Νεανική βία. Που όταν φτάνει να παίρνει ακραίες μορφές μάς τρομάζει γιατί ανακαλύπτουμε, με έκπληξη υποτίθεται, ότι οι άγγελοί μας, οι νέοι και οι νέες μας, έγιναν δαίμονες. Η ακροδεξιά βία είναι μακράν η χειρότερη εκδοχή. Μεταξύ άλλων γιατί συνδέεται με σύμβολα, ρητορικές και –το χειρότερο- πράξεις, σε μια χώρα που μάτωσε από τον ναζισμό και τον φασισμό στην Κατοχή. Το να είναι παρών στην κοινωνία μας ο χιτλερικός χαιρετισμός σημαίνει, εκτός όλων των άλλων, ότι ένα κομμάτι της κοινωνίας, και μάλιστα της νεολαίας, μειοψηφικό αλλά υπαρκτό, αγνοεί ή καταφάσκει στα καμένα χωριά μας, τα υπόγεια της Μέρλιν, το σκοπευτήριο της Καισαριανής. Αλλά η νεανική βία δεν έρχεται μόνον από εκεί.
Δεν αναφέρομαι εδώ τόσο στη βία ομάδων που αναφέρονται σε ανθρωπιστικές υποτίθεται ιδέες, τις οποίες κακοποιούν. Αλλά σε ένα φαινόμενο που δεν έχει πάντα εθνικό είτε ιδεολογικό στίγμα. Εδώ και λίγες δεκαετίες, άνθρωποι που ταξίδευαν στην άλλη άκρη του Ατλαντικού επέστρεφαν ανήσυχοι από την άνοδο της νεανικής βίας στις ΗΠΑ και για το ενδεχόμενο αυτή να εξαχθεί και στη χώρα μας. Πιστεύω ότι η ζοφερή τους πρόβλεψη έχει επαληθευθεί. Η βία αυτή, προϊόν ενός αδηφάγου πλανητικού καπιταλισμού, υπάρχει σήμερα, όπως μου μεταφέρουν άξιοι νέοι δάσκαλοι, στην εκπαίδευσή μας όλων των βαθμίδων. Και επίσης μέσα στο ελληνικό σπίτι.
Δεν πιστεύω ότι αυτό συνέβη βάσει ενός σατανικού σχεδίου, από αυτά που τρέφουν την κάθε δαιμονολογία. Είναι ο καρπός ενός διεθνούς, κρατικού και ιδιωτικού «ελεύθερου»- δηλαδή ανεξέλεγκτου- μαθήματος βίας προς τους νέους. Γεωπολιτικού, αν σκεφτούμε την πανδημία της βίας, χτες στο Ιράκ, στη Συρία, χτες και σήμερα στο Αφγανιστάν. Τεχνολογικού, αν σκεφτούμε τα φονικά βίντεο γκέιμς. Κοινωνικού, αν αντιληφθούμε τη βία των εικόνων, των ήχων, των γεύσεων, των συμπεριφορών της καθημερινότητάς μας. Αθλητικού, αν θυμηθούμε τη βία των γηπέδων.
Οι παρατηρήσεις αυτές δεν είναι πρωτότυπες. Συχνά μάλιστα συνοδεύονται και από προτάσεις –ενδεχομένως σωστές- για το πώς το κύμα αυτό θα αντιμετωπιστεί. Αλλά η συζήτηση αυτή αγνοεί είτε υποτιμά το μέρος της ευθύνης που μας αφορά. Μέγα μέρος του προβλήματος είναι παγκόσμιο και άρα ξεφεύγει από τα μέτρα και τις δυνατότητές μας. Ενα όμως άλλο μέρος -μεγάλο- αφορά τη δεινή, παράλληλα με την οικονομική, πολιτισμική, πολιτική και ηθική κρίση από την οποία πάσχει η κοινωνία μας. Καθρέφτης του προσώπου της είναι η βία των νέων. Πριν από ένα σχεδόν αιώνα η ποιήτρια Γαλάτεια Καζαντζάκη μιλώντας για κάποιες άλλες «κολασμένες» υπάρξεις έγραφε: «Εικόνα σου είμαι κοινωνία και σου μοιάζω». Και τα λόγια της αυτά μένουν ακόμη επίκαιρα.
