200+1 χρόνια μετά

Διακόσια και ένα χρόνια μετά, η σημερινή ημερομηνία συμπίπτει με την κυκλοφορία από τον Αλέξανδρο Υψηλάντη της επαναστατικής προκήρυξης «Μάχου υπέρ πίστεως και πατρίδος» το 1821. Με την προκήρυξη αυτή ο Υψηλάντης καλούσε τους Ελληνες της Βλαχίας και της Μολδαβίας να επαναστατήσουν κατά των Οθωμανών, κηρύσσοντας την επανάσταση στις παραδουνάβιες ηγεμονίες. Διατρέχοντας το κείμενο της προκήρυξης έχει ενδιαφέρον να εστιάσουμε στις πολλαπλές αναφορές του στην Ευρώπη.

Mε μια τέτοια επίκληση, άλλωστε, ξεκινά και το ίδιο το κείμενο: «Η ώρα ήλθεν, ω άνδρες Ελληνες! Προ πολλού οι λαοί της Ευρώπης, πολεμούντες υπέρ των ιδίων δικαιωμάτων και ελευθερίας αυτών, μας επροσκάλουν εις μίμησιν…». Δηλαδή, το πρώτο που επισημαίνεται είναι μια γενικόλογη και αόριστη αναφορά στους λαούς της Ευρώπης και μετά ακολουθεί αναφορά στους αδελφούς και φίλους εντός του ελλαδικού χώρου και στην έννοια της πατρίδας: «Οι αδελφοί μας και φίλοι είναι πανταχού έτοιμοι, οι Σέρβοι, οι Σουλιώται, και όλη η Ηπειρος, οπλοφορούντες μας περιμένωσιν· ας ενωθώμεν λοιπόν με ενθουσιασμόν! Η Πατρίς μάς προσκαλεί!».

Στη συνέχεια του κειμένου της προκήρυξης, και πάλι η Ευρώπη: «Η Ευρώπη, προσηλώνουσα τους οφθαλμούς της εις ημάς, απορεί διά την ακινησίαν μας, ας αντηχήσωσι λοιπόν όλα τα όρη της Ελλάδος από τον ήχον της πολεμικής μας σάλπιγγος, και αι κοιλάδες από την τρομεράν κλαγγήν των αρμάτων μας». Είναι φανερό ότι για τον Υψηλάντη ολόκληρη η Ευρώπη έχει στραμμένο το βλέμμα στην Ελλάδα και ανυπομονεί να ακούσει «τους ήχους της επανάστασης». Ακόμα περισσότερο, ο Υψηλάντης θεωρεί βέβαιο ότι η ελληνική επανάσταση θα τύχει του θαυμασμού και της ευαρέσκειας των ευρωπαϊκών κρατών, γι’ αυτό και απερίφραστα συνεχίζει: «Η Ευρώπη θέλει θαυμάση τας ανδραγαθίας μας, οι δε τύραννοι ημών τρέμοντες και ωχροί θέλουσι φύγη απ’ έμπροσθέν μας». Και καταλήγει: «Οι φωτισμένοι λαοί της Ευρώπης […] επιθυμούσι την ελευθερίαν της Ελλάδος», εξηγώντας ότι αυτό σχετίζεται με τα αισθήματα ευδαιμονίας και ευγνωμοσύνης που νιώθουν οι Ευρωπαίοι για τις (πνευματικές, εννοείται) ευεργεσίες που τους πρόσφεραν οι πρόγονοί μας.

Αυτά πίστευε ο Υψηλάντης. Το πώς, όμως, πραγματικά έβλεπε η Ευρώπη (δηλαδή οι ευρωπαϊκές ηγεσίες) την κήρυξη επανάστασης στην Ελλάδα ώς ένα μεγάλο βαθμό καταγράφεται και στην ίδια την προσωπική του ιστορία – γεγονός ικανό να μας προβληματίσει έως σήμερα και για το σήμερα: Συγκρότησε τον Ιερό Λόχο και οργάνωσε στρατό, αλλά ηττήθηκε στη μάχη του Δραγατσανίου (7/6/1821). Αναγκάστηκε να υποχωρήσει και να παραδοθεί στους Αυστριακούς, οι οποίοι τον φυλάκισαν για εξίμισι χρόνια, οπότε και αποφυλακίστηκε με κλονισμένη υγεία, για να πεθάνει στη Βιέννη λίγο μετά, στις 19 Ιανουαρίου 1828.

* (Ph.D.)2, αναπληρωτής καθηγητής Ιατρικής Φυσικής – Υπολογιστικής Ιατρικής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης