Τώρα που η ατμόσφαιρα είναι οξυμένη, με τάση να οξυνθεί περισσότερο, διάβασα πως ο όρος επανάσταση (revolution) προτού πολιτικοποιηθεί, τον 17ο αιώνα, ήταν όρος αστρονομικός και σήμαινε την περιστροφή των άστρων! «Βήμα» 31/1, παρουσίαση του βιβλίου του Ιταλού φιλελεύθερου διανοητή Τζιοβάνι Σαρτόρι «Η δημοκρατία σε 30 μαθήματα», εκδ. Μελάνι. Δεν μπόρεσα όμως, αναζητώντας μέσω Google, να το διασταυρώσω.
Αλλά είδα («Λεξικόν της Ελληνικής Γλώσσης κατά το Ελληνικόν Λεξικόν του Γουλιέλμου Πάπε», έκδοση-επιμέλεια Αθανασίου Α. Σακελλαρίου, 1887) πως ο όρος (επ-ανά-στασις, ρήμα επανίστημι), περίπου με τη σημερινή έννοια, υπάρχει σε αρχαίους συγγραφείς, π.χ. στον Σοφοκλή («Αντιγόνη») και τον Θουκυδίδη.
Αλλά και σε άλλους, με διαφορετικές σημασίες, όπως στον Διοσκουρίδη: «πρήξιμον, εξόγκωμα∙ των φλυκταινών», στον ρήτορα Δημήτριο τον Φαληρέα: «ύψος λόγου» (ένταση φωνής, υποθέτω) και στον Ιπποκράτη, όπου η κατ’ αυτόν επανάστασις είναι «η εκκένωσις των περιττωμάτων, η προς χέσιμον μετάβασις».
Ως προς το τελευταίο (για να έχουμε μια ιδέα, πόσο παλιές είναι πολλές από τις σημερινές λέξεις, με προεξάρχουσα την τρισύλλαβη με τα τρία άλφα –ίδια σημασία και στην αρχαιότητα∙ είτε η λέξη φιλέλλην π.χ., που συναντάμε πρώτη φορά γραπτή στον Ηρόδοτο, ο οποίος χαρακτηρίζει έτσι τον φαραώ Αμασι).
Ακριβώς το ίδιο ρήμα με μας χρησιμοποιούσαν… στην ανάγκη τους οι αρχαίοι υμών πρόγονοι. Το άλλαζαν μόνο κάπως όταν τους έπιανε κόψιμο, τότε το έκαναν χεζητιάω και χεσείω (ευτυχώς που επαναλήφθηκαν οι παραστάσεις στο Εθνικό, αλλιώς θα μας μπουζουριάζανε οι… καθαρολόγοι)∙ με ίδιες μεταφορές ως προς τη δειλία, τη χαρά κ.λπ.
Δεν θα μπορούσε, μια και το ’φερε η κουβέντα, να λείψει από δω ο μεγάλος Αριστοφάνης με τα αξεπέραστα λογοπαίγνιά του∙ η προτροπή από τους Ιππής: «πριν από τη μάχη να κάνεις την ανάγκη σου». Απολαύστε… Αριστοφάνη στο πρωτότυπο: «χέσαιτο γαρ ει μαχέσαιτο»…
-320x213.jpg)
