Πριν από λίγα χρόνια, ως κοσμήτορας τότε της Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ, στην καθιερωμένη τελετή, παρουσία συγγενών και φίλων, παρέδωσα τα πτυχία στις νέες και τους νέους που ολοκλήρωσαν τις σπουδές τους στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο μετά τέσσερα ή παραπάνω χρόνια. Και μου ήρθε στον νου ένα περιστατικό που μου συνέβη πριν από λίγο καιρό.
Μια μέρα είχα μπει σ’ ένα βιβλιοπωλείο στο Μιλάνο και είχα πλησιάσει σ’ ένα ράφι όπου ήταν εκτεθειμένα βιβλία που δεν ήταν καταχωρισμένα στην κατηγορία των «best sellers». Κάτω από κάθε πρόταση του βιβλιοπώλη υπήρχε ένα χειρόγραφο καρτελάκι, με μια σύντομη περιγραφή. Μου άρεσε αυτός ο τρόπος παρουσίασης και αποφάσισα να ξεφυλλίσω ένα ένα τα βιβλία στο ράφι. Ανάμεσά τους βρισκόταν και το βιβλίο του Αλεσάντρο Καρέρα «Η φανταστική ζωή των πτυχιούχων της Φιλοσοφικής Σχολής». Ανοιξα το βιβλίο σε μια σελίδα στην τύχη και διάβασα το παρακάτω εδάφιο:
«Ο Ρίνο ζούσε σ’ ένα σπίτι στη λαϊκή συνοικία Ναβίλι του Μιλάνου, που κατά καιρούς φιλοξενούσε άνεργους πτυχιούχους της Φιλοσοφικής Σχολής. Οι συνήθεις ένοικοι, που ήταν πόρνες, τραβεστί, χαρτοπαίκτες, φουσκωτοί σε νυχτερινά κέντρα, σωματοφύλακες των ανθρώπων της νύχτας που πουλούσαν προστασία και μάζευαν τις εισπράξεις, παγωτατζήδες σε κινηματογράφους ταινιών πορνό, έδειχναν μια ανοχή στην περιστασιακή παρουσία των άνεργων πτυχιούχων της Φιλοσοφικής Σχολής γιατί ένιωθαν οίκτο για τη μιζέρια τους. Ο μόνος ενοικιαστής που έδειχνε ελάχιστη συμπόνια για τον Ρίνο ήταν ο Καρμέλο, ένας κοντός, κοιλαράς και μυστηριώδης που έμενε στο επάνω πάτωμα. Εκανε μια περίεργη δουλειά που τον άφηνε ελεύθερο τις πρώτες απογευματινές ώρες, ούτε να ήταν καθηγητής∙ ήταν ένας δηλωμένος αναρχικός που όταν γυρνούσε σπίτι ανέβαινε τις σκάλες τραγουδώντας είμαι ένας επαναστάτης όπως ντύνομαι, όπως σκέφτομαι, όπως αγαπώ την κοπελιά μου. Αν συναντούσε τον Ρίνο ανάμεσα στα πατώματα, πάντα του έλεγε: “Αν είχες ακούσει τον πατέρα σου”, αν και δεν είχε ιδέα το ποιος ήταν ο πατέρας του Ρίνο και τι είχε συμβουλεύσει τον γιο του. Αλλά για ένα πράγμα ήταν σίγουρος: ποτέ ένας πατέρας δεν θα ήθελε ο γιος του να είναι πτυχιούχος της Φιλοσοφικής. Ενας άνεργος πτυχιούχος της Φιλοσοφικής Σχολής είναι κάτι που κάνει την καρδιά σου κομμάτια. Ενας άνεργος πτυχιούχος της Φιλοσοφικής Σχολής είναι κάποιος που μπήκε στον αυτοκινητόδρομο της ζωής, ακολούθησε κατά λάθος τις πινακίδες που οδηγούσαν σε αδιέξοδο και τώρα δεν ξέρει πώς να επιστρέψει στη σωστή λωρίδα. Τίποτε στον κόσμο δεν είναι πιο άχρηστο από έναν άνεργο πτυχιούχο της Φιλοσοφικής Σχολής. Ενας οδοκαθαριστής που ζει για ένα εκατομμυριοστό του δευτερολέπτου, είναι πολύ πιο χρήσιμος στην ανθρωπότητα από έναν άνεργο πτυχιούχο της Φιλοσοφικής Σχολής. Μια στείρα γενετική μεταλλαγή είναι πολύ πιο ικανοποιημένη από τον ρόλο της στην εξέλιξη των ειδών, απ’ ό,τι ένας άνεργος πτυχιούχος της Φιλοσοφικής Σχολής. Γι’ αυτό στον Ρίνο άρεσε η ιδέα να μένει για καμιά βδομάδα στην οικοδομή του Ρενάτο, ενός ψηλού και ευγενικού φίλου του, κυρτού όπως ο περιφερειακός που έβλεπε από τα παράθυρά του, όπου κατοικούσαν πτυχιούχοι της Φιλοσοφικής Σχολής που είχαν όλοι μια κάποια απασχόληση. Ηταν σαν να περνούσε τον Αχέροντα από την ανάποδη και να βρίσκεται ξανά στον κόσμο των ζωντανών» (1).
Διασκεδαστική και σουρεαλιστική, ήταν μια ανάγνωση ευχάριστη που ίσως και να άρεσε στους πτυχιούχους της Φιλοσοφικής Σχολής και στους καθηγητές κάθε βαθμίδας με αναπτυγμένη την αίσθηση του χιούμορ.
(1) Alessandro Carrera, La vita meravigliosa dei laureati in lettere, Sellerio editore, Palermo 2002, σελ. 18-19.
* Ομότιμος καθηγητής Φιλοσοφικής Σχολής ΑΠΘ
