Ο καφές και η δημοκρατία

Δανείστηκα τον τίτλο από την ομότιτλη συλλογή διηγημάτων του Αζίζ Νεσίν, που θυμήθηκα με τον πρωινό καφέ μου. Συνειρμικά ίσως, πρώτα γιατί ο Νεσίν έβγαλε το βιβλίο με τη λήξη της δικτατορίας του Εβρέν και μετά, γιατί η δικιά μας δημοκρατία δεν είναι και στην καλύτερή της περίοδο μεταπολιτευτικά.

Ο καφές ο δικός μας πάντως, που παλιά τον λέγαμε τούρκικο και μετά, ελληνικό, δεν είναι απλή υπόθεση: μπρίκι – νερό – καφές (με ή δίχως ζάχαρη) – γκαζάκι – ανακάτεμα – φούσκωμα… τελειώσαμε. Για να πετύχει, έχει διαδικασία: Πότε θα βάλεις τον καφέ. Πότε και πόσο θα ανακατέψεις. Πότε θα τον κατεβάσεις, ανάλογα με το αν θέλεις ή δεν θέλεις καϊμάκι. Τέλος -πολύ σημαντικό αυτό!-, πώς θα τον αδειάσεις από το μπρίκι στο φλιτζάνι! Ανάλογες δυσκολίες έχει και η δημοκρατία, που δεν είναι παίξε (χτύπα) γέλασε.

Ο Ηλίας Πετρόπουλος, στο βιβλίο του «Ο τούρκικος καφές εν Ελλάδι», απαριθμεί πάνω από 30 τρόπους παρασκευής του καφέ, τότε που… ενταύθα υπήρχε μόνο τούρκικος (καβουρδισμένος), όπου περνούσες έξω από καφεκοπτείο και έσπαγε η μύτη σου από το άρωμα. Για το «τούρκικος», ο αξέχαστος δάσκαλος Δημήτρης Φραγκόπουλος, Πολίτης, επέμενε στο «ελληνικός», «βυζαντινός» ή «πολίτικος». Διότι -έλεγε- αυτός ο τύπος του καφέ, ναι μεν εμφανίστηκε πρώτα στην Πόλη, αλλά στους ρωμέικους καφενέδες και οι παρασκευαστές (ταμπήδες) ήταν Ρωμιοί. Οι Τούρκοι έπιναν, κυρίως, τσάι.

«Δυο πράγματα δεν ευδοκιμούν στη χώρα μας, το ένα είναι το δέντρο του καφέ και το άλλο η Δημοκρατία. Και τα δυο μάς έρχονται από το εξωτερικό», γράφει ο Νεσίν στο διήγημα από όπου και ο τίτλος της συλλογής. Τριάντα χρόνια μετά την κυκλοφορία του βιβλίου οι Τούρκοι έχουν τον Ερντογάν κι εμείς, οι απόγονοι αυτών που επινόησαν τη δημοκρατία, έναν ανέμελον, επίδοξον αγάν!