Η ιστορία πίσω από τη μερακλωμένη ζεϊμπεκιά που ξεπετάγεται στην πρώτη, εμπύρετη πενιά που ξεσηκώνει το άκουσμα της «Δραπετσώνας» δεν είναι προϊόν μυθοπλασίας. Εμπνεύστηκε από ένα ανθρώπινο δράμα: το κλάμα των προσφύγων στην Δραπετσώνα τη δεκαετία του 1960, όταν η κυβέρνηση του Καραμανλή έφερε τις μπουλντόζες στην προσφυγική γειτονιά του Πειραιά για να γκρεμίσει στο όνομα της κυβερνητικής απόφασης και της «αστικής ανοικοδόμησης» την αντίσταση και τα όνειρα της εργατικής τάξης, διαλύοντας τον κοινωνικό ιστό και την οποιαδήποτε απόπειρα επανασυγκρότησής του.
Η ανάπτυξη των οικοδομικών τετράγωνων με στόχο τη μετεγκατάσταση των προσφυγικών και εργατικών οικογενειών σε αστραφτερές πολυκατοικίες χτισμένες απ’ το βρόμικο χέρι του κράτους ή κάποιων «ευεργετών» ιδιωτών, αφού πρώτα εξαφανίσει τις παράγκες, οικοδομεί την επέλαση του άκρατου καπιταλισμού και γίνεται η αρχή των προβλημάτων για όσους δεν μπορούν να ακολουθήσουν.
Το κράτος δεν αποζημιώνει τους παραπηγματούχους, τους διασκορπίζει σε άλλες γειτονιές, τους «τιμωρεί» γιατί ανήκουν στο «κόκκινο» και επαναστατικό κεφάλαιο της Ιστορίας.
Συγκλονισμένοι από τον άνισο αγώνα επιβίωσης των προσφύγων απέναντι σε ένα κράτος που ήθελε να τους εξοντώσει και να χτίσει την ανωτερότητά του επάνω στα όνειρά τους, οι Μ. Θεοδωράκης και Τ. Λειβαδίτης φτιάξανε ένα τραγούδι-ύμνο για το ανεξάντλητο τέλμα του ταλαίπωρου ντουνιά που δεν βρίσκει απάγκιο ν’ αγιάσει, καταφέρνοντας να σε ανατριχιάζει ώς το μεδούλι στους αιώνες των αιώνων.
Οχι, ο Λειβαδίτης δεν έγραψε απλά ένα τραγούδι. Συνέθεσε με τη βοήθεια του Θεοδωράκη ένα μικρό εγχειρίδιο Ιστορίας, το οποίο έμελλε να αποτελέσει ένα από τα πιο ένδοξα κοινωνιολογικά σύμβολα της νεότερης Ελλάδας, ξεστομίζοντας πανανθρώπινους σε αξία στίχους.
Τα βάσανα του πρόσφυγα, του μετανάστη, του απάτριδος, του εργάτη, του φτωχού, του ανθρώπου που πασχίζει για μία ευκαιρία στη ζωή και προσπαθεί να κόψει το δικό του κομμάτι μοίρας στον ήλιο, όλα όσα δεν χωράνε –και δεν χωρέσανε– στα φαντασμαγορικά σχέδια μιας κυβέρνησης που σε βλέπει ως εχθρό της βρήκανε χώρο στο ιστορικό αυτό τραγούδι του Λειβαδίτη.
Και έτσι η «Δραπετσώνα» γίνεται ο θούριος της φτωχολογιάς, ενσαρκώνει την ψυχική συντριβή, γίνεται ο «εθνικός ύμνος» των φτωχών και αδυνάτων, «το σπιτάκι μας που είχε καρδιά», η κυριολεκτική μεταφορά που ξεστρατίζει από τις τυπικές αναφορές των σχημάτων λόγου, το «στεφάνι μας» που μετατράπηκε σε εναλλακτική θηλιά, ο έρωτας που ασθμαίνει τον καιρό της κρίσης, η αψωμένη ζεϊμπεκιά που γιορτάζει και πενθεί τη διάλυσή της, η πυρακτωμένη οργή που εκρήγνυται στα χείλη προβάλλοντας μια σθεναρή αντίσταση στην ισοπέδωση των καιρών μας, το διαχρονικό «γεράνι» που γυρνάει επικηρυγμένο από μασχάλη σε μασχάλη αλλά δεν παύει να ελπίζει πως μια μέρα θα γίνει ένας ωραίος γερανός και θα χαζεύει τη σπιτική ηρεμία των φτωχών χωρίς να απειλεί πως κάποια λάγνα μέρα θα τους ξεριζώσει.
Ναι, είναι θρασεία ύβρις και ανόσιο να γελάς με τη θραυσματική στιχουργική ολολυγή του τεράστιου Τ. Λειβαδίτη. Πόσο έκπτωτος πρέπει να είσαι για να τη χορεύεις…
* Φιλόλογος – συγγραφέας
