Το σενάριο της ζωής είναι έτοιμο, η σκηνοθεσία έχει στηθεί εδώ και καιρό, τα κοστούμια και τα σκηνικά είναι καλοφτιαγμένα. Ας αρχίσουμε όμως από τα πιο απλά πράγματα, από τα καπρίτσια της μόδας.
Βέβαια, καπρίτσια ακριβά, από τη στιγμή που ο προσανατολισμός μάς οδηγεί να ντυθούμε με παλιομοδίτικα ρούχα, γεγονός καθόλου κατακριτέο, αλλά με τις τιμές της haute couture. Ακριβώς: σκηνοθετικές ανάγκες.
Στη μόδα και στην επίπλωση ανακαλύπτουμε πρώτα το liberty, γυρνάμε πίσω στον 17ο αιώνα, επιστρέφουμε στην Art Deco, πετάμε ανάμεσα στις δεκαετίες του ’30 και του ’40: για έναν ταφτά της γιαγιάς μάς ζητάνε μερικές εκατοντάδες ευρώ, το γραφείο του θείου εκτιμάται σε αρκετές χιλιάδες.
Για όποιον θέλει να κρατήσει το γούστο και την πολυτέλεια της ανακάλυψης, σε χαμηλές τιμές, υπάρχουν στα παλιατζίδικα οι cartes-postale της δεκαετίας του ’40 και του ’50.
Επιστρέφουν οι γόβες με την ορθοπεδική σόλα 1938, α λα Danielle Darrieux.
Για τη γυναίκα, η βουτιά στο παρελθόν δεν περιορίζεται μόνο στα accessories∙ το σώμα είναι κι αυτό δέσμιο του κάθε διαιτητικού προϊόντος (το σύστημα καταφέρνει να μοσχοπουλάει ακόμη και την πείνα) και το πρόσωπο ακολουθεί τους αισθητικούς κανόνες του δεύτερου γοτθικού revival: θριαμβεύει το μάτι και δύει το στόμα.
Για τον άντρα, ο κίνδυνος επιστροφής στον 18ο αιώνα φαίνεται να απομακρύνεται∙ μπαίνουν στο συρτάρι τα στολίδια της εποχής των Beatles και των Rolling Stones και βγαίνουν από τη ναφθαλίνη το Burberry του Humphrey Bogart στο Casablanca και το σακάκι του Paul Muni στο Scarface.
Το revival επεκτείνεται και στον φιλολογικό χώρο: για το μυθιστόρημα έχουμε μια επιστροφή στην ιστορία, στην καλοφτιαγμένη πλοκή. Ερχονται να μας επισκεφτούν ο captain-Nemo και ο d’Artagnan.
Γράφεται ό,τι έχει ήδη γραφτεί, διαβάζεται ό,τι έχει ήδη διαβαστεί, ακούγεται ό,τι έχει ήδη ακουστεί και πάει λέγοντας.
Η σύγχρονη φιλολογικο-εμπορική τάση επιστροφής στο παρελθόν (ένα κοντινό παρελθόν που εύκολα μπορούμε να πλησιάσουμε) είναι δυνατόν να ερμηνευτεί ψυχολογικο-κοινωνιολογικά ως μία συνολική, ακαθόριστη προσπάθεια στραμμένη στο να απαλύνει το άγχος του παρόντος και το σοκ του μέλλοντος, που τόσο έντονα εντοπίζονται και τα δύο στη σημερινή κοινωνία της μάζας.
Ο σουρεαλισμός, Dada και Celine, έρχεται τουλάχιστον μισόν αιώνα αργότερα.
Τα φαινόμενα του revival έχουν τη θέση τους στις boutiques και οι επιγονισμοί φέρνουν πάντα μια κάποια θλίψη, ειδικά όταν είναι του τύπου «αυτό το τραγούδι το έλεγε η γιαγιά μου όταν γύρισε από το Παρίσι».
Οσον αφορά την ειρωνεία, είμαστε όλοι εδώ, περιμένοντας κάποιον που θα κάνει ένα βήμα πέρα από τον Oscar Wilde.
Αντίθετα, μια περιέργεια διακρίνεται στο γνωστό «ένας νέος τρόπος να …».
Αλήθεια, πόσο θα μας χρειαζόταν να ήταν πραγματικοί αυτοί οι νέοι τρόποι και όχι μια ανιαρή επανάληψη των τρόπων του Marinetti και του D’Annunzio.
*Ομότιμος καθηγητής Φιλοσοφικής Σχολής ΑΠΘ
