• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    30°C 28.9°C / 31.2°C
    5 BF
    17%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    30°C 27.1°C / 32.1°C
    2 BF
    52%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    32°C 32.0°C / 33.2°C
    3 BF
    41%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    31°C 29.7°C / 30.9°C
    1 BF
    37%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    26°C 25.9°C / 29.6°C
    4 BF
    41%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    28°C 28.2°C / 33.2°C
    0 BF
    59%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    25°C 24.5°C / 26.5°C
    2 BF
    41%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    30°C 29.6°C / 29.6°C
    2 BF
    26%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 25.8°C / 28.8°C
    5 BF
    59%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.9°C / 27.3°C
    3 BF
    53%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.4°C / 25.8°C
    4 BF
    61%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    26°C 25.1°C / 25.7°C
    2 BF
    57%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    32°C 31.9°C / 31.9°C
    3 BF
    43%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 29.0°C / 29.9°C
    0 BF
    45%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    29°C 26.7°C / 29.9°C
    1 BF
    41%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    28°C 27.7°C / 27.8°C
    3 BF
    57%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    30°C 29.2°C / 30.4°C
    4 BF
    13%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    27°C 25.3°C / 26.6°C
    2 BF
    51%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    29°C 28.7°C / 28.9°C
    2 BF
    37%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    27°C 26.9°C / 26.9°C
    2 BF
    60%

Μονή Διονυσίου, Άγιο Όρος, φωτ. Λεοντίου μοναχού

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Κρυμμένοι μουσικοί θησαυροί τη Μεγαλοβδομάδα

  • A-
  • A+

⌦ Με οδηγό τον Ελύτη: «Ακόμα κι οι πιο ωμοί ρεαλιστές, μέσα στην πιο αχάριστη πέτρα, χωρίς να το καταλαβαίνουν, ψαύουν κι από λίγο υπερπέραν. Ένα ξωκλήσι πάνω στα βράχια “δένει” τόσο μαζί τους, που μας φαίνεται φυσικό. Δεν είναι. Είναι irréel. Χρειάστηκε η φαντασία του ανθρώπου ν’ αντλήσει από κάποιαν άγνωστη πηγή και να εξουδετερώσει σε τέτοιο βαθμό το αρνητικό μέρος της πραγματικότητας, που να μας μείνει μόνον το άλλο. “Ποιος όμως εμεσίτεψε για να επιτευχθεί αυτό, αν όχι η θρησκεία;” λένε οι πιστοί· “Πώς όμως θα το επετύγχανε, αν όχι με την αισθητική;” προσθέτω εγώ, με όλο το σέβας. Επειδή, κάποτε που θαύμαζα μιαν εικόνα μακεδονίτικη, με τον άγιο Δημήτριο πάνω σ’ ένα κατακόκκινο σαν του Πάολο Ουτσέλλο άλογο, θυμάμαι ο μακαρίτης ο Κόντογλου μου ’βαλε τις φωνές: “Τι καταλαβαίνεις εσύ, ένας άπιστος (και, με τον τρόπο μου, ήμουν), απ’ αυτά;” Εντούτοις, όλοι οι άγιοι Δημήτριοι δεν είναι το ίδιο, συλλογιζόμουνα, και σώπαινα.

»Γιατί; Περίεργο πράγμα, η πίστη να εμπνέει μιαν τόσο υψηλή αισθητική και την ίδια στιγμή να την αρνιέται» («Ο δάκτυλος του υπερβατικού», Εν λευκώ, Ίκαρος, 1992, σ. 278).

⌦ Προεκτείνοντας στη βυζαντινή μουσική το παράδειγμα του Ελύτη, σκέφτηκα μερικές οδηγίες πλεύσης για άπιστους πλην φιλόμουσους. Οι πιστοί, έτσι κι αλλιώς, έχουν τον δικό τους τρόπο.

Μικρά μυστικά πρώτα. Μην πάτε νωρίς στις βραδινές ακολουθίες, θα σας κουράσουν ατέλειωτα διαβάσματα, προφητείες, ψαλμοί (που διαβάζονται!), ευαγγέλια κτλ., και οι σχοινοτενείς και μουσικά αδιάφοροι, κατά τη γνώμη μου, Κανόνες (ναι, και το «Κύματι θαλάσσης», κι ας με συμπαθάνε οι παπαδιαμαντικοί). Το ενδιαφέρον είναι πάντα στο τέλος, στους Αίνους, το γνωστό «Πάσα πνοή αινεσάτω τον Κύριον» και «Αινείτε αυτόν…», με τα λεγόμενα «στιχηρά ιδιόμελα», διαφορετικά κάθε βράδυ, σύντομα μουσικά διαμάντια τα περισσότερα.

Και αφού στεκόμαστε κυρίως στη μουσική, εννοείται ότι πρέπει να επιλέξετε εκκλησία και ψάλτες που ακολουθούν το παλαιό τυπικό, λένε π.χ. και τα αργά κομμάτια, κάτι διόλου αυτονόητο. Δική μου πρόταση, η Αγία Ειρήνη της οδού Αιόλου, τόπος μουσικής μυσταγωγίας του Λυκούργου Αγγελόπουλου, που άφησε γερούς μαθητές μετά τον θάνατό του, κι έχουμε έτσι ακόμα έναν σπάνιο συνδυασμό εξαίρετων μουσικών και στα δύο ψαλτήρια και δεινού μουσικά ιερέα.

⌦ Κυριακή των Βαΐων το βράδυ, από τις ωραιότερες ακολουθίες, με την είσοδο του Νυμφίου: μικρό και μεγάλο «αλληλουιάριο» με στίχους, δηλαδή ένας στίχος σε εμμελή απαγγελία και ακολουθεί το πολύ ενδιαφέρον μουσικά «αλληλούια», σβήνουν τα φώτα και βγαίνει από το ιερό ο παπάς με την εικόνα του Νυμφίου, την οποία περιφέρει στην εκκλησία και την αποθέτει στο εικονοστάσι, ενώ ψάλλεται δύο φορές αργά (σε αναλυμένη μουσικά μορφή) και μία τρίτη σύντομα το γνωστό «Ιδού ο νυμφίος έρχεται…» Υπομονή, έπειτα, ώς τους Αίνους, αφού προηγηθεί το κλασικό «Τον νυμφώνα σου βλέπω», που ο Θεός να δώσει να μη συναγωνίζονται οι πλαϊνοί/ές σας τους ψάλτες –ολέθρια συνήθεια, ακόμα και αν δεν φαλτσάρουν. Από τα ιδιόμελα των Αίνων, σε εξαιρετικά απλή μουσική φόρμα κι όμως ιδιαίτερα υποβλητικό, το «Ερχόμενος ο Κύριος προς το εκούσιον πάθος…»

⌦ Μεγάλη Δευτέρα, ξεκουραστείτε.

⌦ Μεγάλη Τρίτη, κατευθείαν στους Αίνους, με εξαίσια ιδιόμελα, που κορυφώνονται με το περίφημο «τροπάριο της Κασσιανής», ποίημα και μέλος της μοναχής Κασσίας (9ος αι.), μια μεγαλειώδης σύνθεση, απαιτητική σαν φόρμα, που δύσκολα εξηγεί τη δημοτικότητά της: είναι από τα κομμάτια που δεν μαθαίνονται εύκολα απέξω, το αλλού πρόθυμο εκκλησίασμα δεν καταφέρνει εδώ ευτυχώς να καλύψει τους ψάλτες, κι όμως είναι από τα μεγαλύτερα «σουξέ», ας μου συγχωρεθεί ο όρος. Συμβάλλει υποθέτω η ανεκδοτολογία και η παρανόηση ότι η εμπνευσμένη ποιήτρια και συνθέτρια είναι η ίδια «η εν πολλαίς αμαρτίαις περιπεσούσα γυνή»…

⌦ Μεγάλη Τετάρτη, ρεπό, και προπάντων ποτέ στο εξοντωτικό μεσημεριανό ευχέλαιο.

⌦ Μεγάλη Πέμπτη, η μεγάλη σκηνή της σταύρωσης, που πνίγεται όμως ανάμεσα στην αφόρητη μακρηγορία, φωτιά θα πέσει να με κάψει, των 12 ευαγγελίων, που αλληλοεπικαλύπτονται και επιμηκύνουν αδικαιολόγητα την ακολουθία. Η έξοδος του εσταυρωμένου γίνεται μετά το 5ο ευαγγέλιο, γύρω στις 9.30. Πηγαίντε λοιπόν κατά τις 9, αν θέλετε τη σταύρωση, να ξέρετε όμως ότι έχει έπειτα και 6ο και 7ο και 8ο ευαγγέλιο, και ανάμεσα τον πάντα κουραστικό μουσικά Κανόνα.

Όμως μετά το 9ο ευαγγέλιο, που εισάγεται μάλιστα με το γνωστό εξαποστειλάριο «Τον ληστήν αυθημερόν…», κατά τις 10 πια, αρχίζουν οι Αίνοι με τα συγκλονιστικά «Εξέδυσάν με τα ιμάτιά μου» και «Τον νώτον μου έδωκα εις μαστίγωσιν…», έπειτα 10ο και 11ο ευαγγέλιο, πολύ σύντομα όμως και τα δύο, εξαίρετα απόστιχα: «Σήμερον σε θεωρούσα, η άμεμπτος Παρθένος εν Σταυρώ…» και «Επί ξύλου βλέπουσα κρεμάμενον, Χριστέ, σε των πάντων κτίστην…». Η μουσική μυσταγωγία κορυφώνεται με το δοξαστικό «Κύριε, αναβαίνοντός σου εν τω σταυρώ» και το «Ήδη βάπτεται κάλαμος…», από τις λαμπρότερες μουσικές σελίδες, ιδίως αν έχετε την τύχη να ακούσετε την αργή, αναλυμένη μορφή του –Αγία Ειρήνη, είπαμε.

⌦ Μεγάλη Παρασκευή πρωί, έπειτα από την εξοντωτική, όλο αναγνώσματα, ακολουθία «των Ωρών», κατά τις 11 αρχίζει ο εσπερινός: επαναλαμβάνονται τα υπέροχα απόστιχα, αν τυχόν δεν τα ακούσατε την Πέμπτη το βράδυ, έπειτα, φευ, το εξουθενωτικό ευαγγέλιο, μια σχοινοτενέστατη σύνθεση και των τεσσάρων ευαγγελιστών· όπου όμως γίνεται η αποκαθήλωση και ακολουθεί η περιφορά του καθαυτό επιταφίου, του υφάσματος που εικονίζει την ταφή και αποτίθεται στο γνωστό ανθοστόλιστο κουβούκλιο, σκηνή απείρως υποβλητικότερη από τη φαντασμαγορική βραδινή. Επιστέγασμα, το συγκινητικό και απαράμιλλης μουσικής ομορφιάς «Σε τον αναβαλλόμενον», που ψάλλεται από όλους τους ψάλτες, μαζί με τον ιερέα: εδώ κι αν πρέπει Αγία Ειρήνη!

⌦ Μεγάλη Παρασκευή το βράδυ, τα γνωστά εγκώμια, προτιμήστε πάλι Αγία Ειρήνη, όπου ψάλλονται στην παραδοσιακή μορφή τους, με στίχους που παρεμβάλλονται ανάμεσα στις μουσικές «στροφές». Αρχικά ίσως σας ξενίσουν, σύντομα όμως θα υποκύψετε στην υποβλητικότητά τους. (Αν και δεν σας είναι παντελώς άγνωστα· μια ιδέα έχετε πάρει από την Εποχή της Μελισσάνθης του Χατζιδάκι.) Τα εγκώμια ψέλνονται μέσα στην εκκλησία, χάνετε όσοι περιμένετε απέξω να βγει ο επιτάφιος, και συνεχίζεται η ακολουθία με τα «ευλογητάρια» και τους Αίνους.

Έπειτα, Μεγάλη Δοξολογία («Δόξα σοι τω δείξαντι το φως»), γνωστή σας από κάποια τελοσπάντων λειτουργία, και στο τέλος της, όπου το τρισάγιο («Άγιος ο Θεός, άγιος ισχυρός…») κτλ., βγαίνει ο επιτάφιος: έτσι η περιφορά γίνεται «κανονικά» με το αργό νεκρώσιμο τρισάγιο, μια θεσπέσια, υποβλητική σύνθεση –εδώ θα δείτε τι εστί μινιμαλισμός! Το θέμα είναι ότι κατά λαϊκή επιταγή επικρατούν τα εγκώμια και οι μπάντες, σπάνια θα το ακούσετε το διαμάντι αυτό («Και βέβαια δεν το ψάλλουν πια..., γιατί πώς θα κάνεις καμάκι και νυφοπάζαρο την ώρα της περιφοράς; με το νεκρώσιμο τρισάγιο; μπα σε καλό σου... δυστυχώς σπάνια λέγεται, διότι οι όροι της εκκοσμίκευσης θέλουν όλες αυτές οι περιφορές να είναι χαρωπές... μόνο στα μοναστήρια πλέον, κι αυτά μετρημένα...» μου επιβεβαίωσε φίλος μουσικολόγος και δεινός ψάλτης).

Αλλά και πώς να το ακούσετε, εδώ που τα λέμε, ακόμα κι αν βρεθείτε σε μοναστήρι ή στην Αγία Ειρήνη, που είπαμε, καθώς ακολουθείτε τον επιτάφιο, με τόσο κόσμο πάντοτε… Ε, μια φορά, ξεκλέψτε απ’ την ουρά, και προσπαθήστε ελισσόμενοι διαρκώς να πορεύεστε κατά το δυνατόν παράλληλα με τους ψάλτες, από το πεζοδρόμιο: άχαρο, ομολογώ, ολίγον της ντροπής, όλο να χώνεστε «στο κάδρο», όμως δεν γίνεται αλλιώς. Πάντως τελειώνει κάποτε η σύνθεση αυτή, θα υπάρξει και μια γενναία δόση από εγκώμια. Και μακάρι να έχετε την τύχη να ακούσετε, μετά την επιστροφή στην εκκλησία, το υψηλής ποίησης και μουσικής «Τον ήλιον κρύψαντα» («Δος μοι τούτον τον ξένον»), που δυστυχώς σπάνια ψέλνεται, ακόμα και στην Αγία Ειρήνη.

⌦ Μεγάλο Σάββατο πρωί, η πιο άγνωστη σελίδα της Μ. Εβδομάδας, πάω στοίχημα πως μόνο ακουστά την έχετε, κι ο ίδιος ελάχιστες φορές έχω πάει, ομολογώ, όμως η «πρώτη ανάσταση» είναι πολύ πιο πανηγυρική ουσιαστικά και συναρπαστική από την κυρίως φασαριόζικη του μεσονυχτίου. Στα μισά της λειτουργίας, ο «Ύμνος των τριών παίδων», και λίγο μετά αρχίζουν να χτυπούν πανηγυρικά οι καμπάνες και βγαίνει ο ιερέας μ’ ένα μεγάλο κάνιστρο και σκορπίζει λουλούδια και δαφνόφυλλα σ’ όλη την εκκλησία κι έξω στον περίβολο, που είναι ήδη στρωμένα με πάσης φύσεως μυριστικά, ψέλνοντας «Ανάστα ο Θεός, κρίνων την γην, ότι συ κατακληρονομήσεις εν πάσι τοις έθνεσι»: Μεγαλειώδης σκηνή. Κατά τα άλλα, κανονική λειτουργία, μόνο που στη θέση του χερουβικού ψέλνεται ένα άλλο, περίτεχνο μουσικό διαμάντι: «Σιγησάτω πάσα σαρξ βροτεία…»

⌦ Μεγάλο Σάββατο το βράδυ, τα γνωστά. Φαντασμαγορία πιο πολύ παρά συγκίνηση ή κατάνυξη, με τον «θούριο του Πάσχα», το «Χριστός ανέστη», που καμία σχέση δεν έχει με κατακόκκινο άλογο σαν του Ουτσέλλο –μουσικά αδιάφορος, εννοώ. Έτσι κι αλλιώς, πριν από την ανάσταση, δύσκολα θα χωρέσετε μέσα στην εκκλησία, να ακούσετε, όταν σβήσουν τα φώτα, το μυστηριακό «Ιδού σκοτία και πρωί», που οδηγεί στο επιβλητικό «Δεύτε λάβετε φως». Ακολουθεί το ποδοπάτημα προς την έξοδο, και είπαμε, τα γνωστά. Όμως, φάτε κάτι από πριν, άπιστοι είπαμε, και μείνετε μετά στην εκκλησία, κάνα μισάωρο τουλάχιστον, άντε σαράντα λεπτά, στον εσπερινό, με τα υπέροχα αναστάσιμά του: θυμηθείτε, τους Αίνους, και έπειτα τα στιχηρά του Πάσχα με τους στίχους τους: «Αναστήτω ο Θεός και διασκορπισθήτωσαν οι εχθροί αυτού… – Πάσχα ιερόν ημίν σήμερον αναδέδεικται· Πάσχα καινόν, άγιον· Πάσχα μυστικόν…» Και τέλος το υπέροχο δοξαστικό «Αναστάσεως ημέρα…», το αργό και μεγαλοπρεπές εννοείται. Αμέσως έπειτα αρχίζει η λειτουργία, τρέξτε πια στη μαγειρίτσα.

Θα κουβαλάτε μαζί σας μυριάδες θησαυρούς.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΝΗΜΗΣ
Σαρακοστιανά και πασχαλιάτικα
«Νηστεύσαντες και μη νηστεύσαντες, ευφράνθητε σήμερον…» προτρέπει το βράδυ της Ανάστασης ο Κατηχητικός Λόγος του Ιωάννη του Χρυσοστόμου, στο τέλος της λειτουργίας του Μ. Βασιλείου, η οποία σε ξενερώνει,...
Σαρακοστιανά και πασχαλιάτικα
ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΝΗΜΗΣ
Θρησκεία της αγάπης, Εκκλησία του μίσους
Αυτές οι ακοές του πολέμου και λίγο αργότερα αυτός ο ίδιος ο πόλεμος θα κάνει τους ανθρώπους να συνειδητοποιήσουν ότι ο Κύριος εγγύς, ο Κύριος αληθής, ότι δεν είναι λόγια, ότι δεν παίζουμε, θα καταλάβουν ότι...
Θρησκεία της αγάπης, Εκκλησία του μίσους
ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΝΗΜΗΣ
Ποιος διακωμωδεί ποιον, ή τι;
Πολλά ντουφέκια πέσαν τούτες τις μέρες, πως διακωμωδείται ο άγιος Παΐσιος και η θρησκεία, χλευάζεται η πίστη των χριστιανών, πλήττεται η ελευθερία του λόγου και «δεν τιμάται η ετερότητα» –απ’ τα πιο σύντομα...
Ποιος διακωμωδεί ποιον, ή τι;
ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΝΗΜΗΣ
«Τακ-τακ-τακ-τακ-τάκ Μαίνιος» και Φίλος έδωκε τω Φίλω…
Φουρθιώτης-Μπογδάνος, συνάντηση αρίστων, αφιερωμένη εξαιρετικά, όχι στους δεξιούς και καραδεξιούς, αλλά στους απ’ αλλού μητσοτακίσαντες, που έφτασαν να καταπίνουν τα πάντα όλα.
«Τακ-τακ-τακ-τακ-τάκ Μαίνιος» και Φίλος έδωκε τω Φίλω…
ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΝΗΜΗΣ
Η πανουργία του Γιανναρά, η Μπουμπουλίνα και ο Ραψωδός
Το ζουμί; «Αν είχε διασωθεί το λαϊκό ήθος της Γιορτής, θα ήταν αδιανόητο σήμερα το γκροτέσκο τηλεοπτικό θέαμα: αναμετάδοση της λειτουργικής σύναξης των πιστών, χωρίς συναγμένους πιστούς!! – η τηλοψία να...
Η πανουργία του Γιανναρά, η Μπουμπουλίνα και ο Ραψωδός

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας