Η συνέπεια ισχύει τουλάχιστον σε δύο επίπεδα: το λογικό και το πρακτικό. Στο πρώτο, οι όποιες προτάσεις πρέπει να μην αντιφάσκουν· στο δεύτερο, ο λόγος πρέπει να συνοδεύεται από τα ανάλογα έργα. Ως παράδειγμα της πρώτης ασυνέπειας υπάρχει το πρόσφατο συμβάν με πρωταγωνιστή τον Βρετανό πρωθυπουργό Κάμερον. Εχει δηλώσει στην Κωνσταντινούπολη πως «ακόμα υποστηρίζω την είσοδο της Τουρκίας στην Ε.Ε.».
Την ίδια στιγμή στη Βρετανία υπάρχει μια πολιτική διαμάχη γύρω από το αν η χώρα αυτή θα μείνει ή θα φύγει από την Ε.Ε. Παρ’ όλα αυτά, ο Κάμερον θέλει την Τουρκία στην Ε.Ε. Η ασυνέπεια είναι τόσο εμφανής ώστε πριν η τοποθέτηση αυτή προκαλέσει με τη λογική της αντίφαση, προκαλεί ιλαρότητα. Αυτός ο οποίος θέλει να βοηθήσει την Τουρκία να γίνει μέλος της Ε.Ε., βρίσκεται σε ιστορική αντιπαράθεση με την Ε.Ε., κατηγορώντας την για λάθη και παραλείψεις, και το κόμμα Ukip το οποίο θέλει να βγει η Βρετανία από την Ε.Ε. είναι δεύτερο ή πρώτο στις δημοσκοπήσεις. Ως παράδειγμα η συμπεριφορά του Κάμερον, πέραν της ασυνέπειάς της, είναι παράδειγμα της σουρεαλιστικής πολιτικής αντίληψης η οποία παρατηρείται τα τελευταία χρόνια ακόμα και από τις λεγόμενες «μεγάλες δυνάμεις» ή αρχέτυπα σοβαρότητας και συνέπειας.
Παράδειγμα της ασυνέπειας λόγων και έργων είναι πως δεν μπορώ να είμαι κατά του καπνίσματος και να καπνίζω, δεν μπορώ να είμαι οικολόγος και να μολύνω ασύστολα το περιβάλλον. Η ασυνέπεια αυτή είναι γενικότερο γνώρισμα της πολιτικής, μια και τα λόγια είναι πάντα προεκλογικά και τα έργα πάντα υποκείμενα στους περιορισμούς συμφερόντων ομάδων, πιέσεων της κοινής γνώμης αλλά και των δυνατοτήτων του όποιου μηχανισμού υλοποίησης των λόγων.
Στον σημερινό κόσμο, όπως αυτός έχει διαμορφωθεί από πολλούς παράγοντες, οι αλλαγές και οι μετατοπίσεις των στοιχείων της πραγματικότητας είναι και συχνές και βίαιες. Παράδειγμα, η απότομη πτώση του πετρελαίου με συνέπειες τις οποίες δεν μπορούμε ακόμη να υπολογίσουμε. Αλλο παράδειγμα, η εμφάνιση του λεγόμενου Χαλιφάτου στη Μ. Ανατολή και οι αλλαγές στις συμμαχίες και αντιπαραθέσεις μεταξύ πρώην εχθρών ή πρώην φίλων. Το Ιράν συνεργάζεται σιωπηλά με τον «μεγάλο Σατανά» εναντίον του Χαλιφάτου, και η Τουρκία, σύμμαχος των ΗΠΑ, διαφωνεί για το μέλλον του Ασαντ στη Συρία και δεν συμμετέχει στη συμμαχία κατά του Χαλιφάτου.
Υπήρξε ανέκαθεν το ερώτημα αν η πολιτική είναι επιστήμη ή τέχνη. Ο Πλάτωνας αναλύει το ερώτημα στον διάλογο «Μένων», αλλά η απάντηση δεν ήταν -ούτε γι’ αυτόν- καθόλου εύκολη.
Υπάρχουν διαιώνια κοινωνικά και ατομικά δίπολα τα οποία αναφέρονται στην αδήριτη πραγματικότητα: ισχύς-αδυναμία, ισότητα-ανισότητα, πλούτος-φτώχεια, ηδονή-πόνος. Αυτά είναι υπαρκτά προβλήματα τα οποία ο πολιτικός διαχειρίζεται ακολουθώντας ένα συγκεκριμένο κοινωνικό πρόταγμα. Το καίριο ερώτημα είναι εάν το πρόταγμα αυτό είναι «οργανωμένο»: λογικά συνεπές και με ικανά μέσα για την εφαρμογή του.
Ο πολιτικός διαπραγματεύεται και διαχειρίζεται τα τρία πρώτα δίπολα για να φτάσει στην ικανοποίηση της επιθυμίας, της επίτευξης ηδονής και της μείωσης του πόνου. Αυτό σήμερα απαιτεί και επιστήμη και τέχνη.
Πέραν της συνέπειας, όπως αναλύθηκε πιο πάνω, υπάρχει και μια τρίτη καθοριστική μορφή ασυνέπειας, η οποία είναι μάλλον η αναγκαία συνθήκη για να επιτευχθεί ο σκοπός του κοινωνικο-ιστορικού φαντασιακού στο οποίο απευθύνεται ο εκάστοτε «ηγέτης» και προς όφελος του οποίου καθορίζεται ο σκοπός του εγχειρήματος. Αυτό, πέραν του συγκεκριμένου πολιτικού υποκειμένου, είναι η περιρρέουσα πραγματικότητα. Είναι η ιστορική περίοδος και το αφήγημά της, το οποίο καλώς ή κακώς καθορίζει τις αντιδράσεις και τις τάσεις προς δράση άλλων ομάδων κοινωνιών, ακόμη και συμπλεγμάτων ή παγκόσμιων ρευμάτων.
Η εναρμόνιση των προταγμάτων του κοινωνικού φαντασιακού, τα οποία διαχειρίζεται ο πολιτικός, με τις όποιες ιστορικές πραγματικότητες είναι παρούσες, εναπόκειται στην ικανότητα του πολιτικού να τις αναγνωρίσει και να τις χρησιμοποιήσει. Σε κάθε περίπτωση αυτός είναι ο παράγοντας αποτυχίας ή επιτυχίας του εκάστοτε σχεδίου.
Η πατρίδα μας έχει μπει σε ένα δρόμο με δύσκολα ερωτήματα και τουλάχιστον μη πλήρεις απαντήσεις -αν όχι σκοπίμως ασαφείς. Ο περίγυρός της και η παγκοσμιοποίηση η οποία έχει αλλάξει τους όρους του οικονομικού παιγνιδιού αλλά και τους όρους ασφάλειας και για μικρούς αλλά και για μεγάλους δεν είναι ένας εύκολα αναγνώσιμος ή ακόμα και κατανοητός κόσμος. Η κάθε κίνηση ή απόφαση μας σε συνδυασμό με τις απειλητικές εξελίξεις από τη Μ. Ανατολή δεν αφήνουν πολλά περιθώρια για λάθη, δηλαδή για ασυνέπειες
Ιστορικά η Ελλάδα κατ’ επανάληψη υπέφερε από την έλλειψη συνέπειας και κυρίως του τρίτου είδους, είτε εθνικά είτε οικονομικά. Παρ’ όλη τη δεδομένη ευφυΐα μας και την προσαρμοστικότητά μας σε πολλές αντιξοότητες, παραμένουμε ομφαλοσκοπούντες κυρίως όταν έχουμε προσβληθεί ή ηττηθεί δίχως να έχουμε πραγματικά πολεμήσει.
Παράφορα παράτολμοι μπορούμε να πετύχουμε ένα θαύμα, όπως την απελευθέρωσή μας από μια κολοσσιαία αυτοκρατορία, αλλά και να καταστραφούμε όπως το ’97, το ’22 ή το 2010 με το «λεφτά υπάρχουν».
* Συγγραφέας
