Αυθεντικό!

Η λέξη «αυθεντικός» (authentic) είναι αυτή που αναζητήθηκε συχνότερα από όλες τις υπόλοιπες κατά την περασμένη χρονιά στην ψηφιοποιημένη έκδοση του λεξικού της αγγλικής γλώσσας Merriam-Webster, από τους χρήστες του λεξικού στις ΗΠΑ, σύμφωνα με ανακοίνωση των διαχειριστών του σχετικού ιστότοπου. Η διαδρομή της λέξης αυτής είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα όσο και μακρά, από την αρχαιότητα μέχρι τις μέρες μας. Μια διαδρομή που εκκινεί πριν ακόμα και από τη λέξη «αὐτοέντας» που συναντάμε στους στίχους 106-107 της τραγωδίας Οιδίπους Τύραννος του Σοφοκλή: εκεί ο Κρέων, απευθυνόμενος στον Οιδίποδα, λέει: «τούτου θανόντος νῦν ἐπιστέλλει σαφῶς τοὺς αὐτοέντας χειρὶ τιμωρεῖν τινας», δηλαδή «δολοφονήθηκε και τώρα ο θεός προστάζει με σαφήνεια τους αυτουργούς του φόνου, όποιοι και να ‘ναι, να τιμωρήσουμε σκληρά».

Από τη λέξη «αὐτοέντας» που χρησιμοποιεί ο Σοφοκλής προήλθε η λέξη «αυθέντης», την αρχαιότερη σημασία της οποίας συναντάμε στον Ηρόδοτο (Α 117). Οι δύο αυτές λέξεις χρησιμοποιούνται για να αναφερθούν στον αυτόχειρα, σε αυτόν που φονεύει με τα ίδια του τα χέρια. Το πρώτο συνθετικό της λέξης («αυτός») είναι εύκολα κατανοητό· το δεύτερο συνθετικό προέρχεται από τα «έντεα», λέξη ομηρική, την οποία συναντάμε 29 φορές στην Ιλιάδα και 3 φορές στην Οδύσσεια και δηλώνει τα όπλα, είτε αμυντικά είτε επιθετικά. Συνεπώς, αυθέντης είναι αυτός που φέρει και χρησιμοποιεί όπλα με τα ίδια του τα χέρια και αυθεντία είναι η οπλοφορία και οπλοχρησία.

Από παραφθορά της λέξης «αυθέντης» προκύπτει η λέξη «αφέντης», αλλά και οι λέξεις «αυθεντία», «αυθεντικός», «αυθεντικότητα». Συνεπώς, ενώ αρχικά η λέξη δηλώνει τον αυτόχειρα φονιά, στη συνέχεια δηλώνει το γνήσιο και έγκυρο, την αυθεντικότητα με την έννοια της γνησιότητας και της εγκυρότητας. Αυτή η μετάβαση νοήματος σχετίζεται με μια πτυχή των δουλοκτητικών κοινωνιών. Στις κοινωνίες αυτές ο δουλοκτήτης (συνήθως γαιοκτήμονας) είχε δικαίωμα ζωής και θανάτου επί των δούλων του: ό,τι πρόσταζε ο αυθέντης είχε ισχύ απόλυτου και αδιαμφισβήτητου νόμου. Ο δουλοκτητικός τρόπος παραγωγής της αρχαϊκής εποχής (7ος-6ος αι. π.Χ.) πλάθει τις λέξεις αυθέντης, αυθεντία, αυθεντικός προσδίδοντάς τους το νοηματικό περιεχόμενο του Κυρίου, του απόλυτα κυρίαρχου, του κάτοχου της απόλυτης γνώσης, (συνεπώς και) του μη αποδεχόμενου αμφισβήτηση.

Γι’ αυτό και η λέξη αυθεντικός είναι συνώνυμη με τις λέξεις γνήσιος, αληθινός, απροσποίητος, έγκυρος, πραγματικός, πρωτότυπος, ενώ έχει αντώνυμα τις λέξεις πλαστός, κάλπικος. Στη εποχή τού κατά Ζίγκμουντ Μπάουμαν ρευστού φόβου και των ρευστών ταυτοτήτων, θεσμών και σημείων αναφοράς, με έντονα τα στοιχεία της παραποίησης και της παραπληροφόρησης, δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι αναζητείται τόσο έντονα η λέξη αυθεντικός: αυτό που αναζητείται εναγωνίως είναι η αυθεντικότητα.

* (Ph.D)2, αναπληρωτής καθηγητής Ιατρικής Φυσικής – Υπολογιστικής Ιατρικής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης