Ο πρώτος τρόμος

Ποιος δεν τρόμαξε μικρός ακούγοντας ένα παραμύθι, διαβάζοντας ένα βιβλίο ή βλέποντας μια ταινία; Στα οκτώ μου χρόνια διάβασα μια τέτοια ιστορία σ’ ένα περιοδικό. Αν αξίζει η αναφορά εδώ, είναι επειδή, πολλά χρόνια αργότερα, ήρθε ο… Φρόιντ και μου ανέλυσε υπέροχα τον παιδικό μου τρόμο!

Ηταν μια χειμωνιάτικη νύχτα. Η αδελφή μου με παρακαλούσε να διηγηθούμε ιστορίες ο ένας στον άλλον, όπως κάναμε για να μας πάρει ο ύπνος. Εγώ είχα βυθιστεί στο περιοδικό. Οταν το τέλειωσα, η αδελφή μου είχε αποκοιμηθεί. Μάταια την καλούσα να μου απαντήσει. Διαισθανόμουν ότι εκείνη η νύχτα δεν θα ήταν σαν τις άλλες.

Και πράγματι. Εζησα ώρες αγωνίας και τρόμου με την ιστορία του Ιμχοτέπ, του αρχιερέα του Θεού Ρα, που ερωτεύτηκε την Ανκ Αμόν, κόρη του Φαραώ Αμένοφις. Μέγα αμάρτημα. Τιμωρείται να σαβανωθεί ζωντανός ενώ την αγαπημένη του στραγγαλίζει ο ίδιος ο πατέρας της! Αιώνες αργότερα, μια αγγλική αποστολή θα ζωντανέψει άθελά της τη μούμια του Ιμχοτέπ…

Φοιτητής στο Παρίσι, μελετώντας το «Ανοίκειο» του Φρόιντ, μάθαινα για μια ιστορία φρίκης που είχε διαβάσει ο ίδιος σ’ ένα περιοδικό:

«Ενα ζευγάρι μετακομίζει σ’ ένα σπίτι όπου ανάμεσα στα έπιπλα υπάρχει ένα τραπέζι με περίεργο σχήμα και ξυλόγλυπτους κροκόδειλους. Οταν νυχτώνει, διαχέεται στο σπίτι μια ανυπόφορη μυρωδιά» κι έχει κανείς την εντύπωση ότι «βλέπει κάτι απροσδιόριστο να σέρνεται πάνω στη σκάλα… μαντεύει εύκολα ότι η παρουσία του τραπεζιού έχει στοιχειώσει το σπίτι με φαντάσματα κροκοδείλων… Ηταν μια μάλλον ανόητη ιστορία, που όμως δημιουργούσε μια ατμόσφαιρα έντονης φρίκης».

Αυτή η αίσθηση του «ανοίκειου», όπως την ονομάζει ο Φρόιντ, δημιουργείται «όταν καταλύεται το όριο μεταξύ φαντασίας και πραγματικότητας» και σχετίζεται κατεξοχήν «με τον θάνατο… με την επάνοδο των θανόντων – υπό μορφή πνευμάτων και φαντασμάτων».

Πώς εμείς, οι ορθολογιστές τού σήμερα, επηρεαζόμαστε από τέτοιες αντιλήψεις; «Εμείς –ή οι πρωτόγονοι πρόγονοί μας– θεωρούσαμε κάποτε υπαρκτές αυτές τις δυνατότητες. Σήμερα τις έχουμε πια απορρίψει, έχουμε ξεπεράσει αυτούς τους τρόπους σκέψης… που όμως υπάρχουν ακόμα μέσα μας περιμένοντας την πρώτη ευκαιρία που θα τους επιβεβαιώσει. Οταν λοιπόν συμβαίνει κάτι στη ζωή μας που μοιάζει να επιβεβαιώνει αυτές τις παλιές πεποιθήσεις, δημιουργείται μια αίσθηση ανοίκειου…»

Τότε, όπως συνέβη με μένα, μένεις ξάγρυπνος μέχρι το πρωί, πανικόβλητος από τη θέα της μούμιας του Ιμχοτέπ που όλο νομίζεις ότι θα εμφανιστεί από τον σκοτεινό διάδρομο για να έρθει στο κρεβάτι σου! (Ο Θέμος Ανδρεόπουλος, υπεύθυνος του περιοδικού, μου αφιέρωσε το τεύχος χρόνια αργότερα. Το φυλάω ευλαβικά.)

Πόσο θα ήθελα μια νύχτα να διαβάσω ένα βιβλίο, να δω μια ταινία που να με τρομάξει πραγματικά. Να ξανανιώσω και σήμερα αυτόν τον πρωτόγονο, τον πρώτο τρόμο! Ομως είναι τόσο δύσκολο πια!

*σκηνοθέτης, διευθυντής Film Studies BA, MA New York College, Athens, University of Greenwich, UK