Οκτώβριος και Πυανεψιών

Είδα και άλλοτε «Τρίτη Ματιά» μου (κάθε πρώτο Σάββατο του μήνα) να πέφτει πάνω σε πρωτομηνιά. Εχει τύχει έως τώρα, από το 2012 που ξεκίνησε η «Συντακτών», 16 φορές, ενώ ένα Σάββατο, το 17ο, ήταν μεν πρωτομηνιά, αλλά εξαιρετέα, καθώς συνέπιπτε με Πρωτομαγιά, όπου, ως γνωστόν, είναι μέρα απεργίας και δεν κυκλοφορεί ποτέ εφημερίδα με ημερομηνία 1ης Μαΐου· αυτό ήταν πέρσι: Σάββατο 1η Μαΐου 2021. Μια φορά όλη κι όλη Σάββατο και πρωτομηνιά ξανάπεσε Οκτώβριο, το… μακρινό 2016.

Είπα κι εγώ σήμερα, Σάββατο και 1η Οκτωβρίου, να γράψω για την αυτού εξοχότητα, τον Οκτώβριο, το μήνα που δεν έχει «μ», όπως έχουν οι συνοδοί του μήνες, ΣεπτέΜβριος και ΝοέΜβριος, αλλά και ο αμέσως επόμενος, ΔεκέΜβριος. Δεν έχει «μ», γιατί δεν το έχει η λατινική (ρωμαϊκή) του ονομασία, από την οποία τον πήραμε, αυτόν και όλους τους άλλους μήνες. Που ξεκινούσαν, στο Λάτιο, από Μάρτιο και κατέληγαν Ιανουάριο (11ος) και Φεβρουάριο (12ος) του λατινικού μηνολογίου.

Πάντα με το ρωμαϊκό ημερολόγιο, οι τέσσερις πρώτοι μήνες ήταν… θεϊκοί: Μάρτιος (Martius – Αρης), Απρίλιος (Aprilis – Αφροδίτη), Μάιος (Maius, η Μαία της δικής μας μυθολογίας, η ομορφότερη από τις Πλειάδες νύμφες) και Ιούνιος (Junius – Ηρα). Οι υπόλοιποι έξι μήνες ήταν αριθμητικοί: Quintilis (Πέμπτος, μετά έγινε αυτοκρατορικός, λαβών το όνομα του αυτοκράτορα που μεταρρύθμισε το ρωμαϊκό ημερολόγιο: Ιούλιος), Sextilis (Εκτος, μετέπειτα, ομοίως προς τον Ιούλιο, Αύγουστος, επίσης αυτοκρατορικός). Οι επόμενοι τέσσερις παρέμειναν αριθμητικοί και… ολογράφως: Εβδομος (Σεπτέμβριος – September, από το septem, επτά), Ογδοος (Οκτώβριος – October, octo, οκτώ· δεν έχει «μ»!), Ενατος (Νοέμβριος – November, novem, εννιά) και Δέκατος (Δεκέμβριος – December, decem, δέκα). Τέλος (που μετά πήγαν πρώτοι): Ιανουάριος, από τον… διπρόσωπο θεό Ιανό της λατινικής μυθολογίας (Ianus) και Φεβρουάριος, από την εξαγνιστική γιορτή των Ρωμαίων, ένα είδος πυρολατρίας, που γινόταν αυτόν το μήνα, τα Februa.

Αφήνουμε τώρα τους Ρωμαίους και το δικό τους μηνολόγιο (που δυο χιλιάδες χρόνια τώρα είναι και δικό μας, και ελπίζω να το αφήσει στη θέση του η κ. Τζόρτζια Μελόνι, γιατί, αν θυμάμαι καλά, ο «μέντοράς» της Μουσολίνι, κάτι την είχε «αρπάξει» με τις ρωμαϊκές δόξες…) και πάμε στον αντίστοιχο Οκτώβριο των αρχαίων Ελλήνων, που είναι και το έτερο μισό του σημερινού μου τίτλου, τον Πυανεψιώνα –περίπου 15 Οκτωβρίου με 15 Νοεμβρίου με τα σημερινά–, μήνας που ήταν αφιερωμένος στον Απόλλωνα, με μία σπουδαία γιορτή, τα Πυανέψια· βρασμένα κουκιά σε μετάφραση. Γιορτή σποράς και συγκομιδής. Οπου καταναλωνόταν και άφθονη μπίρα! Γιατί δεν μπορώ να δώσω άλλη εξήγηση από το «ανάλωσις εκχυλίσματος κριθής», όπως είχα δει πολύ παλιά, όταν είχα ασχοληθεί ειδικά με τη γιορτή των Πυανεψίων.

Οκτώβριος λοιπόν. Ο και Βροχάρης, λόγω βροχών, Σποριάτης, Σποριάς και Σπαρτός για τους… γνωστούς λόγους, Τρυγομηνάς σε κάποια νησιά που δεν βιάζεται ο τρύγος. Αϊ-Δημητριάτης κάπου άλλου, λόγω εορτής του έφιππου αγίου. Οπου ανθίζουν τα αϊδημητριάτικα (χρυσάνθεμα, με το ωραίο όνομα οχτωβρούδια στην Κύπρο) και τα κυκλάμινα. Που τον χαίρονται οι μαθητές της Αθήνας (μόνο!) με την πρώτη αργία της χρονιάς, στις 3 Οκτωβρίου, εορτή του πολιούχου Διονυσίου του Αρεοπαγίτου. Τέλος, κάτι που έμαθα μόλις τώρα: Κάθε χρόνο η 1η Οκτωβρίου πέφτει ίδια μέρα με την 1η Ιανουαρίου, εκτός από τις δίσεκτες χρονιές! Καλό μας μήνα!