Η Ευρώπη καμαρώνει ότι είναι η ήπειρος του Διαφωτισμού, της ανεκτικότητας και των δικαιωμάτων. Ωστόσο η σημερινή πραγματικότητα δείχνει μια διαφορετική εικόνα: η άνοδος της Ακρας Δεξιάς έχει μετατοπίσει τη στάση της Ε.Ε. απέναντι στην Παλαιστίνη και έχει ανοίξει τον δρόμο για τη σταδιακή κανονικοποίηση μιας κατάστασης «εξαίρεσης».
Σε μια δημοκρατία κανονικά ισχύει ο κανόνας δικαίου: όλοι προστατεύονται από το Σύνταγμα, τα δικαιώματα είναι απαραβίαστα και οι περιορισμοί τους επιτρέπονται μόνο μέσα από προβλεπόμενες διαδικασίες.
Ομως όταν ένα κράτος επικαλείται «έκτακτες περιστάσεις», τότε μπορεί να αναστείλει προσωρινά αυτά τα δικαιώματα υποστηρίζοντας ότι είναι «αναγκαίο».
Οπως έχει επισημάνει ο Ιταλός φιλόσοφος Giorgio Agamben, η «εξαίρεση» μπορεί να παγιωθεί και να λειτουργεί ως ο πραγματικός κανόνας όταν τα κράτη επικαλούνται συνεχώς «ιδιαίτερες περιστάσεις» για να περιορίσουν ελευθερίες.
Μία από τις πιο εντυπωσιακές μετατοπίσεις εντός Ευρώπης είναι η στήριξη ακροδεξιών κομμάτων στην τωρινή κυβέρνηση του Ισραήλ. Ιστορικά η ακροδεξιά στήριξε τον αντισημιτισμό και πολλές φορές διαστρέβλωσε ή και αμφισβήτησε το Ολοκαύτωμα. Σήμερα όμως οι ίδιες δυνάμεις παρουσιάζουν το Ισραήλ ως «πολιτισμικό σύμμαχο» της Δύσης στην πρώτη γραμμή του αγώνα κατά της «ισλαμικής απειλής». Το γεγονός βέβαια ότι υπάρχουν αρκετές χιλιάδες χριστιανοί Παλαιστίνιοι είναι κάτι που δεν βολεύει τους συγκεκριμένους, οπότε κάνουν σαν να μην υπάρχει.
Η εξήγηση δεν βρίσκεται σε κάποια ειλικρινή μεταστροφή, αλλά στη μετατόπιση του εχθρικού «Αλλου». Στον δημόσιο λόγο τους ο κεντρικός εχθρός είναι πλέον οι μουσουλμάνοι. Η ισλαμοφοβία λειτουργεί ως συγκολλητική ουσία: μέσω αυτής κόμματα όπως η Lega στην Ιταλία, το Fidesz στην Ουγγαρία και το FPÖ στην Αυστρία παρουσιάζουν το Ισραήλ ως «πολιτισμικό φρούριο» που προστατεύει τη Δύση από το «ριζοσπαστικό Ισλάμ».
Αυτή η ρητορική έχει σημαντικές επιπτώσεις στο εσωτερικό της Ευρώπης. Οι φωνές αλληλεγγύης προς την Παλαιστίνη αντιμετωπίζονται πλέον με καχυποψία και αποκλεισμό. Διαδηλώσεις απαγορεύονται ή καταστέλλονται με αστυνομική βία. Πανεπιστημιακές εκδηλώσεις ακυρώνονται.
Η συνέπεια είναι η περιθωριοποίηση της πολιτικής διαμαρτυρίας: όποιος διατυπώνει αντίθετη άποψη χαρακτηρίζεται επικίνδυνος και η δημόσια συζήτηση φτωχαίνει.
Η πρόσφατη αναγνώριση του κράτους της Παλαιστίνης από μια σειρά δυτικών χωρών στέλνει ένα θετικό μήνυμα και δείχνει ότι υπάρχουν ακόμα φωνές που επιμένουν στη νομιμότητα και στο διεθνές δίκαιο. Ωστόσο αυτή η κίνηση, όσο σημαντική κι αν είναι, δεν αρκεί από μόνη της. Αν δεν συνοδευτεί από συγκεκριμένα μέτρα πολιτικής και από την αποκατάσταση του χώρου για ελεύθερη δημόσια συζήτηση, παραμένει περισσότερο συμβολική παρά ουσιαστική.
*Διεθνολόγος
