με εκατοντάδες διασκευές κάτω από τη γενικότερη θεματική της επικίνδυνης επιστήμης και τεχνολογίας; Πώς να μην είναι τόσο επίκαιρος σε μια εποχή καταιγιστικών εξελίξεων; Για ποιον τελικά αναπτύσσεται η επιστήμη και η τεχνολογία; Είναι μια αθώα, υπεράνω κοινωνικών τάξεων και σχέσεων, ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων, χωρίς το ερώτημα τι και ποιους εξυπηρετεί αυτή η ανάπτυξη;
Ηταν ζήτημα χρόνου και ο εμπλουτισμός του μύθου με προβλήματα φύλου, φεμινισμό, σεξουαλικό αυτοπροσδιορισμό, woke, μετάνθρωπο…
Ευχαριστούμε, Μαίρη Σέλεϊ!
*Σκηνοθέτης, διευθυντής Film Studies BA, MA New York College, Athens, University of Greenwich, UK
