Στον κήπο του εξοχικού μας σπιτιού -μόλις 500 τετραγωνικά μέτρα όλο το οικόπεδο– έχουμε φυτεμένα καμιά δεκαριά ξινά: τέσσερις πορτοκαλιές, η μία Μέρλιν, δυο λεμονιές, μια μανταρινιά χιώτικη, μια λεμονοπορτοκαλιά -μισή λεμονιά, μισή πορτοκαλιά, από δύο μπόλια στον ίδιο φαινομενικά λεπτεπίλεπτο κορμό- και μια μικρούλα γλυκολεμονιά. Για να περάσεις ανάμεσα στα δέντρα αυτή την εποχή πρέπει να σκύβεις, γιατί η πιθανότητα να κουτουλήσεις έναν αρωματικό καρπό είναι πολύ μεγάλη. Ωστόσο, δεν υπάρχει ωραιότερο πράγμα από αυτή την… επικίνδυνη και δύσκολη βόλτα ανάμεσα στα δεντράκια, που την ίδια στιγμή που τα κλαδιά τους στενάζουν υπό το βάρος των πορτοκαλιών και κίτρινων φρούτων, ακριβώς δίπλα τους αστράφτουν νέα λευκά λουλούδια, προετοιμάζοντας την επόμενη σοδειά.
Πριν επιστρέψω στην Αθήνα τη Δευτέρα του Πάσχα έστυψα ένα μεγάλο χυμό και κάθισα στη βεράντα. Η ανοιξιάτικη ζέστη και ο ήλιος έφερναν αρώματα και οι μέλισσες έκλεβαν γύρη απ’ όπου μπορούσαν. Με τα μάτια να παρατηρούν τη σκούρα πράσινη λιμνούλα των δέντρων, ένα ταξίδι σχηματίστηκε στο μυαλό μου: αυτό που έκαναν όλα αυτά τα εσπεριδοειδή από τη Νοτιοανατολική Ασία -κάπου ανάμεσα στην Κίνα και την Ινδία- ώς τη Βόρεια Αφρική, ώσπου να ριζώσουν εδώ, στη Μεσόγειο, στην αρχή, και μετά να φύγουν μέσω των Ισπανών κατακτητών στην Αμερική.
Η ιστορία των εσπεριδοειδών, διάβασα πρόσφατα, μοιάζει με την ιστορία της οικογένειας Μπουενδία στα «Εκατό χρόνια μοναξιά» του Μάρκες. Οι «γάμοι» τους θα μπορούσαν να περιγραφούν σχηματικά σαν το γενεαλογικό δέντρο της μυθιστορηματικής αυτής οικογένειας. Ομολογώ πως έχει δίκιο. Είχα δυσκολευτεί πολύ όταν το διάβαζα, με μπέρδευε λίγο, σαν τα ονόματα και τις σχέσεις μεταξύ των Βυζαντινών οικογενειών που διεκδικούσαν τον θρόνο της Βασιλεύουσας. Oμως τι όμορφο αποτέλεσμα έφεραν αυτοί οι γάμοι και οι παράνομοι δεσμοί…
Σύμφωνα με τον Μανουέλ Ταλόν, βιολόγο και διευθυντή του Κέντρου Γενετικής του Ινστιτούτου Eρευνας και Αγροτικών Μελετών της Βαλένθια, το πορτοκάλι είναι το αποτέλεσμα της σύζευξης ανάμεσα σε ένα άγριο γλυκό μανταρίνι, τόσο γεμάτο από σπόρους που δεν ήταν φαγώσιμο -ο πατέρας-, και ένα κίτρο, πρόγονο της σημερινής φράπας -η μητέρα. Παρόμοια μιγάδες είναι και τα υπόλοιπα ξινά. Διαλέξτε όποιο θέλετε και ψάξτε λίγο την ιστορία του.
Θα μοιάζει με την ιστορία του ανθρώπινου πολιτισμού, που σύμφωνα με τον Ταλόν είναι άμεσα συνδεδεμένη με αυτήν των εσπεριδοειδών. Οι εκστρατείες του Μεγάλου Αλεξάνδρου, η εξάπλωση του Ισλάμ, η εβραϊκή διασπορά, η ανακάλυψη της Αμερικής και οι σταυροφορίες, όλα αυτά, μετά και πέρα από τον πόνο, τις ανακαλύψεις, τα κέρδη και τις απώλειες, τους εκτοπισμούς και τα ριζώματα σε νέες πατρίδες, την καχυποψία και την τελική αποδοχή, επέτρεψαν σε μένα -και σε όλους τους υπόλοιπους- να απολαμβάνω έναν τόσο φρέσκο χυμό στη βεράντα του σπιτιού μου και να φτιάχνω τον χειμώνα μαρμελάδα πορτοκάλι με ουίσκι, όπως την έφαγα κάποτε στη Σκοτία…
Βλέπω καθημερινά ανθρώπους, άντρες, γυναίκες και παιδιά να ξεκινούν, είτε από ελπίδα είτε από απελπισία, ανάλογα «ταξίδια», γεμάτα πόνο και δυστυχία, με αμφίβολο προορισμό. Να χάνονται στα νερά της Μεσογείου διωγμένοι από τον πόλεμο, τη φτώχεια, τις πολιτικές διαφορές και τον θρησκευτικό φανατισμό. Aλλους να στοιβάζονται σε «κέντρα υποδοχής», κάποιους να πεθαίνουν από ασθένειες και κακουχίες. Αναρωτιέμαι αν υπάρχει τρόπος να βοηθηθούν, αν αρκούν τα ρούχα, τα τρόφιμα, τα φάρμακα, που συγκεντρώνουν οι λίγοι ευαίσθητοι και οι εθελοντές. Και άραγε, πότε θα κατορθώσουν να ριζώσουν κι αυτοί κάπου, πότε θα ξεπεραστεί η καχυποψία, ώστε να δούμε και τι καλό μπορούν να φέρουν όλοι αυτοί οι «ξένοι», οι «άγριοι». Πόσος καιρός θα περάσει για να απαντηθούν αυτές οι απορίες, άραγε.
Σκέφτομαι πάλι την άγρια πολύσπορη μανταρινιά, που γονιμοποίησε την ήμερη κιτριά. Δεν θα ήταν εύκολο, φαντάζομαι, και πίνω άλλη μια γουλιά από τον χυμό μου.
-320x213.jpg)
