Πώς μπορεί να «πέσει» ο Μητσοτάκης;

Στο σύνολό της η δημόσια πολιτική σφαίρα εδώ και μήνες επιχειρεί να απαντήσει στο ερώτημα του τίτλου. Δεν θα αναπτύξω τα θετικά επιτεύγματα της διακυβέρνησης Μητσοτάκη ούτε τις αρνητικές επιδόσεις της. Αυτά είναι ζητήματα που επεξεργάζονται οι πολιτικοί αναλυτές. Εκείνο το οποίο με ενδιαφέρει να καταλάβουμε είναι, πώς και γιατί οι κυβερνητικές δυσλειτουργίες σε μια κοινοβουλευτική δημοκρατία συγκεφαλαιώνονται στο μείζον πρόβλημα της νομιμοποίησης.

Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία πως η κυβέρνηση Μητσοτάκη έχει την κοινοβουλευτική νομιμοποίηση. Το πρόβλημα όμως βρίσκεται αλλού: σε αυτό που διατύπωσε ο Βαγγέλης Βενιζέλος ως δομικό και λειτουργικό πρόβλημα της κυβερνητικής εξουσίας, το οποίο τελικά ορίζεται ως «μη κυβερνησιμότητα» του τόπου μας. Ας διευκρινιστεί εξαρχής και προκαταρκτικά, πως το πολιτικό αυτό παράδοξο, δηλαδή η κυβέρνηση να έχει την κοινοβουλευτική νομιμοποίηση, αλλά η εξουσία της να φαλκιδεύεται από τη θεσμική ακύρωση των λειτουργιών της, δεν είναι ένα παράταιρο «πράγμα» στις παραδόσεις των κοινοβουλευτικών δημοκρατιών.

Στην «περίπτωση Μητσοτάκη» όμως, το κοινοβουλευτικό αυτό παράδοξο για το οποίο μιλάμε, δεν έχει να κάνει με την παθογένεια του κομματικού και του πολιτικού συστήματος. Συνδέεται άρρηκτα με την εγγενή θεσμοθέτηση του κοινοβουλευτισμού στην Ελλάδα. Κατά το Σύνταγμα, η εκάστοτε κυβέρνηση ασκεί την εξουσία της επί μία τετραετία. Εάν προκύψουν ζητήματα θεσμικών δυσλειτουργιών, αυτό θεωρείται επουσιώδες ζήτημα. Η κοινοβουλευτική νομιμοποίηση είναι η «πρώτη αρχή» της δημοκρατίας.

Ας εξετάσουμε όμως τώρα, πώς μπορεί να «πέσει» ο Μητσοτάκης, μολονότι δεν αμφισβητείται η κοινοβουλευτική νομιμοποίηση της κυβέρνησής του. Το πολιτικό αίτημα να «πέσει» ο Μητσοτάκης αρθρώνεται, και πολλοί πολιτικοί αναλυτές το υπερασπίζονται με ιδιαίτερο πάθος.

Επειδή δεν ενδιαφέρομαι να συμμετάσχω στις σχετικές συζητήσεις της δημόσιας πολιτικής σφαίρας, αλλά θα ήθελα να διαμορφώσουμε ως πολιτική κοινωνία ένα πλαίσιο θέσεων και επιχειρημάτων σχετικά με τις προοπτικές της κυβερνητικής εξουσίας του Μητσοτάκη, προτείνω να κάνουμε το εξής: Να μελετήσουμε σε βάθος την κοινοβουλευτική ιστορία όχι μόνον του τόπου μας, αλλά και του ευρωπαϊκού και του διεθνούς κεκτημένου.

Εάν, πράγματι, επιχειρήσει κανείς να επεξεργαστεί την κοινοβουλευτική ιστορία των τελευταίων δύο αιώνων (μετά το έτος 1848, που έγινε η συνέλευση στην Paulus Κirche στη Frankfurt/Μ), θα διαπιστώσει πως μια κοινοβουλευτικώς νομιμοποιημένη κυβέρνηση «πέφτει» εάν τεθούν προς εφαρμογή τρία μοντέλα: Το ένα είναι η εκλογική διαδικασία, οπότε σ’ αυτή την περίπτωση η αντιπολίτευση αναγορεύεται σε κυβέρνηση. Το άλλο είναι το βρετανικό μοντέλο ενδοκομματικής αντικατάστασης του πρωθυπουργού. Και το τρίτο μοντέλο είναι το κλασικό του 19ου αιώνα, όταν ένα κοινωνικό κίνημα αποκτά πολιτική δύναμη και σταδιακά καθίσταται πολιτική εξουσία.

Εάν αυτή η τρίπτυχη τυπολογία που προτείνω ως μέθοδο για να «πέσει» ο Μητσοτάκης έχει κάποια βάση, τότε θα έλεγε κανείς: «Ιδού η Ρόδος, ιδού και το πήδημα»! Οι πραγματολογικές διεργασίες βρίσκονται σε εξέλιξη: και η κομματική αντιπολίτευση (τύπου ΠΑΣΟΚ / Ανδρουλάκης της ευρύτερης Αριστεράς), και ο «Βρετανός» Δένδιας που έχει «πάρει το όπλο του» (ενδοκομματική διαδοχή), όπως και το κοινωνικό κίνημα των Τεμπών (περίπτωση Καρυστιανού) φουντώνουν.

Κλείνοντας αυτές τις επισημάνσεις μου για το θέμα πώς μπορεί να «πέσει» ο Μητσοτάκης, θα ήθελα να τονίσω το εξής: Προς το παρόν καμιά απ’ αυτές τις τρεις μεθόδους δεν ευδοκιμεί. Ο Μητσοτάκης είναι ετοιμόρροπος. Αλλά και οι τρεις μέθοδοι ανατροπής του είναι, προς το παρόν, ατελέσφορες. Ας περιμένουμε, λοιπόν, τον Απρίλιο ή τον Μάιο του 2027, για να οριοθετήσουμε το πολιτικό στίγμα μας ως πολιτική κοινωνία.

*Πολιτικός φιλοσόφος